Turǵyn úı naryǵynda baǵa jyl basynan beri ózgergen joq. Sarapshylar mundaǵy ózgeriske tutynýshylardyń belsendiliginiń deńgeıi áser etkendigin aıtady. Satýshylar jyljymaıtyn múliktiń qymbattaýyn kútip, satýdy keıinge qaldyrsa, satyp alýshylar, kerisinshe baǵa arzandaıtyndyǵyna senimdi.
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, bıylǵy qańtar-qyrkúıek aılaryndaǵy mámileler sany byltyrǵy osy kezeńmen salystyrǵanda 13,6%-ǵa artqan. Qaıtalama naryqtaǵy jaǵdaı da osyǵan uqsas. Kórsetkish bir jyl ishinde 0,6%-ǵa tómendegen. Qaıta satý baǵasy qańtardan naýryzǵa deıin azdap kóterilgenimen, sáýirden tamyzǵa deıingi aralyqta sál-pál arzandaǵandaı. Byltyr jyldyń aıaǵynda 1 sharshy metrdiń ortasha baǵasy 371 myń teńgeni quraǵan edi. Jaldaý tarıfterinde de ózgeris bar. Qańtardan qyrkúıekke deıin jalǵa alý baǵasy 3,5% tómendese, qazan aıynan bastap baǵa qaıtadan arzandaı bastady. Máselen, Almaty qalasynda jalǵa alynatyn páterdiń ortasha baǵasy 1 sharshy metr úshin 5,7 myń teńge bolsa, Aqtaýda 2,5 myń teńge. Jalpy, respýblıkadaǵy ortasha baǵa 3,2 myń teńgeni qurap otyr.
«Gold Business Kazakhstan» kompanııasynyń jetekshisi Vıtalıı Braılovskııdiń pikirinshe, bul jaǵdaıǵa ıpotekalyq baǵdarlamalar áser etken. «Mámileler sanynyń kóbeıýi kúmándi. Qazir memleket ıpoteka naryǵyndaǵy úlesin shekteýge basymdyq berip jatyr. Tutynýshylardyń BJZQ-daǵy qarjysy sarqyldy, onyń qarajatyn paıdalaný erejeleri tek qańtar aıynyń sońynda qoldanýǵa berilgendikten, áseri ýaqytsha bolǵany ras», deıdi ol.
Jalpy, naryqtaǵy jaǵdaıdyń ózgerýine janama áser etetin faktorlar ázirge bilinbeıdi. Qurylys kompanııalaryna salynatyn qosymsha qun salyǵynyń naqty mólsheri anyqtalmaǵan. Eger QQS kóterilse, baǵa ósedi. Munyń bári halyqtyń tólem qabiletine keri áser etýi múmkin.
«Turǵyn úı naryǵyndaǵy baǵa ótken jyldyń mamyrynan beri ósken joq. Dál qazir barlyq kórsetkishterge áser etip turǵan faktorlardy tereń taldaýymyz kerek. Eki myńynshy jyldardyń basyndaǵy jaǵdaı qaıtalanyp otyr. Baǵa shekten tys ósip nemese arzandap, naryqty taldaý múmkindigin qoldan shyǵaryp almaıyq», degendi aıtyp ótti V.Braılovskıı.
Naryqtaǵy jańa qurylys 2025 jyldan bastap tómendeýi múmkin. Qazir páterler kóbine memlekettik qoldaý baǵdarlamalary arqyly satylyp jatyr. Qurylysshylar baǵa saıasatyn qaıta qaraýǵa yqylas tanytpaıtyn kórinedi. Jyljymaıtyn múlik naryǵyndaǵy qoljetimdi «7-20-25» ıpotekalyq baǵdarlamasyn qarjylandyrý aıtarlyqtaı qysqartylsa, «Otbasy Banki» ónimderindegi sharttar birneshe márte ózgergen.
