«Egemenniń» mereıtoılary

«Egemen Qazaqstanǵa» – 75 jyl!

19.12.1994 Redaksııadamyz... Úsh qabatty sapyryp júrmiz. Aı­nalaıyn asyldar qyzmet istegen qymbat qabyrǵa, júrekke ystyq bári de.

Shapshań túrde májilis boldy. Bas redaktor Nurlan Oraza­lın qysqa málim­dedi. Búgin 16.00 saǵatta Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynda «Ege­men Qa­zaqstannyń» 75 jyldyq toıy saltanatty túrde ashylatynyn má­lim etti. Qaraǵandydan, Jez­qaz­ǵannan kelgen ókilder re­dak­torǵa syı-sııapattaryn tap­syrdy... Bizdiń oblystaǵy sheneý­nikterdiń tarlyǵyn oılaımyn ishim­nen. Saǵat 16.00-de opera jáne balet teatrynyń qasıetti ta­bal­dyryǵynan attadyq. Toı mi­nezi árkimniń kózinen, sóılegen sózinen baıqalady. Báriniń aýzyn­da – «Egemen Qazaqstan». Sony dáripteıdi, sony emeshegi úzilip aıtady, tamsanǵanda tańdaıy tyqyl­daıdy. Biz 5-qatarǵa jaıǵastyq.

Saltanatty kesh saǵat 16-dan 15 mı­nýt ketkende bastaldy. Mem­­­leketimizdiń Ánurany shyr­­qaldy. Sahna tórindegi «Ege­men Qazaqstan-75» degen jazý qy­zylmen asa aıshyqtalyp jazyl­ǵan eken, kóńilge túrli oı salyp, se­zim qylyn terbeıdi... E, Alla, keshe­gi Mirjaqyp Dýla­tov syndy alyp­tar ýyǵyn shanysh­qan qara shańyraqtyń toıynda otyr­ǵanyma, shúkir dep ishteı tabynamyn qudireti kúshti Jaratýshyǵa.

Sahna tórinde otyrǵandarǵa ynty­ǵa qarap, jyǵa tanýǵa tal­py­namyn. Olar – bir shoǵyr, qazaq ádebıeti men má­denıetine ólsheýsiz úles qos­qan kádýilgi alyp­tar... Premer-mı­nıstr­diń orynbasary A.Esimov, bu­ryn­ǵy bas redaktorlar S.Baıjanov pen B.Qydyrbekuly, Sh.Murtaza men Joǵarǵy Keńes tóraǵasy, burynǵy redaktor Á.Kekilbaev, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń birinshi hatshysy Q.Naımanbaev, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy basqarmasynyń birinshi hatshysy K.Smaıy­lov, Sh.Eleýkenov, t.b.

Jınalysty «EQ» bas redaktory Nurlan Orazalın ashty. Ol Qazaqstan Prezıdenti N.Nazar­baevtyń gazet toıyna quttyqtaýyn oqyp berdi. Joǵarǵy Keńestiń depýtaty Ý.Qalıjanov osy ókiletti organnyń arnaıy quttyqtaýyn oqydy.

Jurt aldynda N.Orazalın «EQ»-nyń qurmetti tilshisi kýáli­gin tapsyra bastady. Á.Kekilbaev, odan ári Baıjanovqa, Qydyr­bekulyna, Murtazaǵa tabystal­dy. Bekbosynov Qajybek mártebeli kýálik ıelerin ánmen quttyqtady. Sodan soń baryp Orazalın baıandama jasady. Bir kezde sahnanyń qos qaptalynan aıyryla júzgen­deı óńsheń aqqýlar – qyzdar qolda­ryna úlbirete ustaǵan shapandaryn toǵyzynshy qatarda samsap otyrǵan 30 ardagerdiń ústine japty. Tórt-bes ardager basqa qatarda otyryp qalsa kerek, olarǵa sol sátinde shapan tımeı qalyp, abyr-sabyr kóbeıińkire­di de, keıin Erjuman árqaısysy­na kádelerin atap-atap úlestirip jatty.

