Uıat alǵa shyqqanda, qoǵam ilgeri ozady
Sybaılas jemqorlyqtyń irisi men usaǵy degen bolmaıdy, óıtkeni onyń qaı-qaısy da elimizge eleýli zalal keltiredi. Máselen, uly Abaı: «Arsyz bolmaı ataq joq, aldamshy bolmaı baq qaıda?» dese, atam qazaq: «Uıalmaǵan buıyrmaǵandy jeıdi» dep qysqa qaıyrǵan.
Uıaty joq jandar «hantalapaı» kezeńdi sátti paıdalanyp, alǵashqy baılyqtarynyń negizin qalaı bildi. Sol kezdegi qoǵamdaǵy ahýal ári qaraı da eldi emes, óz qara basynyń ǵana qamyn kúıtteıtin uıattan bezgen jylmaqaılar men pysyqaılardyń sýmańdaǵan sýyq qoldaryna múmkindik berip qoıdy.
О́mir súrýdiń eń basty qaǵıdaty uıat bolýǵa tıis. Jeke adam úshin de, memleket úshin de! Burynǵy-sońǵy qoǵamdardyń bári de ádilettilik tek uıatqa moıynsynǵanda ǵana halqyna jaqsy ómir syılaǵan. Naryqtyq ekonomıka sekildi qatygez formasııada da uıatqa basymdyq berilse, adamdardy teńsizdikten, eriksizdikten qorǵaý barynsha durys júredi.
Tili mirdiń oǵyndaı halyq jazýshysy, qoǵam qaıratkeri Sherhan Murtaza: «Qazannan qaqpaq ketse, ıtten uıat ketedi» dep halyq máteline ekpin túsire sóılegende, ózi ómir súrgen kezeńniń osynaý bir ashy shyndyǵyna ashyna keıistik bildirgenin aıtpaı túısinesiń.
Zańdar, ádette, óli sózderden turady. Ol sózder belgili bir jaǵdaıda «tiriledi». Al «tiri sózder» dep biz «bireýlerdiń» uıatyn oıatýǵa qabiletti sózderdi aıtamyz. Al adamdy adam etetin onyń ómirge degen kózqarasy, oı-tujyrymy, senimi men sezimi.
Adam ómiri men memlekettiń irgetasy uıat ekenin túsingenimizde ǵana qoǵam alǵa jyljıdy.
Mútalap ÁBSATTAROV,
memlekettik qyzmetker
ASTANA
Jaýyngerlik rýhty kóteretin qadam
Jaqynda aqyn, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, Qazaqstannyń Mádenıet qaıratkeri, ustazym Ahmet Kendirbekuly qońyraý shaldy. «Baýyrym, eldiń suraýymen Qabanbaı batyr týraly kitap jazaıyn dep edim, sen kóp jyl boıy áskerı salada qyzmet istediń, Qabanbaı batyr atynda áskerı bólimshe, orden nemese tósbelgi bar ma? Bilip, maǵan habarlasshy», degen edi.
Men áskerı joldastaryma, shákirtterime qońyraý shaldym. Bilgenim, Qabanbaı batyr atynda ne orden, ne tósbelgi, ne áskerı bólimshe joq eken. Biraz ýaqyt ótkennen keıin aýǵan soǵysynyń ardageri podpolkovnık Serikbaı Baımýldınov habarlasyp, osydan on-on bes jyl buryn Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Aıagóz qalasyndaǵy dıvızııaǵa Qabanbaı batyr aty berilgenin, qazir bar ma, joq pa bilmeıtinin jetkizdi.
Osydan keıin maǵan Qazaqstan Qarýly kúshterinde tórt óńirlik qolbasshylyq bar. Olar: «Astana» О́Q; «Shyǵys» О́Q; «Ońtústik» О́Q; «Batys» О́Q. Osy óńirlik qolbasshylyqtarǵa batyrlardyń atyn berse degen oı keldi.
