Bilim oshaǵyndaǵy ár jas armanymdaǵy mamandyq ıesi atansam dep nıettenedi. Degenmen óz qalaýynan góri ata-anasynyń yqpalyna ne UBT-nyń sheshimine qarap qalady. Keı derekterge júginsek, joǵary bilim alǵandardyń 10-20%-y ǵana óz mamandyǵymen jumys isteıdi. Demek bizdiń qoǵamda mamandyq tańdaý máselesi áli de ózekti.
Álemde 40 myńnan asa mamandyqtyń túri bar. Al elimizde onyń 5 myńdaıy ǵana oqytylady. Alaıda mekteptegi oqýshylar onyń barlyǵyn bile bermeıdi. Kópshiligi tegin oqýdy, dıplom alýdy oılap, «aıaqtaǵan soń kóre jatarmyz» degen kózqaraspen júredi. Tipti ózderi atyn ǵana biletin keı mamandyqtyń aldaǵy ýaqytta joıylýy múmkin ekenine de mán bermeıdi. Máselen, bolashaǵy bulyńǵyr kitaphanashy, poshtashy, zań qyzmetkeri, notarıýs, hatshy, kassır sııaqty mamandyqtar bar. Olardyń ornyn sandyq tehnıka men robottar almastyrady.
Desek te, robot almastyra almaıtyn mamandyqtar da jeterlik. Máselen, dárigerlerdiń ornyn robot almastyra almaýy yqtımal. О́ıtkeni atqaratyn qyzmeti san qıly. Túrli tótenshe jaǵdaılarda adam sanasy jedel ári ońtaıly sheshim qabyldaýy múmkin. 2019 jyly búkil álemdi dúr silkindirgen «Sovid-19» pandemııasynyń kezinde myńdaǵan naýqasty ajal aýzynan alyp qalǵan – osy aq halatty abzal jandar.
Ekinshiden, dárigerdiń boıynda meıirim men kórkem minez bolýǵa tıis. Adam janynyń arashasy ataný úshin onda júrek bolý kerek. Al robottyń boıynda ondaı sezim bolmasy anyq. Naýqas adamǵa tek medısınalyq preparattar kómektespeıdi, keıde janǵa jyly, bolashaqqa úmit syılaıtyn sózder de mańyzdy. Sondyqtan jas býyn osyndaı mamandyqtyń tutqasyn ustasa ıgi.
Qazir túrli basylymdarda aqparattyq tehnologııanyń damýy, áleýmettik jelilerdiń jáne qazirgi óte qarqyndy damyp jatqan jasandy ıntellektiniń paıda bolýyna baılanysty jańa, suranysqa ıe bolatyn mamandyqtardyń tizimi jıi jarııalanyp turady. Aıtalyq, brıtandyq «Fast future» agenttiginiń boljaýynsha, nanomedısına, ǵarysh salasy, vırtýaldy álemge qatysty, klımattyń ózgerýine saı jańa mamandyq túrleri paıda bolady. Ázirge elimizde suranysqa ıe mamandyqtyń kóshin pedagogter bastap tur. Mine, osy rette aldaǵy 10-15 jylda suranysqa ıe mamandyqtardy egjeı-tegjeı zerttep, qarap, tanysyp alǵan jón. Mektepte kásibı baǵdar beretin mamandardan kómek surap, beıimdiligińdi anyqtaıtyn test tapsyrǵan abzal.
Qazirgi zamanda bir mamandyqpen shektelip qalýǵa bolmaıdy. Bir adam keminde eki mamandyqty ıgerip alǵany durys. Máselen, birinshi mamandyǵy jýrnalıst bolsa, kopıraıterlikti meńgerip alsa, áleýmettik jeli arqyly qosymsha tabys tabýǵa múmkindigi bar.
Laýra HALEL,
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ stýdenti