Jasandy ıntellekt: alar enshimiz qandaı?

Memleket basshysynyń aıtýynsha, jasandy ıntellekt eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna serpin berip, ony jańa deńgeıge kóterýge tıis. Osy tapsyrma aıasynda Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Jaslan Mádıev ortalyqtyń tujy­rymdamasyn tanystyrdy.

Jańa ortalyq «EKSPO» ke­she­ninde ornalasady. Jalpy aýdany 20 myń sharshy metrdi quraıdy. Mun­da ǵylymı zertteýler júrgizilip, ınnovasııalyq jobalar ázirlenedi. Ortalyq birneshe qabattan turady, ár qabattyń óz maqsaty bar. Pre­zıdent «Ana tili» gazetine bergen suhbatynda: «Bul ortalyq ınvestısııa tartatyn, álemdik tájirıbeni jáne ınnovasııa­lardy engizetin orynǵa aınalýy kerek», dep erekshe atap ótti.

Ortalyqtyń tujyrymda­masyna sáıkes birinshi qabatta forýmdar men dárister ótkizýge arnalǵan qoǵamdyq keńistik pen «AI» murajaıy bolady. Munda ázirleýshiler, stýdentter jáne sarapshylar bilim almasyp, pikir talastyrady. Sondaı-aq startaptarǵa arnalǵan hakatondar, baıqaýlar men bos jumys oryndarynyń jármeńkeleri uıymdastyrylady.

Jasandy ıntellekt ulttyq ortalyǵy halyqaralyq uıym­darmen seriktestik ornatýdy kózdep otyr. Ortalyqta «Playrix», «TikTok», «Google», «EPAM» sııaqty iri kompanııalardyń keńseleri ornalaspaq. Bul qadam halyqaralyq naryqqa shyǵýǵa ári jasandy ıntellekt jobalaryn álemdik deńgeıde tanytýǵa múmkindik beredi. Aıta keteıik, «Astana Hub» pen «Tumo Ventures» arasynda seriktestik memorandýmy jasalyp ta qoıǵan. Sonyń arqasynda «TUMO» mektebiniń qurylýyna jáne bilim berý baǵdarlamalarynyń iske asýyna jol ashyldy. Ortalyqtyń ekinshi, úshinshi qabattary dál osy «TUMO School» mektebine arnalady. Bul mektep 9-12 synyp oqýshylaryna baǵdarlamalaý, robottehnıka, shyǵarmashylyq tehnologııalar boıynsha bilim beredi. Bir sózben aıtqanda, oǵan elordadaǵy 42 000-nan astam oqýshyny qamtý kózdelgen. Ekinshi qabatta 206 oryndyq oqý keńistigi men zerthanalar bar, al úshinshi qabatta qosymsha 348 oryn qarastyrylǵan.

Tórtinshi, besinshi qabattarda «Tomorrow School» mektebi jumys isteıdi. Bul – elimizdegi alǵashqy» peer-to-peer» oqytý formatyndaǵy mektep. Byltyr qazan aıynda «Astana Hub» tehnoparki ashqan bul mektep «01Edu» platformasynda jumys isteıdi. Sıfr­lyq damý, ınnovasııalar jáne aero­ǵarysh ónerkásibi mınıstrliginiń málimetinshe, alǵashqy lekke 5 000-nan astam ótinish túsip, 120 stýdent oqýǵa qabyldanǵan. Qazir ekinshi lekte 190 stýdent oqyp jatyr.

Altynshy qabat startaptardy qoldaý men damytý alańy. Munda jyl saıyn jańa jasandy ıntellekt startaptaryn iske qosý josparlanǵan. Qazirgi tańda «Astana Hub» ekojúıesinde 1 500-den astam qatysýshy bar, olardyń 150-i jasandy ıntellekt jobalarymen aınalysady. «AI’Preneurs» akselerasııalyq baǵdarlamasy startaptardy ıdeıa ta­­bý­­dan bastap, naryqqa shyǵarýǵa de­ıin daıyndaıdy. Alǵashqy lekke 250 óti­nish túsip, 50 maman irik­telgen. Olar 21 star­tap daıynda­ǵan. Onyń 9-y sátti iske asyp, 7 joba qar­jy­laı qoldaýǵa ıe boldy.