Mysaly, «Shyǵys» óńirlik qolbasshylyǵyna Qabanbaı batyr babamyzdyń atyn berip, sol óńirdiń áskerı salasynda joǵary kórsetkishterge qol jetkizip júrgen sarbazdardy óńirlik Qabanbaı batyr atyndaǵy tósbelgimen marapattap yntalandyrsa, nesi aıyp? Árıne, eldi mekenge, kóshege atyn bergen de durys shyǵar, degenmen óńirlik qolbasshylyqtardy batyrlardyń atymen ataǵan durys pa dep oılaımyn. Bul sol óńirlerde qyzmet etetin sarbazdar men sardarlardyń rýhyn kóterýge de septigin tıgizetin qadam bolatyny daýsyz.
Tóken SMAǴULOV,
Qazaqstan Qarýly kúshteriniń ardageri, «Aıbyn» ordeniniń ıegeri
ALMATY
Bási joǵary bas basylym
«Júz jyldyq jylnama» degen jazý nómir saıyn gazet betinen túspeı, oqyrmandaryn kúndelikti habardar etip otyrǵany kúni keshe ǵana sııaqty edi. Zymyrandaı júıtkigen qaıran ýaqyt-aı deseńizshi! Endi, mine, bıyl sol el gazeti «Egemen Qazaqstan»-nyń jaryq kórgenine 105 jyl tolyp otyr. Bir kezdegi «Ushqynnan» bastaý alyp, búginge jetken basylym qaı ýaqytta da ultqa qaltqysyz qyzmet etip keledi.
Taıaýda gazet betterinen aǵa basylymnyń ár jyldardaǵy bas redaktorlary Nurlan Orazalın men Ýálıhan Qalıjan aǵalardyń estelikterin oqyp, ótken kúnderge taǵy da bir saıahat jasaǵandaı áserde qaldyq.
Stýdent kezimizde respýblıkalyq basylymdardan góri, sol kezdegi Almaty oblystyq «Jetisý» gazetiniń redaksııasyn kóbirek jaǵalaıtynbyz. О́ıtkeni aýyldan kelgen bizdiń jastyǵymyz ben uıańdyǵymyzdan bolar, «SQ»-nyń qyzmetkerlerine baryp, jolyǵýǵa júreksinetin edik. Qalaı degende de, azýly basylymnyń mysy basyp turatyn.
«Eshten – kesh jaqsy» degendeı, qasıetti qara shańyraqqa jol 1994 jyldyń qońyr kúzinde tústi. Dál sol kezde Ońtústiktiń shalǵaıdaǵy Sozaq aýdanynda kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, Alash arystarynyń biri Sultanbek Qojanovtyń 100 jyldyǵy respýblıkalyq deńgeıde atap ótiletin bolǵandyqtan, ákimdik qyzmetkeri retinde shaqyrý qaǵazdaryn taratý júktelip, Almatyǵa keldim. Eń aldymen, bas basylymnyń keńsesine soǵyp, bas redaktor Nurlan Orazalın aǵanyń qabyldaýyna suranyp, oǵan eldiń sálemin jetkizip, shaqyrý qaǵazy men Sultanbek Qojanov týraly arnaıy daıyndalǵan materıaldy tabys ettim. Muny aıtyp otyrǵan sebebim: osy gazet arqyly sol kezde atqarylǵan eldik is-sharanyń abyroıy artyp, qalyń jurtqa jarııa bolǵandyǵy edi. Ony eldegi adamdar áli kúnge deıin aıtady.
Ýnıversıtetti bitiretin 1974 jyly memlekettik emtıhan komıssııasyn belgili jýrnalıst, bir kezderi «SQ»-nyń tizginin ustaǵan Uzaq Baǵaev aǵamyz basqaryp, dıplomdy sol kisiniń qolynan alǵanymyz biz úshin maqtanysh bolǵan edi. Bul da bolsa gazet bedeli, ondaǵy aǵalardyń aıaly alaqanynyń taby.
Gazettiń qatardaǵy kóp qart oqyrmanynyń biri retinde bul data biz úshin de ortaq qýanysh. Ǵasyr tórinen ári asqan elimizdiń bas gazetiniń abyroıy asqaqtap, bási bıikteı bersin.
Káribaı ÁMZEULY,
gazettiń baıyrǵy oqyrmany
Túrkistan oblysy