Baspasóz mınıstri A.Sársen­baev sóz sóılep «EQ»-nyń jazylymy 83 248 danaǵa jetkenin aıtty. Naryq qysqan qıyn kezde bul tamasha kórsetkish edi. Bek­bo­lat Tileýhanov Dospambet jy­raý­dyń tókpesin oryndady.

Almaty qalasy ákiminiń bi­rinshi orynbasary Sh.Omarov sóz sóılep, «EQ»-ǵa 12 páter bólinetinin habardar etti. Munyń ekeýiniń kilti tapsyrylyp ta qoıypty.

Almaty oblysynyń ákimi O.О́zbe­kov «Volga» kiltin bas redak­torǵa tabys etti. Taldyqorǵan­dyqtar atynan (S.Aqynbekov) ga­zet­tiń tárbıelik mańyzy aıty­lyp túıe, kilem syılandy. Oń­­tús­­tik­qazaqstandyqtardyń syıy – (Z.Turysbekov) gazettiń bıyl 20 myń danamen taraýy, ıaǵnı respýb­lıkalyq deńgeıdiń tórtten biri. Jez­qazǵannan toıǵa oblys ákimi­niń orynbasary kelip quttyqtaý aıtty, oblystaǵy men­shik­ti tilshige faks, arnaýly ju­mys bólmesi berilipti.

Qyrǵyzstan respýblıkalyq «Qyrǵyz týy» gazetiniń (bul gazet osynyń aldynda 70-ke tolǵan) bas redaktory «EQ»-ny bizdiń elde tańsholpanǵa baǵalaıdy dedi. Manas beınesi beınelengen shaǵyn kilemshe syılady ol. О́zbekstan ókili sóıledi. Ol eshteńe bermeı ózi shapan-bórik kıip jatqanda, zal ishi bir ázildiń túndigin jelpil­detip dýyldata qol soqty. Qazaq­stan Jazýshylar odaǵy basqar­masynyń birinshi hatshysy Qaldar­bek Naımanbaev ál-Farabı sýreti bar kilemshe, dombyra syılady. Qa­zaqstan Respýblıkasy Jýrna­lıster odaǵynyń birinshi hatshysy Kamal Smaıylov gazet tarıhynda Ábý Sársenbaev pen Ábdildá Tájibaevtiń, Ábdýálı Qaraǵulov pen Hamıt Erǵalıevtiń jáne basqa­lar­dyń erekshe qoltańbalary bar ekenine nazar aýdardy.

Zaldan sóz surap, buıra shash­ty Ábý Sársenbaev ilbı kóteri­lip kele jatty. Nurlanmen qu­shaqtasyp, sálemdesti de minberge shyqty. – Toqsanymdy kóterip kelip turmyn bul toıǵa, – dedi sál demin basyp, asyl súıekti Ábekeń. – Otyzynshy jyldar­dyń sarqyty edim, bas kórse­teıin dep jettim munda. Bas redaktorlar alǵashynda maqalamdy shımaılap tastap, olardy qaı­ta kóshirip áýre bolatynmyn. Maıdannan da baılanysyp tur­dym. Ádebıetke tanystyrǵan meni osy gazet edi.. О́leńderimdi jiberip, jarııalattym. Sonda Ǵa­bıttiń «Maıdannan soqqan jańa lep» degen maqalasyna ilik­kenim bar. Kezinde Qasymnyń «Ab­dollasyn» da osy gazetten oqy­dyq. Raqmet, saǵan tárbıeń úshin kıeli shańyraǵym.

Budan soń «Kazahstanskaıa pravda» gazetiniń bas redaktory G.Dıldıaev, «Halyq keńesi­niń» bas redaktory J.Ken­jalın, «Suhbattyń» bas redakto­ry S.Shúkirov, «Qazaq ádebıe­ti» gazetiniń bas redaktory A.Jaq­sybaev, «Parasat» jýrnalynyń bas redaktory S.Elýbaev, B.Nur­jekeev, t.b. sóıledi. Gazet redak­torynyń orynbasary Myńbaı Iles tus-tustan kelgen quttyqtaý-jedelhat­tardyń mazmunymen tanystyrdy.

