Memleketten densaýlyq saqtaý salasyna qarajat az bólinbeıdi. Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesi engizilgeli sol qarjynyń kólemi eselendi. Nebir emi kúrdeli aýrýlarǵa joǵary tehnologııalyq operasııa jasaldy. Medısınalyq uıymdar qural-jabdyqtarmen tolyǵyp jatyr. Áıtse de, salada el kútken ilgerileý baıqalmaıtyndaı. Sebebi MÁMS-ke jarnasyn aýdaryp otyrǵan turǵyndar emhanaǵa barsa, kezek kóp, qyzmet sapasy kóńilden shyqpaıdy. Bul máseleni Memleket basshysy Joldaýdy eske salyp, atalǵan saladaǵy birneshe kemshilikti ataǵan edi.
Sonyń ishinde aqparattyń biryńǵaı derekqoryn qurý, bólingen qarajattyń tıimdiligin arttyrý ózekti bolyp tur. Prezıdenttiń sıfrlandyrýǵa sonyń ishinde medısınalyq kómek sapasyn arttyrýǵa qatysty Joldaýda júktegen tapsyrmalaryn gazetimizde burynyraqta jazǵan edik. Bul joly Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Joldaýdan keıin iske asyra bastaǵan joba-josparlaryna keńirek toqtalǵandy jón kórdik.
Búginde Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń ózinde 17 memlekettik aqparattyq júıe bar eken. Budan ózge 20-dan astam jekemenshik aqparattyq júıe jumys istep tur. Mınıstrlik mamandary muny ýaqytynda óz kezeńiniń talaptaryna saı ázirlengen júıeler dep túsindirdi. Sol kezde Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy saıasat pen talaptarǵa saı kelipti. Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstriniń sózinshe, qazir azamattardyń medısınaǵa qatysty talaptary ózgergen. Basy ashyq suraq kóp. Salanyń damýyna qolbaılaý bolyp otyrǵan kemshilikter bar. Sonyń birqatary aqparattyq júıelerdiń birizdilenbeýinen týyndap otyr. Sosyn medısınalyq uıymǵa barýǵa aptalap, aılap kezek kútetin sátter bolady. Medısına mamandarynyń artyq júktemesi kóp. Medısınalyq úderisterde ashyqtyq saqtala bermeıdi. Azamattar keıbir derbes derekterge qol jetkize almaıdy. Zańsyz kórsetilip jatqan memlekettik medınalyq qyzmetterge myqtap tusaý qoıylmaı tur. Densaýlyq salasynyń statıstıkasy men josparlaýda qıyndyqtar bar. Qýantarlyǵy deımiz be, bul máselelerden Densaýlyq saqtaý mınıstrligi habardar. Habardar bolǵanda da Joldaýdan keıin salanyń damýyna tusaý bolǵan kemshilikterdi retteýge kirisken syńaıly. Munyń jaı-japsaryn jýyrda vıse-mınıstr Erbol Ospanov baspasóz máslıhatynda aıtyp bergen edi.
– Mınıstrlik qolǵa alǵan birinshi jobanyń ózinde 6 baǵytta jumys istep jatyrmyz. Birinshi, densaýlyq saqtaý salasynyń qoldanystaǵy aqparattyq júıeleri modernızasııalanady, jańartylady. Ekinshi, jalpy medısınalyq aqparattyq júıelerdi jetildirý mindeti tur. Úshinshi, medısınalyq derekterdi bir derekqorǵa jınaý qajet. О́ıtkeni qazir aqparattyń qoljetimsizdigine baılanysty azamattar densaýlyq jaǵdaıy jónindegi qaǵazdaryn qolma-qol tasyp júr. Tórtinshi, medısınalyq uıymdarǵa kórsetilgen qyzmettiń aqysyn ýaqtyly tóleý máselesi bar. Besinshi, ıntegrasııalaý. Integrasııalaýǵa qatysty máselelerdi áleýmettik jeliden estip, bilip otyrǵan bolarsyzdar. Sodan soń densaýlyq saqtaý salasynyń biryńǵaı portalyn engizý qajet. О́ıtkeni qoldanysta portaldardyń túri kóp. Turǵyndar qaıda baryp, nege júginerin, salaǵa qatysty suraqtarǵa qaıdan jaýap alaryn bilmeıdi, – deıdi E.Ospanov.
Baıyptasaq, sıfrlandyrýǵa qatysty sharýalar birdi-ekili aqparattyq júıeni ıntegrasııalaýmen bitpeıdi. Mysaly, elde qansha medısınalyq uıym jumys isteıdi, olar medısınalyq kómektiń qandaı túrin kórsetedi, taǵy sol sııaqty aqparattar qoljetimdi emes. Medısınalyq uıymdardan bólek, Densaýlyq saqtaý júıesi kadrlarynyń reestri qajet. Salada qansha maman eńbek etedi, olardyń sertıfıkaty bar ma, eńbek ótili qandaı degen suraqtar da qoljetimdi bolýǵa tıis. Sol sekildi medısınalyq qyzmetkerdiń naýqastardy qabyldaıtyn biryńǵaı grafıgine qatysty máseleler týyndap otyr. Turǵyndardan osyǵan baılanysty aryz-shaǵymdar kóp túsetini biz aıtpasaq ta belgili. О́zi tirkelgen medısınalyq uıymǵa, dárigerge jazyla almaı júrgen pasıentter kóp. О́ıtkeni dárigerdiń kúntizbesi tolyq. Jumysy qaýyrt. Eki-úsh apta bylaı tursyn, kezegin aı kútýi múmkin. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi osy kezekti baqylaýǵa, jumysty shıratýǵa sıfrlandyrýdyń sharapaty tıetinin aıtyp otyr.
