• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Jansaraı 15 Qarasha, 2024

Adam Beıimbet

90 ret
kórsetildi

Qaıbir shyǵarma avtordyń kóleńkesi sekildi. Jazýshy jaratylysyna qaraı týyndysy sondaı bolmaq. Beıimbet Maılın shyǵarmalary birde birtoǵa, birde salqynqandy, birde burqasyndy kepke túsedi. Beıimbet bolmysy, Beıimbet minezi, jalpy adam Beıimbettiń turpaty oqyrmanǵa jumbaq.

Ǵabıt Músirepovtiń «Biz­diń Bı-aǵa» esteligi jazýshy bolmysynyń qyrlaryn etene tanytady. Salmaqty, qaq-soqpen isi joq, sózge adal qa­lamgerdiń tulǵalyq turpaty turlaýly bolǵanǵa uqsaıdy. Tip­ti jazýǵa berilgendiginen be, álde dóı qyzmetti ózine qol kórmedi me, joǵary laýazymǵa kelgende únemi aıaq tartypty. Músirepov maqalasynda neshe ret jalynsa da aǵasyn bas redaktor bolýǵa kóndire almaǵanyn jazady. «Beıimbet jınalysqa da prezıdıým saılanyp bol­ǵan soń kiredi eken. Ondaǵysy – jınalysty basqarýǵa saılanyp qalam ba dep qorqady. Birdeńege bastyq bolýǵa jolamaý – Beıimbettiń erekshe minezi edi. О́zgemiz ondaıdan qashyp kórgen emespiz». Munan ári ósek-ǵaıbatpen úsh qaınasa sor­pasy qosylmaıtyn iri, márt, erek tulǵasy sýretteledi. Iá, «irilik qana ańyzǵa aınalady». Sasyq qudyqqa úńilmeıtin, táýelsiz sana, jomart júrekten ǵana jilikti dúnıeler týsa kerek. «Beıimbettiń jany jek kóretin nársesi sybyr-kúbir bolatyn. Umytpasam osy tusta Beıimbet maǵan umytylmas bir eskertý jasady: «Osy jylymnan aýlaq bol, buǵan bir túsip ketseń, túbi bar eken dep oılama!», dedi. Gazet, jýrnal betterinde qym-qıǵash aıtystar bolyp jatqan kúnderde Beıimbet bir jazýshy týraly jaman sóz aıtqan emes. Bet tyrnasqa, keýdemsoq synǵa renjip qaraıtyn edi». Al kópe-kórineý jónsiz qyzyl sózden, adam mol jınalatyn jerden qashqaqtaý nemese toı-jıyndy asa unata bermeý – kez kelgen jalǵyzdyǵy qalyptanǵan oıly adamnyń belgisi. Batys ǵalymdary aqyl­dy adamnyń úsh belgisi baryn aıtady. Biri – ústeli shashylyp jatýy, ekinshisi – túngi uı­qyǵa shorqaqtyǵy, úshinshi­si – adam kóp jerlerde ózin qorash sezinýi. Adam Beıimbet­te osy úsh belgi de kezdesipti. «Bizdiń Bı-aǵańda» jazýshy­nyń ońashaǵa qumar turpaty ashylady. «Túni boıy áńgimele­sip otyrýǵa erinbeıtin Beıim­bet, tań atqansha jazyp otyrý­ǵa jalyqpaıtyn Beıimbet, irkis-tartysy baıqala bastaǵan jınalystarda tez sharshaýshy edi. Kózin buldyratyp, sózin tumandatyp, qyzyl jeldetýge sheber usaq «saıasatshylardan» alystaý júretin. Jınalystar­da sondaı yńǵaı belgi berse-aq, «ketpeımiz be?» degen biraýyz sóz jazǵan bir japyraq qaǵaz jiberedi maǵan. О́zi sytylyp shyǵyp esik aldynda kútip júredi».

Adam retindegi Beıimbet­tiń bolmysyn tanýda eń shynaıy sózder qyzy Rázııanyń estelikterinde qylań beredi. Jazýshynyń kisiligine, kishi­peıildigine sol jazbadan tán­ti bolasyz. Tipti tópeleı sóı­legen jary Gúljamaldyń doly kelbetine qarap: «Kelgeniń qandaı jaqsy boldy. Bir shaıpaý áıeldiń beınesin shyǵara almaı otyr edim. Qutqardyń», dep ary qaraı jaza bergenin oqyp, súısine jymııasyz. «Oı, mańǵazym-aı. Erkek bolyp daýys kótergen emes. Jurt­tyń erkekteri aıqaılap, tipti boqtap, balaǵattap jatady ǵoı, munyń birde-bireýi onda joq edi» depti jary keıingi sózinde.

Muhtar Áýezov jazýshy týraly tóbel pikir aıtyp­ty. «Beıimbet Maılın shy­ǵar­­­malarynda tereń shyndyq bar. Jalań qııalǵa des bermeı, as­qaq romantıkaǵa da eliktemeı, qazaq jazýshylarynyń ishinde realızmge, shyndyqty sýretteýge, shyǵarmanyń kórkemdik qundylyǵyna mán berdi, ómir shyndyǵyn, adamdardyń tıp­tik beınesin jasaýda Beıim­bet­teı eshbir jazýshy shynaıy sýretteı alǵan emes». Sebebi der edik biz, Maılın ózi de shynaıy ómir súrdi. О́zinen ózge adam jasaýǵa qulshynbady. Aq sóıledi, týra jolmen júrdi. О́zinen keıin­gige qamqor boldy. Tipti Ǵabıt Músirepov­tiń jazýshylyq qaı­nar bula­ǵyn tyrnap ashqan da tikeleı Beıimbet ekeni talassyz aqıqat. О́miriniń sońy­na deıin syrbaz, mańǵaz, bir qa­lypty bolmy­synan tanbady. Turlaýsyzdyqtyń túbirsiz sheń­geline ilikken joq. Tarazy da, qazy da óz boıyna ornyq­qan shyn mánindegi tulǵa boldy. Abaı bastaǵan amanatqa adal bolyp, ult rýhyn úrledi, az ómirdi at tóbelindeı halqyna arna­dy.

Adam Beıimbetti, kisiligi asqan arda azamatty saǵynatyn sekildimin.