Qazaqstannyń halyq sýretshisi, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Memlekettik syılyqtyń laýreaty, ónertaný kandıdaty Naǵymbek Nurmuhammedovtiń týǵanyna 100 jyl tolýyna oraı Ábilhan Qasteev atyndaǵy Memlekettik óner mýzeıinde «Sýretshi jáne ǵalym. Dáýir beıneleri» atty kórmeniń ashylý saltanaty ótti. Kórmede alýan túrli taqyrypty tolǵaǵan sýretshi shyǵarmashylyǵyndaǵy eń tańdaýly týyndylar usynyldy. N.Nurmuhammedov – qyryq jylǵa jýyq shyǵarmashylyǵynda ónimdi eńbek etken, sońyna úlken mura qaldyrǵan talantty qylqalam sheberi.
Keń tynysty, kórnekti keskindeme sheberiniń shyǵarmashylyǵy aýqymdy ári san qyrly – portretter, peızajdar, janrlyq kompozısııalar óz zamanynyń kórkem beınesin kórsetedi. Sanaly ǵumyryn sýret ónerine arnaǵan onyń ómirbaıany da san túrli oqıǵaǵa toly. Sýretshi – Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysqan maıdanger, eńbegi men erligi orden-medaldarmen baǵalanǵan bıik marapat ıesi, shartarapty sharlaǵan jıhankez, belsendi áreketimen kóptiń kóńiline jaqqan el azamaty, óner tabıǵatyn tanyp-tarazylap, paıdaly eńbekter jazǵan qalamger.
N.Nurmuhammedov «M.V.Frýnzeniń Samarqandtaǵy jasaqtar aldynda sóılegen sózi» (1953), «D.A.Fýrmanov Vernyı qalasyndaǵy halyq jasaqtary arasynda» (1954–1958) atty alǵashqy jumystarymen-aq daryny men qarymyn baıqatyp, bolashaqta sıýjettik keskindemeniń jetilgen sheberi bolatynyn tanytty. 1959 jyly Temirtaýǵa jasaǵan saparynyń áserinen týyndaǵan «Qazaqstan Magnıtkasynda» atty jumystar toptamasynda sol kezeńniń shynaıylyǵy kórinis tapty. Saıyn dalada eldiń kóz aldynda qýatty metallýrgııalyq zaýyt salynyp, jańa Temirtaý qalasy boı kóterip jatqany óte áserli beınelendi. Onyń shyǵarmalary jany taza qarapaıym eńbek adamdaryn jyrlady, ár týyndysy óz týǵan jerimen kindigi baılanǵan adamnyń sarqylmas mahabbatyn baıandaǵan kórkem áńgime ispetti órildi.
Ásirese áskerı-teńiz flotyna arnalǵan jumystar serııasy sýretshiniń janyna jaqyn, erekshe qymbat dúnıe, sebebi bul taqyryp onyń ómirbaıanynyń bir bóligi boldy. Ol teńiz ofıserleriniń, dańqty teńizshilerdiń portretterin úlken sezimmen salady.
Sýretshi kórmesiniń kýratory, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Kúljazıra Muqajanova N.Nurmuhammedov shyǵarmashylyǵynyń jarqyn bir bóligi onyń shetelderge jasaǵan saıahaty ekenin atap ótti. «Ol qaı jerde bolsa da, meıli Eýropaǵa, Japonııaǵa, Brazılııaǵa, Úndistanǵa nemese Amerıkaǵa sapar shekse de, barǵan eline salystyrmaly syn kózimen qarap, tereń áserge bólenip, keıin sol tebirenisin osy elderdiń ereksheligin, tabıǵatynyń sulýlyǵyn beıneleıtin shyǵarmalar tizbegine aınaldyrdy. Sýretshiniń «Brazılııa» sıkline kiretin «Kopakabanadaǵy kezdesý», «Aktrısa Marııa della Kostanyń portreti», «Jol tóseýshi», «San-Paýlý qalasynyń sheti», Úndistan serııasynan «Tıbet Lamasy», «Gandı portreti», Japon serııasynan «Fýdzııama taýy», «Hırosıma», «Japon músinshisi Hongo-Sın áıelimen» sekildi týyndylary keıipkerlerdiń kóńil kúıin jetkizýde shynaıy, sýretshiniń ózine tán shyǵarmashylyq tásilimen, kúńgirt nemese ashyq ıntensıvti boıaýmen jazylǵan», deıdi qazaq beıneleý ónerine tyńnan túren salyp, ony shyǵarmashylyǵynyń bir qyryna aınaldyrǵan sýretshi daralyǵyna toqtalǵan K.Muqajanova.
О́ner zertteýshisiniń aıtýynsha, portret janry N.Nurmuhammedov shyǵarmashylyǵynda mańyzdy oryn alady. Sýretshiniń búkil shyǵarmashylyq jolynda jasaǵan túrli mamandyq ıeleriniń, onyń ishinde belgili mádenıet jáne óner qaıratkerleri portretteriniń keń galereıasy qurmet pen súıispenshilik sezimine tunyp tur.
Talantty qylqalam sheberiniń beıneleý ónerine qosqan úlesi tek keskindememen ǵana shektelmeıdi. О́nertaný ǵylymynyń kandıdaty N.Nurmuhammedov ózi qyzmet etken salany ǵylymı-tanymdyq jaǵynan zerdeleýge jastaıynan den qoıyp, halyq shyǵarmashylyǵy, zamanaýı ónerdiń baǵyt-baǵdary týraly jańalyǵy mol, keń kólemdi zertteý maqalalaryn jarııalaıdy. «Qazaq KSR grafıkasy», «Eńbek dańqy», «Qazaqstan óneri», «Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi», «Uly Otan soǵysyna qatysqan Qazaqstan sýretshileri» atty kitaptar shyǵardy.
Sonymen qatar Halyq sýretshisi N.Nurmuhammedovtiń 100 jyldyq mereıtoıy aıasynda sýretshi turǵan úıge eskertkish taqta ornatylyp, mýzeıde beıneleý óneriniń belgili tulǵalary men jas býyn sýretshilerdiń basyn qosqan dóńgelek ústel uıymdastyryldy.
ALMATY