Damý úderisindegi joǵary mektep

Memlekettik tapsyrys aıasynda

Qazir elimizde 120 joǵary oqý orny jumys isteıdi. Onyń 11-i  –ulttyq JOO, memlekettik JOO – 29, azamattyq emes JOO – 14, DBBU (derbes bilim berý uıymy) – 1, halyqaralyq – 1, aksıonerlengen – 16 jáne jekemenshik – 48. Olarda 642,5 myńnan astam adam oqıdy. Memlekettik tapsyryspen 255,6 myńnan astam stýdent bilim alyp jatyr.

Túlekter sany – 182,6 myń adam. Bakalavrıatta – 157 myń, magıstratýrada – 21 myń, dokto­rantýrada – 1,8 myńnan astam jáne rezıdentýrada 2,1 myńnan astam adam oqıdy. Jalpy professor-oqytýshylar quramy 37,4 myń adamdy quraıdy. Onyń 46,5%-nyń ǵylymı dárejesi bar. Kadr daıarlaýǵa memlekettik tapsyrys kólemi jyl sanap artyp keledi. 2024-2025 oqý jylyna 94,2 myńnan astam grant bólindi. 

Jańadan qurylǵan jáne halyq tyǵyz qonystanǵan oblystardyń, batys óńirlerdiń jastaryna jyl saıyn 5 myń nysanaly bilim granty bólinedi. Bıyl qabyldaý rásimin ózgertý nátıjesinde 1,6 myńnan astam etnostyq qazaq­tar bilim granttaryn aldy. Densaý­lyq saqtaý júıesin kadr­lar­men qamtamasyz etý úshin re­zı­­den­týradaǵy memlekettik tap­sy­rys kólemi 1,5 myńnan 2,5 myń grant­qa deıin, ıaǵnı 70%-ǵa ul­ǵaı­tyl­dy. Sý salasyna mamandar daıar­laý maqsatynda «Qazaq ult­tyq sý sharýashylyǵy jáne ırrı­ga­sııa ýnıversıteti» KeAQ quryldy.

2024-2025 oqý jylynda ishin­ara oqý aqysy bar saralanǵan grant­tar bólý boıynsha qanatqaqty joba iske asyryldy. Alǵash ret ped­ago­gıkalyq mamandyqtar men áleý­mettik ǵylymdar boıynsha 300 saralanǵan grant qaras­ty­rylǵan. Memleket oqý aqysy­nyń 50%-yn jabady, al stýdent tolyqqan­dy stıpendııa alady. «Keleshek» biryńǵaı erikti jınaqtaý júıe­sin engizý týraly» zań jobasy Parlament Senatynyń ekinshi oqylymynda maquldandy.

Halyqaralyq yntymaqtastyq

23 strategııalyq áriptestik pysyq­taldy, onyń 16-sy shetel­dik JOO-nyń fılıaly, 10 stra­tegııalyq áriptestik boıynsha ju­mys júrgizilýde. QS WUR álem­niń úzdik ýnıversıtetteriniń halyq­aralyq reıtıngine 21 JOO kirdi. «Times Higher Education» reıtıngine qazaqstandyq 29 joǵary oqý orny qatysty, onyń ishinde 4 joǵary oqý orny tizim­nen oryn aldy. JOO-da 245-ke jýyq birlesken bilim berý jáne qos dıplomdyq baǵdar­lama­lardy iske asyryldy. Sıfr­lyq ýnıver­sıtetterdiń modeli jasaldy. 2023 jyldan bas­tap bul model 2 JOO: Q.Sát­baev atyndaǵy QazUTZÝ jáne D.Serik­baev atyndaǵy ShQTÝ bazasynda qanatqaqty rejimde iske qosyldy.