B.Qydyrbekuly Qurmetti tilshi kýáligin alýyna baılanysty raqmetin aıtyp, qysqasha lebiz bildirdi. B.Tóle­genova «Qalam ushynan qýanyshty maqalalar shyǵa bersin» dep, ystyq tilegin qosyp, eki án shyrqap berdi. ...Sal­tanatty kesh saǵat 19.10-da aıaq­taldy. Úsh saǵatqa sozylypty.

20.12.1994 Bas redaktor bá­rimizdiń basymyzdy qo­syp, tús­ten keıin saǵat 15.00-de N.Na­­zarbaev óziniń Aqor­da­syn­­da qabyldaıtynyn aıtty. So­­nymen, jaýapty qabyl­daý­ǵa ba­ra­tyndardyń – redaksııa bas­shylarymen qatar, bólim meńgerý­shileri men menshikti til­shilerdiń tizimi oqyldy. Aqordadan bir-aq shyqtyq. Onda biraz tekserý men baqylaýdan, kádimgideı tintkileýden ótip úlken zalǵa kelip jaıǵastyq. Sodan saǵat 15.30-17.35 aralyǵynda Elbasymen suhbat qurdyq, ol kisiniń aqyl-keńesin tyńdadyq. Aragidik naryq­ty ylǵı da qara boıaýmen jazasyń­dar dep ózimsinip ursyp ta alady ol kisi. Sońynan Elbasymen álde­ne­she ret sýretke tústik... Sonda baıaǵy shákirtim Júnisbek Sultan­muratovty, torǵaılyq jazýshy Tólen Ábdikovti kórip, sálemdestim.

Qabyldaýdan soń redaksııaǵa oral­dyq. Orazalın qorytyndy sóz sóı­lep, qysqa qaıyrdy da bizge – menshikti tilshilerge sál-pál jaýapkershilik kerektigin eskertti. ...Qazaq baspa­sózi qara­shańyraǵynyń bedel-abyroıy úshin uıqy-kúlkini qoıyp eńbek etý kerek qoı.

...Keshkilik, saǵat 17.30-da Jam­byl oblysynda tilshilik qyz­metke kirisken Kósemáli Sátti­baı­ulynyń bólmesinde ony til­shilikke qabyldadyq. Tilshiler qaýymdastyǵynyń prezıdenti, tal­dyqorǵandyq Seıdahmet Muha­met­shın bastaǵan áriptester oǵan biraz aqyl-keńes berdi.

 

Ázaǵań – toqsan jyldyqta

22-24.12.2009 «Egemen Qa­zaqstan» gazetiniń shyǵa basta­ǵa­nyna – 90 jyl tolýyna arnal­ǵan saltanatty is-sharaǵa Al­maty­dan arnaıy kelip Ázilhan Nur­shaıyqov ta qatysty. 87 jasta­ǵy qart jazýshy, typ-tyń, elgezek, jyly jymıyspen mańaıyn nur­landyryp júr. Jol bastaýshy etip, qasyna meni bólip qoıǵan edi. Ekeýmiz egizdeı qosarlanyp, bir eli ajyramaımyz. 23 jeltoqsanda Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Ege­men Qazaqstan» gazetiniń redaksııa­synda bolatyny kúni buryn belgili edi. Ol kisini qarsy alý mezetinde sóz sóıleý Ázaǵańa júktelgen-tin. «Danııar» qonaqúıinde aldyn ala jazyp qoıǵan sol sózin pysyq­tap oqýdan jalyqpaıdy. Maǵan tyńdatady. «Ne deısiń?» degendeı, basyn kóterip, ıegin qaǵady. «Jaqsy eken!» deımin izetpen.

Bári oıdaǵydaı bola bere me? Elbasy «Egemenge» túske shekti keldi de, redaksııa bólmeleri­niń keıbirine jedel kirip shy­ǵyp, kireberis hollda sál aıaldap, ujym­­­­dyq sýretke túsip sýyt attanyp ket­ti de Ázaǵań sóz sóıleı almaı qal­­dy. Biraq bul ókinishtiń esesi sol kú­ni keshte K.Baıseıitova atyndaǵy ope­ra jáne balet teatrynda ótken sal­­tanatty jıynda qaıtarylǵan edi.

