Ǵumar Qarash qazaq ádebıetindegi óziniń laıyqty orny men baǵasyn áli tolyq alyp úlgermegen oıshyl aqyn desek, qatelespeımiz. Ásirese, onyń qazaq óleńin mazmun men túr jaǵynan baıytýdaǵy jańashyldyǵynyń orny tipti bólek. Onyń ádebı muralary óziniń ómirsheńdigimen, qoǵamdyq qubylystarǵa tereń ári jan-jaqty fılosofııalyq oı tastaýymen erekshelenedi. Sondyqtan da fılosof aqynnyń shyǵarmalaryndaǵy taǵylymdy tustar búgingi kúni de mánin joǵaltpaǵanyna eriksiz kelisýge týra keledi.
Oral qalasynda Alash qaıratkeri, oıshyl aqyn, aǵartýshy Ǵumar Qarashtyń týǵanyna 140 jyl tolýyna oraı «Ǵumar Qarash – tarıhı tulǵa» atty ǵylymı-praktıkalyq konferensııada sóz alǵan fılosofııa ǵylymdarynyń doktory Tilekjan Rysqalıev oı arnasyn osyndaı túıindi pikirmen sabaqtady. «Ǵumar Qarashtyń, onyń klassıkalyq sıpattaǵy óshpes óleńderine qaıta oralý onyń qundylyǵyn kótere túsedi», – dedi ǵalym odan ári.
«О́z basym Ǵumar shyǵarmalarynyń ishinde «Neden qorqam?» degen óleńiniń orny aıryqsha dep esepteımin, – dedi budan keıin sóz alǵan ádebıetshi ǵalym Serikqalı Sharabasov. – Onyń osy týyndysynyń ózeginde tutastaı adamı fılosofııalyq tujyrymdar men dara danalyq bar. «Neden qorqamnyń?» árbir joldary men shýmaqtarynda, tipti, búgingi qoǵamnyń ózinde oryn alyp júrgen keıbir keleńsizdikterdiń kórinisteri kezdesedi».
Konferensııada Batys Qazaqstan Gýmanıtarlyq akademııasynyń dosenti Baqtyly Boranbaeva Ǵumar Qarashtyń ómiri men qoǵamdyq-saıası qyzmeti jóninde, professor Dámetken Súleımenova Alash qozǵalysy jáne Ǵumar Qarash taqyrybynda oı tolǵady.
Sondaı-aq, konferensııada jýrnalıst Qazbek Quttymuratuly Ǵumar Qarashty qazaq jýrnalıstıkasynyń negizin salýshylardyń biri retinde qarastyrdy. Al «Jaıyq Press» JShS-nyń bas dırektory Jantas Safýllın «Ǵumar Qarash rýhynyń parasaty: ótkennen úlgi – bolashaqqa ónege» atty baıandamasynda uly tulǵany ulyqtaý baǵytynda ózi basqaratyn mekeme qyzmetkerleri atqaryp kele jatqan birqatar naqty isterge toqtaldy. Ol, sondaı-aq, konferensııaǵa qatysýshylarǵa Ǵumar Qarashtyń Máskeýde turatyn nemeresi Nadejda Qarashevanyń óz atasy, shyqqan áýleti jaıynda áńgimelegen beınesuhbatyn tamashalaýǵa múmkindik jasady. Sonymen qatar, sheshen qazaq fılologııa ǵylymdarynyń aldynda aqynnyń shyǵarmalary men pýblısıstıkalyq baǵyttaǵy týyndylaryn odan ári tereńirek zerttep jaryqqa shyǵarý jóninde irgeli ister turǵanyn aıtyp berdi. Ony tek aqyn-fılolog retinde ǵana emes, sondaı-aq dástúrli ıslam jolynan adaspaǵan dintanýshy retinde de qarastyrý qajettigin alǵa tartty.
– Búgingi konferensııany uıymdastyrýdaǵy maqsatymyz Ǵumar Qarash syndy oıshyl, aǵartýshy tulǵanyń keıinge qaldyrǵan muralary arqyly óskeleń urpaqty óz tarıhy men Otanyn súıýge jeteleý bolatyn. Osy baǵyttaǵy sharalardyń legi konferensııa jumysymen támamdalyp qalmaq emes. Bul Ǵumardy tanýdaǵy keshendi jáne júıeli sharalardyń biri ǵana, – dep qorytyndy jasady Batys Qazaqstan oblystyq mádenıet, muraǵattar jáne qujattama basqarmasy basshysynyń orynbasary Ábil Jolamanov.
Atalmysh shara aıasynda Ǵumar Qarashtyń ómiri men shyǵarmashylyǵy týraly derekterdi qamtıtyn «...Joıylmasa ıgi edi, artta qalǵan izimiz» atty kitap kórmesi konferensııaǵa qatysýshylardyń nazaryna usynyldy.
Temir Qusaıyn,
«Egemen Qazaqstan».
ORAL.