Yntymaqtastyqty damytý jáne oqytýdyń ınnovasııa­lyq teh­nologııalaryn qoldaný maq­­satynda «Coursera», «Huawei Techno­logies Kazakhstan», «Binance Kazakhstan» sııaqty iri kom­pa­­nııa­larmen kelissózder júrgi­zi­­l­ip, memorandýmdarǵa qol qoıyl­dy. «Huawei» sertıfıkattalǵan kýrstaryn usyný úshin 40 JOO bazasynda «Huawei ICT Academy» quryldy. «Binance Kazakhstan» qoldaýymen 22 JOO-nyń AKT fakýltetteriniń 350-ge jýyq oqytýshysy blokcheın-tehnologııalar boıynsha oqytyldy. Coursera jobasy búkil elimiz bo­ıynsha 93 ýnıversıtetti qamty­dy, bul suranysqa ıe daǵdy­lar bo­ıynsha onlaın kýrstarǵa qol jetkizýge múmkindik berdi. 152 kýrs qazaq jáne orys tilderi­ne aýdarylyp, 4 myń kýrsqa qazaq tilinde mashınalyq aýdarma jasaldy. 70 myńnan astam oqýshy túrli pánder boıynsha 140 myńnan astam sertıfıkat ıelendi. «Coursera» kataloginde álemniń jetekshi ýnıversıtetteri men professorlarynyń 10 myń kýrsy bar. Búgingi tańda «Coursera»-nyń 102-ge jýyq kýrsy qazaq jáne orys tilderine aýdaryldy. 2024 jylǵa 93 joǵary oqý ornynan qazaqstandyq stýdentterge 40 myń lısenzııa bólindi. Stýdentter álemniń jetekshi ýnıversıtetteri men professorlarynan 20 myńnan astam onlaın jáne 4,2 myń AI kýrstaryna qol jetkizdi. Baǵdarlama stýdentter arasynda kásipkerlik pen ınnovasııany damytýǵa yqpal etti. Ýnıversıtetter «Coursera» kýrs­taryn ózderiniń oqý josparlaryna biriktire bastady jáne óz onlaın kýrstaryn damytyldy.

IT baǵyttar boıynsha stýdent­terdi «OpenSearch» jobasyna tartý jáne salalyq deńgeıdegi tájirıbe jınaqtaý maqsatynda ǴJBM men «Amazon» kompanııa­sy ara­synda О́zara túsinistik týra­­ly memo­randýmǵa qol qoıyldy. Jasan­dy ıntellekt (JI) sala­syn­da JOO aralyq JI stan­­darty qabyldandy, 17 JOO «Qol­dan­baly jasandy ıntellekt», «Jasan­dy ıntellekt jáne blok­cheın ınjenerııasy», «Kıber­netıka jáne JI», «Medısına­daǵy JI», «Jasandy ıntellekt jáne derekterdi taldaý», «Kólik ınje­ne­rııasyndaǵy aqyldy tehnolo­gııa­lar jáne jasandy ıntel­lekt», «Informatıka jáne jasandy ın­tel­lekt» pen basqa da 21 bilim berý baǵdar­lamasy ázirlendi.

Túlekter jańa bilim berý isinde Python baǵdarlamalaý, kitaphana­larmen jáne qurylymdarmen jumys, derekterdi taldaý jáne vızýaldy beıneleý, tabıǵı tildi óńdeý, úlken derekter jáne málimetter bazasymen ju­mys, JI sheshimderin bıznes-úderis­terge biriktirý, neırondyq jeli­lerdi ázirlep, engizý, JI jáne bas­qa­lardy paıdalana otyryp úderisterdi avtomattandyrý sııaqty daǵdylarǵa ıe bolady.

ǴJBM Memleket basshysyna barlyq deńgeıdegi stýdentter arasynda JI salasyndaǵy daǵdylardy jan-jaqty damytýǵa baǵyttalǵan JI boıynsha AI-Sana qanatqaqty baǵdarlamasyn tanystyrdy. Ol ulttyq ekonomı­kadaǵy JI áleýetin ashýǵa jáne tehnologııalyq kásipkerlikti qoldaýǵa basa nazar aýdara otyryp, 100 myń qatysýshyny qamtı­dy. Qazaqstannyń tehnologııa­lyq jáne ekonomıkalyq ósýi­niń draıveri bola alatyn DeepTech-startaptardy qurýǵa erekshe nazar aýdaryldy. Bul bas­tama elimizdiń ǵylymı-tehnolo­gııalyq damýyna jańa serpin bere otyryp, bilikti kadrlardy daıarlaý jáne JI tehnologııalaryn damytý úshin qolaıly jaǵdaı jasaýǵa baǵyttalǵan.