Jetinshi qabat ǵy­lymı zerthanalarǵa arnalǵan. Mun­da jasan­dy ıntellekt bo­ıyn­sha tájirıbelik zert­teý­ler júr­giziledi. Se­gi­zinshi qa­bat mem­le­­ket­tik basqarýdy je­til­­dirýge arnalǵan «Gov­Tech» sheshimderi men sı­týa­sııalyq ortalyqty qam­­­tıdy. Bul bólim mem­le­kettik bas­qarý úderisterin oń­taılandyrýǵa ba­ǵyttalǵan jobalardy júzege asy­rý alańy retinde jumys isteıdi.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Ana tili» gazetine bergen suhbatynda: «Taıaý jyldarda jasandy ıntellekt óte qarqyndy damyp, jurttyń ómir týraly uǵymyn, tipti turmys-tirshiligin de túbegeıli ózgertetinin eskergen jón. Mıly mashınalar, ıaǵnı ın­tel­lektisi jaǵynan adam­dy on oraıtyn robottar paıda bolatyn kún alys emes. Onyń ústine bul robottar empatııaǵa, ıaǵnı seziný jáne emosııa bildirý sııaq­ty adamǵa tán qasıetterge ıe bolady», dep atap ótti. Son­dyqtan JI salasynda bilim be­rýdi damytý bú­gingi kúnniń qa­jet­tili­gine aı­nalyp otyr. Ortalyqta ashylatyn eki ınnovasııalyq mektep osy múddege jumys isteıtin bolady. «TUMO School» oqýshylarǵa anımasııa, programmalaý, robottehnıka sııaqty 15 baǵyt boıynsha bilim alýǵa jaǵdaı jasasa, «Tomorrow School» «IT», jasandy ıntellekt salalarynda joǵary bilikti mamandardy daıarlaýǵa baǵyttalady.

Jasandy ıntellekt ulttyq ortaly­ǵynyń negizgi maqsaty – elimizdiń ǵylymı áleýetin kúsheıtip, halyqaralyq arenada bedelin arttyrý, sondaı-aq otandyq «IT» ónimderin shetel naryǵyna shyǵarý.

«IUTH» ýnıversıtetiniń oqytýshy­sy, PhD Nurjan Muhtarulynyń piki­rin­she, bul bastama ýaqtyly qolǵa alyn­ǵan. «Jasandy ıntellekt – tórtin­shi ındýstrııalyq revolıýsııanyń ózegi. Ol kúndelikti ómirimizge endi. Mátin jasaý, sýret pen vıdeo óndirý sııaqty jumystardy adamdar kúndep, aptalap jasaıtyn bolsa, jasandy ıntellekt ony sekýnd ishinde júzege asyrady. Sondyqtan ulttyq deńgeıde mundaı ortalyq ashý – ýaqtyly bastama. Tipti kesh qabyldandy deýge bolady, óıtkeni damyǵan elder bul salany on-on bes jyl buryn damyta bastady. Sonyń arqasynda qazir olar kósh basynda tur. Biz tek olardyń daıyn ónimderin paıdalanyp otyrmyz, ózimizdiń óndiris joqtyń qasy. Ortalyqtyń basty basymdyqtary ǵylym men bilim salasynda jasandy ıntellektini qoldaný bolýǵa tıis. Ekinshi basymdyq – óndiristik úderisterdi ońtaılandyrý. Uzaq ýaqyt alatyn jumystardy JI arqyly jeńil­detip, ónimdilikti arttyrýǵa bolady. Árıne, jumys oryndary qysqarýy múm­kin degen qaýip bar. Biraq jasandy ıntellekt jańa jumys túrlerin de qalyptastyrady», deıdi sarapshy.

2029 jylǵa qaraı jasandy ıntellekt ónimderiniń eksportyn 5 mıllıard dollarǵa jetkizý, jyl saıyn 10 000 jańa maman tartý, keminde 1 000 jasandy ıntellekt mamanyn daıarlaý, 100 startap jobasyn iske qosý josparlanǵan.

Bıyl ashylatyn jasandy ıntellekt ulttyq ortalyǵy – elimizdiń «IT»-ındýstrııadaǵy bedelin arttyrýǵa, ǵylymı zertteýlerdi kúsheıtýge ári Ortalyq Azııadaǵy jetekshi tehno­logııalyq habqa aınalýǵa jasalǵan naqty qadam. Eldiń sıfrlyq bolashaǵy úshin bul – ýaqyt talabyna saı júzege asqan mańyzdy bastama.