Braılovskııdiń aıtýynsha, 2025 jyldan bastap baǵa birtindep tómendeıdi. Naryqtaǵy baǵany, memlekettik baǵdarlamalar nemese qurylys kompanııalarynyń baǵa shegerimderin jarnamalaıtyn aksııalar qoldaıtyndyǵyn aıtady. Jańa qurylystarda usynystardyń suranystan eki-úsh ese joǵary bolyp turǵany bar. Turǵyn úı segmentindegi qubylmalyq pen toqyraýǵa osy jaǵdaı áser etkenge uqsaıdy. Statıstıkaǵa qaraǵanda, 2023 jyly jańa baspananyń quny 5,7 %-ǵa ósse, qaıtalama naryqtaǵy páterler 3,9 %-ǵa tómendegen.
«Úı alaıyq» ıpotekalyq kompanııasynyń jetekshisi Mádına Bolathanqyzy turǵyn úı qurylysyna qajetti shıkizattyń basym bóligi shetelden jetkizilip, baǵasy dollarmen esepteletindigin aıtady. Demek, jyljymaıtyn múlik naryǵy ishinara bolsa da dollarǵa táýeldi bolyp tur degen sóz.
Qazaqstannyń ózin ózi retteıtin rıeltorlar qaýymdastyǵy prezıdentiniń keńesshisi Nına Lýkıanenkonyń aıtýynsha, qazir elimizde qaıtalama naryqtaǵy jyljymaıtyn múlik baǵasy birtindep tómendep keledi, biraq bul maýsymdyq faktor bolýy yqtımal. Qazir baǵa dınamıkasy, aıyna 0,5%-dan 1%-ǵa deıingi aralyqta tómendegen. «Satyp alýsyz jalǵa beriletin turǵyn úı» baǵdarlamasynyń da naryqqa áseri az. Jyljymaıtyn múlik naryǵy birinshi kezekte elimizdegi ahýalǵa ǵana emes, álemdik arenadaǵy ekonomıkalyq jáne saıası jaǵdaıǵa baılanysty bolsa, tikeleı táýeldilik – tutynýshylardyń suranysy men naqty kirisinde. Keler jyly baǵa shamamen sol deńgeıde qalýy múmkin. Páterlerdiń túbegeıli ósýine nemese qunynyń tómendeýine ázirshe negiz joq.
Jyljymaıtyn múlik baǵasynyń sharyqtaǵan kezeńi zeınetaqy jınaqtaryn paıdalaný baǵdarlamasy engizilgennen keıin boldy. Biraq 2023 jyldyń aıaǵynan bastap baǵa bastapqy qalypqa oraldy. Iri qalalarda qurylys qarqyny tómendep, materıal baǵasy ósip jatyr. Jarty jyl ishinde jańa turǵyn úı baǵasy 3% ósken. Degenmen, túrli óńirlerde kórsetkishter aıtarlyqtaı erekshelenedi. Qaıtalama turǵyn úı baǵasynyń eń joǵary kórsetkishi Atyraýda – 17% . Sondaı-aq elordada turǵyn úı 12%-ǵa, Almatyda 2,2%-ǵa qymbattaǵan. Astanada jańa turǵyn úı sharshy metriniń eń joǵary baǵasy – 580 myń teńgeden asady. Almatyda – 570 myń teńgege jýyq, Shymkentte – 435 myń teńge. Elimizde tirkelgen turǵyn úıdi satyp alý-satý mámileleriniń sany 40 myńnan sál asady eken.
Qazir «Jyljymaıtyn múlikti qashan satyp alý kerek?» degen saýalǵa eshkim tolyq jaýap bere almaıdy. Biraq naryq ishki faktorlardyń qyspaǵynda tur. Qala ortalyǵynda jer qymbat. Jyljymaıtyn múlikti satyp alý kezindegi mindetti saqtandyrýdy engizý máselesi kún tártibinde bolǵanymen, bul da keler jyldan bastalmaq. Salyq kodeksinde jyljymaıtyn múlikti satyp alý kezinde 12% QQS engizý týraly túzetýler bar. Qalaı desek te 2025 jyl jyljymaıtyn múlik naryǵyndaǵy biraz máselege núkte qoıatyn syńaıly.