«Kúreń kúz»

Muqaǵalıdyń ǵana emes, Mádınanyń da qoshtasý áni boldy О́leńniń ishinde de óne bo­ıyńa dárýmendeı tarap, ókpe-baýyryńdy julyp alardaı jan-dúnıeńdi qoparyp, dáýren keshtiretin, sóıtip baryp, sazgerin tapqanda keremet ánge aınala­tyn jyrlar bar. Ol – Muqaǵalı­daı aqıyq aqyndardyń jaýhar ­jyrlary. Osy taqyrypqa azdy-kópti qalam súıkep júrgende túısin­genimiz, keremet án týý úshin onyń sózin jazǵan adam da, áýenin tapqan sazger de sansyz ishteı sabylady, shynaıy tolǵanady, shyn máninde jylap, jasandylyqsyz azap shegedi nemese eshkim elestetip te kórmegen ǵajaıyp kúı keshedi... – Myna dúnıede biz bilmeıtin bir tylsym kúshtiń, aqylymyz jetpeıtin zańdylyqtardyń bar ekeni ras. Men úshin halyqqa eń tez taraǵan shyǵarma bolǵanymen, qatty qınalyp shyqqan án «Kúreń kúz» boldy, – dep bastady áń­gimesin elge tanymal kompozıtor, ánshi, kúıshi, «Qurmet» ordeniniń ıegeri Gúlnár Dáýkenova. – Osy ándi jazarda júregimdi bir muń kernep, janymdy qoıarǵa jer tappaı, Muqaǵalıdyń óleń jınaǵyn qolyma alsam boldy, ne qudiret ekeni belgisiz, 226 bettegi «Kúreń kúz» degen jyr qaıta-qaıta kólbeńdep shyǵa berdi. Qosh endi, qosh bol, kúreń kúz, Kúreń muń saǵan jiberdim. Kúlermin dep em, túnerdiń, Bilermin qalaı, bilermin?... О́leń joldaryn alǵash oqy­ǵanda bir túrli tosyrqap, apyr-aı, «kúreń bel», «kúreń at» degendi bilýshi edim, kúreń kúzi nesi dep, túsine almadym. Artynan óleńdi oqı-oqı kele, pende myna dúnıeden baz keshkende sary altyndaı kúzdiń ózi kúreń tartyp ketetinin bar janymmen uqtym. Kókiregimdegi sherli saz da osy óleńniń sózderine úılesetin sekildi. Shynymdy aıtsam, eshqashan Muqaǵalıdyń óleńderine án jazýǵa júregim daýalamaıtyn, ol bir jumbaq, kúrdeli aqyn ǵoı. Onyń poezııasyna jaqyn kelýge batpaı, alystan oraǵytyp júrýshi edim. Janymdy jegen bar qaıǵymdy osy áýen syrtqa shyǵarǵandaı boldy. – Alaıda, basynda bul ándi Mádına Eralıevaǵa beremin dep oılaǵan joqpyn. Ándi jazyp, notaǵa túsirip, «pisirip» júrgende Mádına ózi telefon shalyp qalmasy bar ma. Men jańa án jazyp bitirgenimdi aıtyp, ony telefon arqyly Mádınaǵa oryndap berdim. Ol tyńdap boldy da «Osy ándi maǵan bershi» dedi. Men mundaı kútpegen ótinishten keıin, ne aıtarymdy bilmeı, úndemeı, oılanyp qalyp edim, Mádına: – Ánińdi maǵan qımaı tursyń ba, shynymdy aıtsam, men de sońǵy kezde bir túrli «Kúreń kúz» bolyp júrmin, – degeni... – Sonymen, bul ándi aqyry Mádına oryndaıtyn boldy. Ol meniń «Saǵyndym, saǵym jyldar», «Shyńdaǵy shynarym-aı» atty ánderimdi de júregimen oryndap, jurttyń qoshemetine bólenip júrgen kezi edi. Bul án de osylaı Eralıevanyń enshisine tıdi. Biraq, «Kúreń kúz» onyń qoshtasý ánine aınalatynyn kim bilgen? – deıdi talantty kompozıtor oılanyp. Árıne, Gúlnár Dáýkenova­nyń Mádına Eralıevanyń oryn­daýyndaǵy «Kúreń kúzden» bólek halyq arasynda keń tara­ǵan «Saǵyndym, saǵym jyldar», «Qaıran ýaqyt», «Appaq qarlar», «О́mirlik ánim bolshy», «О́mir» atty tamasha ánderi bar. Kompo­zıtor «Appaq qarlar» men «Qaıran ýaqyt» sııaqty birqatar ánderin ózi de náshine keltirip úlken sahnalarda oryndap júr. Gúlnárdiń keıingi jyldary jazylǵan «Oılasam seni», «Bal sezim», «Túngi tango», «Ǵa­shyq­pyn», «Qushtar kóńil», «Astana baıtaq» syndy ánderi de tyń­darmandar arasynda jap-jaqsy tanymal boldy. – Án shyqqanda emes, ándi ánshige bererde qatty qınalamyn. Iesin izdeımin. Sol ánshiniń daýy­syn, dıapazonyn, bolmysyn, tipten halyqqa qalaı jet­kizip oryndaıtynyna deıin zert­teımin. Sodan keıin ǵana baryp usynamyn. Án ushyp ketkenshe tynym tappaımyn, janym jaı tappaıdy. Kókeıimde áli de jazsam degen ánder maza bermeı turady. Keıde halyq burynǵy ánderińizdeı – «Saǵyndym, saǵym jyldardaı» án shyqsyn», dep ótinish bildirip jatady. Ánniń keremettiligi ártúrli bolsa ǵana jańa serpilis, tolǵanystar bolady. Keshe jazylǵan ándi búgingi áýen qaıtalamaý kerek dep oılaımyn, – deıdi kompozıtor. Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.