Sahnada Á.Nurshaıyqov daıyn sózin sańqyldap oqyp tur. Júrek­ke jetken ándeı boıdy shymyrla­tady. Saf aýadaı tynys ashady. «...Endi «Egemen Qazaqstanǵa» keleıin. Qazaq baspasóziniń altyn shańyraqty aq ordasy – «Egemen Qazaqstan». Kórnekti qazaq jazýshylary men jýrnalısteriniń ushqan uıasy, ushar uıasy – «Egemen Qazaqstan». Qazaq halqy rýhynyń Alataýdaı bıik asqary, Esil men Er­tisteı sarqylmas nári – «Ege­men Qazaqstan». Qazaq halqy­nyń rýhanı máńgilik azyǵy, qazaq­standyqtar­dyń birligi men ynty­maǵynyń myzǵy­mas qazyǵy – «Egemen Qazaqstan». – Osylaısha, arynan basa almaǵan tulpardaı tarpynǵan ol áńgimesiniń ádemi de dámdi jerine keldi: «Ulttyq dástúrimiz boıynsha toı bolǵan jerde shashý shashylady. Men óz gazetimizdiń 90 jyldyǵyna 90 kitap ákeleıin dep edim, kótere almadym. Alty býma – 60 kitap ákeldim myqshyńdap. Endi aıta­ıyn degenim: toıǵa jınalǵan barsha qaýymdy aman-saý bolyp, «Egemen Qazaqstannyń» 100 jyldyq toıyn birge toılaýǵa shaqyramyn».

...Sóıtken Ázaǵań, jurtty 100 jyldyq toıǵa shaqyryp, ózi osy sózinen 1 jyl eki aı ótken­de, máńgilik ómirine attanyp kete barǵan edi. ...Ázaǵańmen birge ót­kizgen 3 kún este berik bederlenip qalypty. Keńkildep kúlip, kerekti ǵana áńgime aıtatyn asyl aǵa edi-aý!

– Syrtta 30 gradýs aıaz, Ázaǵa, Astanany aralaǵyńyz kelip tur-aý! – dedim syr tartyp.

– О́ziń qasymda barda, maǵan jyly sekildi! – deıdi jan aǵam. – Qa­dir­li jerlerin kórip qalaıyn da...

Mundaıda turys bar ma!.

 

Toqsan bestegi tarıhnama

20-21.12.2014 Toı Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Ulttyq mura­jaıynda ótti. Saltanatty rásim­di májilis zalynda gazet basshysy Saýyt­bek Abdrahmanov júrgizip otyr­dy. QR Memlekettik hatshy­sy G.Ábdihalyqova kirispe sózinde gazet tarıhyn tereńnen qozǵap, búgingi tabystaryn, erteńgi min­detterin baıandady. Gazet tırajy 203 394 danaǵa jetti! Bul – bu­ryn-sońdy bolmaǵan kórsetkish! Me­reıtoıǵa arnalyp býklet shyǵa­­rylypty. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti syıly­ǵynyń laýreat­tary tórteý ekenbiz: Erjuman Smaıyl, Erkin Qydyr, Saýytbek Abdrah­manov jáne men. Úsheýi de gazet basshylary. Jýrnalshy­lar qýanyshynda shek joq. Ár oblystan delegasııalar keldi. Quramynda – menshikti tilshi, oblys ákimdiginiń ókili, t.b. aıtýly aqyn-jazýshylar. О́zindik syı-sııapattaryn jasady.

...Iá, «Egemenmen» 2015 jyl­dyń alǵashqy kúnderinen bastap qoshtasa­tyn syńaılymyz (qyz­met­tik shtatty tyıamyz). Táýbe, zeınet­kerlik 63 jastan soń da redaksııada 5 jyl eńbek etippiz... Jáne de sanaý­ly kúnderden soń bolar qoshtasar sáttiń qımastyq sezimi, gazet basshysy Saýytbek Abdrahmanovtyń keýdeme «Qazaq­stannyń eńbek sińirgen qaıratkeri» qurmetti ataǵynyń belgisin ujym aldynda qadap jatqanda tipten shıyrshyq atyp, aýzyma myna bir shýmaq joldaryn salyp-aq jibergen edi:

«Qıynnan qıystyryp amalmenen,

Taǵdyrdyń taýqymeti – qamal degen.

