BUU-nyń Turaqty damý maqsattarynda 17 meje kózdelgen. Olardyń ishinde genderlik teńdikti qamtamasyz etý jáne áıelder men qyzdardyń quqyqtary men múmkindikterin keńeıtý (5 maqsat), aýqymdy jáne ekonomıkalyq ósýge, barshany tolyq, ónimdi, laıyqty jumyspen qamtýǵa járdemdesý (8 maqsat), elder ishindegi jáne olardyń arasyndaǵy teńsizdikti qysqartý (10 maqsat) baǵyttary qamtylǵan.
Elimiz joǵaryda atalǵan mindetterge qol jetkizý isin belsene atqaryp otyr. Prezıdent Jarlyǵymen 2030 jylǵa deıingi otbasylyq, genderlik saıasat tujyrymdamasy bekitildi. Onda memleket qarastyratyn mańyzdy máselelerdiń biri retinde áıelderdiń ekonomıkalyq múmkindikteri, onyń ishinde eldegi áıelder kásipkerligin damytý arqyly keńeıtý máseleleri belgilendi.
Áıelder kásipkerligin qoldaý ekonomıkalyq damýda, kedeılikti azaıtýda, genderlik teńdikti nyǵaıtýda sheshýshi ról atqarady. Áıelder kásipkerligi ekonomıkalyq ósýge aıtarlyqtaı úles qosyp qana qoımaı, sonymen qatar jumys oryndaryn qurýǵa, otbasylardyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa, jergilikti, jahandyq deńgeıde turaqty damýǵa yqpal etedi. Zertteýler kórsetkendeı, áıelder basqaratyn kompanııalar kóbine áleýmettik baǵdarlamalardy qoldaý jáne jumyspen qamtýdyń jańa túrlerin bastaý arqyly jergilikti qaýymdastyqtarǵa oń áser etedi.
Bıyl Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýty júrgizgen «Qazirgi qoǵamdaǵy genderlik saıasat» atty taldaý esebiniń aıasynda áleýmettik saýalnama júrgizilip, respondentterge: «Siz óz isińizdi ashyp, bıznespen aınalysqyńyz kele me?» degen suraq qoıyldy. Saýalnamaǵa qatysýshylardyń 39,5%-y óz bıznesin ashýǵa nıet bildirdi.
Elimizde áıelder kásipkerliginiń órkendeýine baǵyttalǵan birqatar baǵdarlama bar. Degenmen barlyq azamat memlekettiń qoldanystaǵy bastamalary týraly habardar bola almaıdy. Habardarlyqty anyqtaý maqsatynda respondentterge mynadaı suraq qoıyldy: «Siz otbasy men áıelderdi qoldaý boıynsha qandaı memlekettik sharalardy bilesiz?». Jaýaptardyń ishinde áıelder kásipkerligimen baılanysty ártúrli baǵdarlamalar boldy. Negizinen aqparattandyrýda aıtarlyqtaı aıyrmashylyq baıqalmaıdy. Kórsetilgen baǵdarlamalar týraly eshteńe bilmegenderdi jáne estimegenderdi qospaǵanda, respondentterdiń edáýir bóligi belgili bir dárejede áıelder kásipkerligin qoldaýdyń memlekettik sharalary týraly habardar degen qorytyndy jasaýǵa bolady. Alaıda saýalnamaǵa qatysqandardyń jartysyna jýyǵy (45,5%-dan 47,4%-ǵa deıin) bul týraly bilmegen nemese estimegen.
Oblystar men respýblıkalyq mańyzy bar qalalardy taldaý kezinde áıelder kásipkerligin qoldaýdyń joǵaryda atalǵan sharalary týraly negizinen Qostanaı jáne Aqtóbe oblystarynyń turǵyndary jaqsy aqparattandyrylǵany anyqtaldy. Atalǵan baǵdarlamalarǵa ońtústik óńirler (Túrkistan oblysy, Shymkent qalasy) jıi qatysyp, aqparattandyrýdyń tómen deńgeıi Qaraǵandy oblysy men ShQO-da baıqalady. Osylaısha, atalǵan óńirlerde aqparat taratý is-sharalaryn jandandyrý qajettiligi týyndap otyr.
Instıtýttyń 2022-2024 jyldary ótkizgen saýalnamalarynyń nátıjesi boıynsha kásipkerlikti qoldaý sharalary týraly áıelderdiń habardar bolý dınamıkasyn zerdeleý kezinde aqparattandyrylmaǵan respondentter úlesiniń tómendeýi, ıaǵnı habardarlyq deńgeıin arttyrý úrdisi baıqalady.
Áıelder arasynda habardarlyq deńgeıiniń artýy quzyretti memlekettik organdardyń jumysyn jandandyrýmen, sondaı-aq kásipkerlerdiń óz tarapynan ósip kele jatqan suranys pen qyzyǵýshylyqpen baılanysty bolýy múmkin. Sonymen qatar qatysýshylardyń 38,5%-y bul baǵdarlamalar áıelderdiń jumyspen qamtý deńgeıine, olardyń mansaptyq ósýine oń áser etedi dep esepteıdi.
Búgingi tańda memleket áıelder kásipkerligin qoldaýdyń túrli memlekettik sharalaryn qabyldap jatyr. Biraq saýalnamaǵa qatysqandardyń jartysy ǵana qoldanystaǵy baǵdarlamalar týraly biledi. Dál qazirgi kórsetkishke qaramastan, dınamıka habardar azamattardyń sany jyl saıyn artyp kele jatqanyn kórsetedi. Bul kásipkerlerdiń qyzyǵýshylyǵyn, sondaı-aq ýákiletti organdardyń jumysynyń kúsheıtilgenin kórsetýi múmkin. Halyqty aqparattandyrý deńgeıin jaqsartý maqsatynda medıa keńistikte, ásirese Qaraǵandy oblysy men ShQO sııaqty óńirlerde nasıhattaýdy kúsheıtý usynylady.
Amına QÝANYShBAEVA,
Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy