Elektrondy kommersııa naryǵyndaǵy báseke kúsheıip kele jatyr. Jergilikti jáne halyqaralyq marketpleıster naryqtaǵy aıasyn keńeıtý jolynda logıstıkaǵa aıryqsha kóńil bólýge kóshti. Sonymen qatar tapsyrys berý nysandaryn kóbeıtip, postomattar da ornata bastady. Odan bólek, túrli qarjy quraldaryn naryqqa engizip, ónimderin ótkizý jolynda ter tógip jatyr. Nátıjesinde, tutynýshynyń da, tranzaksııanyń da sany artty. Halyqqa da taýardy onlaın alǵan tıimdi bola bastaǵan syńaıly. Endi kim tıimdi platforma usyna alady, sonyń aıy ońynan týmaq. Ony onlaın saýda-sattyqtyń kórigip qyzdyryp jatqan alpaýyttar jaqsy túsinedi. Bul bir jaǵynan jaqsy, naryqtaǵy básekeniń kúsheıýi ortasha chek deńgeıin tómen túsiredi.
Jaqynda PwC jahandyq fırmalar jelisiniń bir bóligi sanalatyn «Strategy&» fırmasy Sıfrly Qazaqstan qaýymdastyǵymen birlesip «Bólshek elektrondy kommersııa naryǵyna taldaý» atty zertteýin jarııalady. «Strategy&» fırmasynyń seriktesi Natalıa Lımniń aıtýynsha, bıyl birinshi jarty jyldyqta bólshek elektrondy kommersııa naryǵy bıyl da ornyqty ósim kórsetti. Naryq kólemi 61 paıyzǵa ulǵaıyp, 1,45 trln teńgege jetken.
«Elektrondy kommersııanyń kirigýi 16,6 paıyzdy qurady. Bul 2023 jyldyń birinshi jarty jyldyǵynan 5,1 paıyzdyq tarmaqqa joǵary. Osylaısha, Qazaqstan elektrondyq kommersııanyń ortasha álemdik ený deńgeıine 20,1 paıyzǵa tez jaqyndap, jahandyq ósý qarqynynan 8,4 paıyzǵa ozyp otyr. Qarjy sektorynyń sıfrlanýy jáne ınternetti qoldaný aıasynyń keńeıýi arqasynda naryq aýqymy arta tústi. Aýdıtorııasyn keńeıtý jáne shyǵyndardy ońtaılandyrý úshin jergilikti satýshylar da marketpleısterdi paıdalanady. Usynystyń kóptigi jáne jetkizý qyzmetiniń jaqsarýy tutynýshylardyń paıdasyna shyǵyp tur», deıdi Natalıa Lım.
2024 jyldyń alǵashqy alty aıynda bólshek elektrondy kommersııanyń jalpy deńgeıi 1 mln 447 mlrd teńgege jetken. Bólshek elektrondy saýda úlesi de byltyrǵy 13,3 paıyzdan bıyl 16,6 paıyzǵa deıin artqan. Jasalǵan satylym, ıaǵnı tranzaksııa sany 70,8 mln-ǵa deıin kóbeıipti. Al ortasha chek 20,4 myń teńgege deıin tómendegen.
«Ortasha chektiń tómendeýi kúndelikti ómirge elektrondy kommersııanyń tereń kirigip jatqanyn kórsetedi. Tutynýshylardyń elektrondy kommersııany kóbirek paıdalana bastaýyna birqatar faktor áserin tıgizip otyr, sonyń ishinde sıfrlandyrý deńgeıin arttyrý jolynda jasalyp jatqan memlekettik qoldaý sharalary, jergilikti jáne halyqaralyq marketpleıster arasyndaǵy básekeniń artýy bar. Sonymen qatar azamattardyń jumysbasty bolyp, bosaı almaýy, sıfrlyq jáne logıstıkalyq ınfraqurylymnyń damýy, ınternetti paıdalanýdyń kúsheıýi, elektrondy alańdardaǵy taýarlar sapasynyń jaqsarýy onlaın satylymdy áldeqaıda tıimdi ári yńǵaıly etti», delinedi zertteýde.
Sarapshylar bólshek naryqtyń basty draıveri marketpleıster bolyp otyr dep esepteıdi. Marketpleısterdiń básekege qabilettiliginiń basty faktorlary mynalar:
Belsendi transshekaralyq saýda (onlaın alańdar keń aýqymdy assortıment usynyp otyr); Baǵa saıasaty (sonyń ishinde, jeńildikter, aksııalar, bonýstar); Jetkizý úderisiniń jetildirilýi (jetkizý merzimi qysqardy jáne tapsyrys berý pýnktteriniń sany artty); BNPL tıimdi sharttary (Buy Now Pay Later – 12 jáne 24 aı kezeńindegi tólem).Kóptegen oıynshylar qoıma ınfraqurylymy men fýlfılment-ortalyqtar jobasyna kóbirek ınvestısııa quıyp jatqandyqtan logıstıkalyq qyzmetterdiń jaqsarý úrdisi aıqyn baıqalady. Nátıjesinde, tapsyrysty jetkizý, saqtaý jáne óńdeý isi áldeqaıda sapaly bola tústi.
Bıyl birinshi jarty jyldyqta jergilikti jáne halyqaralyq oıynshylardyń tabysy ósken. Marketpleıs arqyly satylym jalpy elektrondy bólshek saýda naryǵynyń 89 paıyzyna jetti. Tranzaksııa úlesi 93 paıyzǵa artty. Taýar assortımentiniń baı bolýy, túrli jeńildikter men baǵalardy baqylap, salystyra alý múmkindigi halyq arasynda marketpleıster tanymaldylyǵyn arttyryp jiberdi deýge negiz bar.
«Jergilikti marketpleıster teńgeleı satylym kólemi boıynsha naryqta kóshbasshylyqqa ıe. Olar qazir teńgeleı satylym jóninen búkil elektrondy kommersııa naryǵynyń 66 paıyzyn ıelenip otyr. Halyqaralyq marketpleıster de Qazaqstandaǵy qatysýyn arttyrýǵa kúsh salyp jatyr. Sol baǵytta tutynýshylarǵa tıimdi baǵalardy da usynýǵa kirisken. Ondaı platformalardaǵy teńgeleı satylym ósimi jyldyq mánde 96 paıyzdy qurady. Al tranzaksııa sany 103 paıyzǵa kóbeıdi. Birinshi jarty jyldyqta eldegi bólshek elektrondy saýda naryǵynyń kólemi ótken jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda 61 paıyzǵa ósim kórsetti», dep jazady.
Iá, elektrondy saýda-sattyq naryǵy ósip jatyr, sonymen qatar satyp alý sıpaty da ózgerýde. Eger buryn ortasha chek úlesiniń basym bóligin turmystyq tehnıka, elektronıka sııaqty iri taýarlar qalyptastyrsa, qazir usaq jáne arzan pozısııaǵa basymdyq berile bastaǵan. Satyp alýshylar kúndelikti qajettilikti óteıtin taýarlardy kóptep satyp alýǵa kóshken. Sondaı-aq dári-dármek, kosmetıka, úıge arnalǵan taýarlar, e-grocery sanatyndaǵy onlaın-saýda ósimi de anyq ańǵarylady. Onlaın-saýdanyń jalpy qurylymyndaǵy bul kategorııalar úlesiniń artýy ortasha chekke áser etti. Sebebi tutynýshylar mundaı kúndelikti turmysqa qajetti taýarlardy ınternet arqyly satyp alǵandy qup kóredi.