Baǵdarlama halyqaralyq sa­rap­­shylardyń qatysýymen ázir­lendi. Ony iske asyrýda Qazaq­­­stan sheshýshi ról atqarady. Mınıstr­­lik 01 EduSystem kompa­nııa­­symen ınnovasııalyq baǵdar­la­malaý mektepterin ashý boıyn­sha ózara yntymaqtastyq boıyn­­sha jumys júrgizýde. Bul joba óńir­­lik 20 JOO-da iske asyryla­dy. Qanatqaqty jobaǵa Yessenov Univer­sity qatysatyn bolady. Jo­ǵary oqý oryndarynda sıfrlyq ekojúıe kúsheıtildi. Oqý oryndary LMS platformalaryna qosylǵan.

Bilikti rektor jáne ǵylym órisi

Elimizde konkýrs ótkizý ar­qy­ly rektorlardy taǵaıyndaý­dyń jańa júıesi engizildi. Rektor­lyq kor­pýstyń 50%-dan astamy jańar­tyldy. Sheteldik jetekshi joǵary oqý oryndarynyń túlek­teri, «Bolashaq» baǵdarlama­sy­nyń stıpendıattary arasynan jas basqarýshylar keldi. Aka­de­mııalyq basymdyq orta­lyq­taryn qurý boıynsha sharalar qabyldandy. Bıyl 6 JOO kelisim­shart jasasty. Aldaǵy ýaqytta 7 JOO bazasynda Akademııalyq basymdyq ortalyqtaryn qurý úshin 2025-2027 jyldar­ǵa arnal­ǵan ǵylymı zertteýler­di baǵdarlamalyq-nysanaly qar­jy­landyrýǵa ar­nalǵan kon­kýrs­tarǵa qatysady dep jos­parlanyp otyr.

QazUTZÝ bazasynda ınjener­lik bilim men ǵylymdaǵy jańa teh­no­logııalardyń ǵylymı zert­teý habyn qura otyryp, 2022-2026 jyldarǵa arnalǵan damý baǵ­darlamasy ázirlendi. Bes joǵary oqý ornyna zertteý ýnıversıteti mártebesi berildi.

Qoldanbaly ǵylymdy memle­kettik qarjylandyrý 2024-2026 jyldarǵa 476,9 mlrd teńgege deıin ulǵaıtyldy. Ǵylymı zertteýlermen aınalysatyn uıymdardyń sany 425-ke deıin ósti, bul 2022 jylmen salystyrǵanda 11 birlikke kóp. Ǵylymı qyzmetkerler sany 25,4 myń adamǵa jetti.

Jastardy ǵylymǵa tartý maq­satynda ǴJBM men «Otba­sy banki» AQ arasynda jas ǵalym­darǵa 2023-2027 jyldarǵa arnal­ǵan jeńildetilgen nesıe berý baǵdarlamasy boıynsha ynty­maqtastyq týraly kelisimge qol qoıyldy. 2023 jyly 809 ǵalymǵa álemniń jetekshi ortalyqtarynda ǵylymı taǵylymdamadan ótýge grant­tar berildi. Qazir Respýblı­ka­lyq komıssııanyń 2 otyry­sy­nyń qorytyndysy boıyn­sha 80 úmitkerdiń ǵylymı taǵy­lymdamadan ótýi maquldandy.

Ǵylymdy damytýǵa jáne tehnologııalyq saıasatty iske asyrýǵa baǵyttalǵan «Ǵylym jáne tehnologııalyq saıasat týraly» zań qabyldandy. Memlekettik satyp alýdyń jalpy bıýrokratııalyq rásimin­siz ǵylymı zertteýler men ǵylymı jumystardy oryndaý úshin qajetti birqatar normany kózdeıtin «Memlekettik satyp alý týraly» zańǵa qol qoıyl­dy. Budan basqa «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ǵylym máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańda kózdelgen normalar sheńberinde ǵylymı ataqtardyń bolýy úshin ǵylymı qyzmetkerlerge qosymsha aqy mólsheri ulǵaıtyldy.

2024-2026 jyldarǵa kózdelgen ǵylym bıýdjeti – 703,6 mlrd teńgeni qurady. Bıyl ǵylymdy damytýǵa 177,3 mlrd teńge bólindi. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi otandyq ǵylym men iri ónerkásiptiń basymdyqtary arasyndaǵy áriptestikti qoldaıdy.