Kelesi kezekte medısınalyq uıymdardyń bazasynda jumys isteıtin 7 jekemenshik aqparattyq júıeni jetildirý mindeti tur. Áýeli olardyń fýnksııalaryn ońtaılandyryp, qolmen engizetin aqparattardy sıfrlandyrý, ıntegrasııalaý qajet. Sebebi búginde dárigerler eki-úsh, keıde tórt aqparattyq júıede shuqshıyp, jumys isteýge májbúr. Munyń barlyǵy ıntegrasııanyń joqtyǵynan týyndaǵan kedergiler. Ádette dáriger bir pasıentti qaraýǵa 10-13 mınýt jumsasa, qaptaǵan aqparattyq júıelerde otyryp 20-30 mınýt ýaqytyn joǵaltady. Munda da sıfrlandyrýdyń nátıjesinde jumysty ilgeriletýge bolady. Mınıstrlik bul baǵyttaǵy sharýalardy da bıyl bastap, keler jyly birjaqty etýge nıetti.
О́zderińiz biletindeı, qazir medısınada anyqtamalardyń, qujattardyń túri kóp. Mınıstrlik sony da sıfrlyq formatqa aýystyrýǵa múddeli. Osy kúnge deıin keıbir pasıentter anyqtama alýǵa emhanaǵa kezekke turýǵa májbúr bolyp keldi. Sosyn, qaǵaz júzinde alǵan qujatty tıisti mekemelerge, ıaǵnı jumys berýshige jetkizýge tıis boldyq. Medısınalyq kitapsha toltyrýdy talap etetinder taǵy bar. Endi keler jyly bul qujattar da onlaın formatqa aýyssa, jyl saıyn medısınalyq anyqtama alý úshin qaǵazdardyń basyn qosyp, áýre-sarsańǵa túspeımiz.
– Mınıstrlik qolǵa alǵan jobalardyń aýqymdysy – barlyq medısınalyq derekti jınaıtyn biryńǵaı bazany qurýmen baılanysty. Aýqymdy jobanyń alǵashqy qadamdary qyrkúıekten bastaldy. Jalpy, bul joba aıasynda medısınalyq derekterdi 100 paıyz jınaıtyn etalondyq baza qurylady. О́ıtkeni qazir ókinishke qaraı, memlekettiń qarjylandyrýy arqyly jumys istep jatqan medısınalyq uıymdardyń aqparatyn jarym-jartylaı bolsyn jısaq, jekemenshik medısınalyq uıymdardaǵy nemese azamattardyń óz qaltasynan tólegen medısınalyq qyzmetter jekemenshik aqparattyq júıelerde qalyp ketip otyr. Endi sonyń barlyǵyn biryńǵaı etalondyq bazaǵa jınaıtyn kez keldi. Pasıentterdiń derekteri pasıentterdiń sońynan júrý qaǵıdaty boıynsha jumys istep jatyrmyz. О́ıtkeni keleshekte árbir azamat qandaı medısınalyq mekemege júginse, sol mekemede jeke medısınalyq derekterin qoljetimdi etý mindeti kózdelgen. Osy biryńǵaı bazany iske qosý arqyly jalpy medısınalyq statıstıkany qalyptastyrý úderisin sıfrlandyrýdy, medısına salasyn josparlaýdy jańa sapaly deńgeıge kóterý josparlanyp otyr. Munyń barlyǵy saıyp kelgende pasıentterdiń ıgiligine jasalyp jatqan jumystar, – deıdi E.Ospanov.
Qoldanystaǵy barlyq aqparattyq júıelerdi ınterasııalaýdyń mańyzyn joǵaryda aıttyq. Mınıstrlik birinshi kezekte qolda bar 17 memlekettik aqparattyq júıeni ıntegrasııalaýdy kózdep otyr. Iаǵnı osyǵan deıin bastalyp qoıǵan jumysty sońyna deıin jetkizedi. Jalpy, alty negizgi baǵyttaǵy jobalardyń basym kópshiligi keler jyly iske asady dep kózdelgen. Nátıjesinde, medısınalyq qyzmettiń qoljetimdiligi artady. Medısınalyq uıymdarda kezek retteledi. Mamandardyń júktemesi azaıady. Zańsyz kórsetilip jatqan medısınalyq qyzmetterge shekteý qoıylady. Obektıvti statıstıka qalyptasady.
Osy kól-kósir jumystardyń alǵashqy nátıjeleri týraly az-kem aıtsaq artyq bolmas. Búginde IT-salasynyń qyzmetkerleri medısına mamandarymen kezdesip, aqparattyq júıelerdegi kemshilikterdi talqylaǵan. Dárigerlerdiń usynys-pikirlerin tyńdaǵan. Sol kemshilikterdiń retteýdiń nátıjesinde dárigerler jumystyń 20-30 paıyzǵa jeńildegenin aıtady. Biraq mınıstrlik munymen toqtamaı, jumysty taǵy shırata túsýge bekinip otyr. Naqtylasaq, olar jumys júktemesin 2 ese jeńildetýdi josparlapty. Qoryta kele, túıgenimiz, medısınada sıfrlandyrý arqyly retteledi dep kútip otyrǵan mindet kóp. Árıne, munymen saladaǵy barlyq másele birden sheshiledi, kezek azaıady, sapa joǵarylaıdy dep aıtýdan aýlaqpyz. Kópshiliktiń medısınalyq uıymǵa qaralýǵa buryn aptalap, aılap kútetin kezegi 4-5 kúnde kelse, munyń ózi táýir nátıje bolǵaly tur.