Áıel teńdigi taqyryby qaı kezde de óz mańyzyn joıǵan emes. Alash ardaqtylarynyń shyǵarmalarynda da teńsizdik taýqymetin tartqan qazaq áıelderiniń tıptik obrazy meılinshe kóbirek jasaldy. Al Mirjaqyp Dýlatulynyń «Baqytsyz Jamal» romanyndaǵy bas keıipkerdiń beınesi men onyń taǵdyr táleıin tartqan qasiretke toly kúnderi kim-kimdi bolsyn tolǵandyrmaı qoımasa kerek.
Ár dáýirdiń ózine tán aqıqaty bar. Mirjaqyp Dýlatuly týyndysynda qazaq aýylyndaǵy oqıǵalar sol ýaqyttyń ózine tán shyndyǵymen ádipteledi. Sol qoǵamdaǵy ómir súrý saltyn sıpattaǵan shyǵarmanyń áleýmettik mańyzy orasan zor desek, qatelespespiz. Jıyrmasynshy ǵasyrdyń aqıqatyn arqalaǵan týyndydaǵy keıbir jaǵdaılar búgingi kúnmen de úndesip jatqany shyndyq. Sodan da bolsa kerek, Asqar Toqpanov atyndaǵy oblystyq qazaq drama teatry sahnasynda «Baqytsyz Jamal» sahnalandy.
Tahaýı Ahtanov atyndaǵy Aqtóbe oblystyq drama teatrynyń rejısseri Meıram Habıbýllın tarıhı týyndyny eki aktili tragı-fars janrynda sahnalaýǵa bel býypty. Jańashyl maman sıýjet jelisin bas keıipker Jamaldyń taǵdyrymen sabaqtastyra otyryp, sheshesi Sholpannyń kókeıindegi tragedııaǵa da basymdyq beredi. Bir sózben aıtqanda, «Baqytsyz Jamaldy» qoıý arqyly rejısser Sholpan obrazyn tereńdete ashýǵa den qoıǵany da kóńil qýantady. Eski tanymnyń qurbanyna aınalǵan onyń Jamalǵa erkindik berýge talpynǵan áreketi nátıjesiz shyqqany júrekke salmaq túsiredi. Sársenbaıǵa jastaıynan toqal bop tıgen onyń tragedııasyn aktrısa Qymbat Jamash oıdaǵydaı alyp shyqty.
Ekinshi bólimdegi ýaqyt ózgerisimen kelgen moldadan hat taný kezinde Jamaldyń zerektigin, bilimge qumarlyǵyn baıqaımyz. Birneshe aıdyń bederinde qıssalar men jyrlardy jatqa oqyǵan qyz óz taǵdyrynyń talaýǵa túsetinin qaıdan bilsin. 45 jasynda súıgen sábıin Sársenbaı 45 mınýt oılanbastan qurbandyqqa shalýy – bolystyqqa umtylýy. Sol baıaǵy mansap úshin jan dalbasalaý. Jaǵympazdardyń daýryqpasyna den qoıǵan Sársenbaıdyń ushyp-qonǵan kóńil kúıin rejısser keıipkerler arasyndaǵy dıalog arqyly barynsha aıshyqtaı túsedi. Al qoıylym barysyndaǵy dárigerlerdiń baıaý áreketi men tez ǵaıyp bolýy qoǵamdaǵy ashy aqıqatty ústemeleı túsedi.
Mansap jolyndaǵy qurbandyq – Jamal. Baıjan arqyly bolystyqqa jol salǵysy kelgen Sársenbaı Jamaldy saýdaǵa salady. Durysy, Baıjannyń sotqar balasy Jumanǵa berýge esh qarsylyq kórsetpeıdi. Sholpannyń narazylyǵy – aýaǵa aıtylǵan ýáj. Osylaısha, qyz taǵdyry kókparǵa túsedi. Sanaǵa salmaq salyp, kóńilge kirbiń túsiretini de – osy. Jamal úshin qaıǵy men qasiret ýyn jutqyzǵan kúnder osylaı bastalady. О́ıtkeni Sársenbaıdy toqtatar kúsh joq.
Jamaldyń Ǵalımen tanystyǵy, kórgeni men túıgeni kóp jas jigitpen sóz baılasyp, sol kezdegi siresken «zańdylyqty» buzyp, qaıǵyly shańyraqtan irgesin aýlaqqa salýy, ıaǵnı qashyp ketýi uzaqqa sozylǵan joq. Qoǵamnyń qarsylyǵy men qarańǵylyǵy olardyń aıaǵyna tusaý saldy. Taǵy da tragedııa.
Teatr sahnasynda «til qatqan» «Baqytsyz Jamalda» túrli obrazdyń harakterleri toǵysty. Árıne, onyń árqaısysynan jeke tulǵa jasaý múmkin emes. Ondaı qadamǵa barýdyń qajeti de joq. Áıtse de Juman obrazynyń arqalaǵan júgi jeńil emes. Kórkem shyǵarmadaǵy Juman men qoıylymdaǵy obrazdyń arasy alshaqtaý ekenin ańǵardyq. Mundaǵy Juman ózdiginshe oı qoryta alady, óz pikirin jetkize biledi. Sonysymen bólektenedi. Jas akter Azamat Turarovtyń osy obrazdy alyp shyǵý úshin kún-tún demeı eńbektengenin baıqaý – qıyn emes. Onyń «Jamaldy Juman óltirdi dep oılaısyzdar ma?.. Sender ǵoı meni myqty deıtin» degen zapyranǵa toly zarly sózderi rasynda da Jamaldy ólimge ıtermelegen qarańǵy qoǵamnyń qasiretti qadamy ekenin aıshyqtaı túskendeı.
Tragı-fars janryndaǵy qoıylymnyń qoıýshy-sýretshisi Aıgerim Amangeldiniń buǵan deıin «Qusalyq», «Máńgilik bala beıne» spektaklderinde ózindik qoltańbasyn kórsetkenin ańǵarǵanbyz. Qyzyl tústi shymyldyq, shynjyrǵa baılanǵan arý obrazy arqyly detaldarǵa ózinshe mán bergen. Sol arqyly áıel teńsizdiginiń qandaı qasiretke bastamashy bolatynyn kórsetken.
Tutastaı alǵanda bir dáýirdiń aqıqatyn arqalaǵan dramany rejısser búgingi kúnniń tynysymen sabaqtastyrýǵa tyrysqany baıqalady. Áıtse de, qoıylym barysynda bir saýndtrekti birneshe márte qoıýdyń qanshalyqty qajet bolǵanyn túsine almadyq.
Qalaı desek te, qyz taǵdyryn saýdaǵa salǵan ótken ǵasyrdaǵy shyǵarmanyń sahnalyq qoıylymy kórermendi beıjaı qaldyrmaǵany anyq. О́ıtkeni áıel teńdigi men onyń quqyǵyna qatysty máseleler qazirgi ýaqytta da óz mańyzyn joıǵan joq.
Taraz