Minekeı, ujymymdy qımaı turmyn,

«Egemenniń» kirpishi bop qalar denem!»

...«Egemen Qazaqstan» 100-ge jetsin! Alla kýágeri bolýǵa jazsyn, sol toıdyń!

 

Júz jyldyq jylnama

21.11.2019 «Egemen Qazaqstan» gazetiniń 100 jyldyǵy «QazMedıa» orta­lyǵynda saltanatty jaǵdaıda atap ótildi. Memleket basshysy men tuń­ǵysh prezıdenttiń quttyqtaýlaryn memlekettik hatshy Q.Kósherbaev oqydy. Senat jáne Májilis spıkerleriniń lebizderi (N.Júsip, Q.Sultanov oqydy) jetkizildi. Gazet basshysy Darhan Qydyráli barshasyna shyn júrekten alǵys aıtty.

Gazettiń bastaýynda turǵan tulǵa­lardyń monologin teatr ár­tisteri oqydy. A.Seıdimbektiń «Saryarqa» áni oryndaldy. «Úsh arys» ánin (S.Seıfýllınge, I.Jan­súgirovke, B.Maılınge arnalǵan) Q.Júnisov shyrqady. Eń qysqa áń­gimege jarııalanǵan baıqaýdyń júl­degeri bolyp Jandos Júsip­bek (ob­lystyq «Qostanaı tańy» gaze­­tiniń tilshisi) tanyldy. «Ege­men Qa­zaqstannyń» ánurany shyr­qalǵanda (E.Ábdihalyqova) sahnada jas jýrnalıster báısheshek­she qul­py­ryp, kóz jaýyn aldy. Mere­kege oraı uıymdastyrylǵan kórme de maz­mundy ári kóztartar­lyqtaı boldy.

Toı dastarqany «Grand Hall Astana» meıramhanasynda jaıyldy. Mıras Asan men Raýan Qaıdar tamasha júrgizdi. Ár oblysqa jyr-shýmaqtary arnalyp, ókilderi sóılep, tartý-taralǵylaryn taratty. Shyǵystyń pantakrın ónimderi bizge de buıyrdy.

Sóz kezegi tıgende «Eńbek­shi qazaq» gazeti jańa astana Almatyǵa aýysatyn kúnniń tú­ninde (29.12.1928) tutqyndalǵan M.Dýlatulynyń (gazet redakto­rynyń stılıstıka jónindegi kómekshisi) arman-maqsatyna qatysty tolǵadym. «Oıan, qazaq!»-ta kúńirene termelengen jer, din, til, dil máseleleri sheshimin tap­qa­nyn endi osy «Egemen» qa­shan súıinshilerin ańsaý retinde tilegime qostym.

22.11.2019 Redaksııada «Ege­men» ardagerleriniń qatysýymen shaǵyn jınalys ótkizilip, shaı ústinde áńgime órbitildi. S.Aqtaev (taıaǵyna súıenip, 85-te) M.Jaqyp (qos baldaqpen, 81-de) taǵylymǵa toly estelik taraýlaryn shıratty.

* * *

Gazettiń keshegi sanynda ja­rııa­lanǵan ardager Q.Aman­jol­dyń «Júz jyl» poema-tol­ǵanysy sóz arasyna synala­nyp, ádebı úzdik týyn­dy retinde baǵalandy. Oqyp edim, ońqaıynan turǵan ońdy shyǵarma eken. О́zine rıza­shylyǵymdy aıt­tym. Poe­ma­nyń sońǵy shýma­ǵy­na tamsandym: «О́zińsiń keme­lim de kóregenim, Qanyma qaǵı­dań­dy shegelediń. Meni­men qoshta­sýǵa qaqylysyń, Se­nimen qoshtas­paımyn, «Ege­menim»! Qorǵanbek «Júz jyl»-dy poema-tolǵanys dep janryn aıqyndapty. «Poema» dep qana ańǵartqanda...

 

Qaısar ÁLIM,

Prezıdent syılyǵynyń, Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty