Almaty qalasyndaǵy ınklıýzııa metodologııasy engizilgen Steam mektep-lıseıinde erekshe sanattaǵy balalardyń da bilim alýyna qolaıly jaǵdaı jasalǵan. Mektep ujymynyń ınklıýzııa baǵytyndaǵy tájirıbesi arnaıy oqytý ádistemesimen erekshelenedi. Osydan 5 jyl buryn ashylǵan mekteptiń bilim berý júıesi jeke izdeniske, ǵylymı zertteýlerge negizdelipti. Bastaýysh, júıesi, joǵary synyptardyń árqaısysy qosymsha baǵdarlamalarmen jattyǵady. Dástúrli pánderdi oqytý tabıǵatpen úılesimde ótetin bolsa, sabaq arasynda serýendeýdi mektep ujymy oqý úrdisiniń ajyramas bóligine aınaldyrǵan.
Steam quryltaıshysy Elvıra Shyrymbaeva – erekshe balanyń anasy retinde tyǵyryqtan shyǵýdyń jolyn izdeı júrip, osy jolda mol tájirıbe jınaǵan kásibı maman. Onyń aıtýynsha, mekteptiń ınklıýzııa baǵytyndaǵy oqytý ádistemesi birinshiden, oqýshylardyń tulǵalyq qasıetin damytýǵa baǵyttalǵan.
– Erekshe qajettilikteri bar balalardyń damýyna qolaıly orta qurý – meniń ómirlik mıssııama aınaldy ári bul jolǵa kelýime óz balamnyń taǵdyry áser etti. Ulym zeıinniń tapshylyǵy jáne gıperaktıvtilik buzylysy (SDVG) dıagnozymen ósti, osy jaǵdaıdyń barlyq qıynshylyqtaryn otbasymyzben bastan keship keldik. Zeıinniń tapshylyǵy jáne gıperaktıvtilik buzylysy – tek medısınalyq emes, balanyń áleýmettik jáne emosıonaldy jaǵdaıyna da áser etetin kúrdeli jaǵdaı. Emdetýdiń jolyn izdep, saldaryn zertteýde balamnyń oqý úlgerimine, qarym-qatynasy men ózin-ózi baǵalaýyna erekshe tásilder qajet boldy. Bul onyń álemine tereńirek boılap, ınklıýzıvti ádisterdi zertteýge ıtermeledi. Osy zertteýlerdiń nátıjesinde ınklıýzııa ádisnamasyn óz otbasyma ǵana emes, ózgelerge de qoljetimdi etý qajettigin túsindim. Qazirgi kezde mektep ujymy qundylyqtarǵa negizdelgen zamanaýı ádisterdiń nátıjesinde barlyq balanyń júregine jol taýyp keledi, – deıdi Elvıra Amangeldiqyzy.
Elvıra Shyrymbaeva 1996 jyly Shet tilder ınstıtýtyn támamdap, eńbek jolyn aǵylshyn tili pániniń muǵalimi bolyp bastaǵan. Osy ýaqyt ishinde ol til mamany retinde mol tájirıbe jınaqtap, Ulybrıtanııada bilimin jetildirdi. Pedagogıka jáne psıhologııa kýrstarynan ótip, bilim berý salasynda jınaǵan tereń teorııalyq jáne praktıkalyq biliminiń nátıjesinde jekemenshik rekrýtıng kompanııasyn ashyp, jumysyn jolǵa qoıdy.
О́ziniń uzaq jyldardaǵy alǵa qoıǵan maqsatyna oraı bilim berý ıdeıasyn iske asyryp, osydan bes jyl buryn Steam mektep-lıseıin ashqan bilikti basshy oqý baǵdarlamasynda ınklıýzııa ádistemesin qoldanýdyń ereksheligin atap ótti. Soǵan saı oqytý barysynda ár balanyń jeke qabileti men múmkindigi eskeriledi. Qazirgi kezde mektepte erekshe qajettilikteri bar balalardyń da, standartty baǵdarlamamen oqıtyn oqýshylardyń da birdeı quqyǵy men múmkindigi bar orta qalyptasqan. Munda ár bala jeke tulǵa retinde qabyldanady ári olardyń damýy úshin ońtaıly jaǵdaılar qarystyrylǵan.
«Eger de árbir balaǵa durys baǵyt jáne qoldaý kórsetiletin bolsa, áleýetiniń sheksiz ekenin kóremiz. Olar mektepti tek oqytý orny ǵana emes, ózine túsinistikpen qaraýdy úıretetin otbasynan keıingi ekinshi úıindeı sezinedi. Biz akademııalyq bilimmen ǵana shektelmeımiz, balalardyń emosıonaldy ıntellektisin damytýǵa jáne áleýmettik daǵdylardy qalyptastyrýǵa da erekshe mán berip otyrmyz», deıdi oqytý ádistemesimen tanystyryp ótken Elvıra Amangeldiqyzy.
Az-kem tanystyqtan soń mektep jumysynyń negizinde úlken bir arman-maqsattyń jatqanyn ańǵardyq. Bul jolda bilikti basshynyń jeke ómirlik, otbasylyq tájirıbesin kásibı jobalarmen tıimdi úılestirip otyrǵany anyq ańǵarylady. Ol ata-analar men balalardyń ınklıýzıvti ortada qoldaý tabýy jáne bolashaǵyna zor senim qalyptastyratyn orta qurýmen tyǵyz baılanysty. – Eger ómir tarıhym, istegen isim basqa otbasylarǵa demeý bolyp jatsa, bul meniń eń úlken jeńisim bolmaq, – deıdi ol.
2020–2024 jyldar aralyǵynda Amerıka, Ulybrıtanııa, Belgııa, Shvesııa elderiniń bedeldi sarapshylarymen tyǵyz jumys istegen mektep ujymy tájirıbe almasý nátıjesinde kóptegen oqýshy men olardyń ata-analaryna kómektesip, bilim berýdiń ınklıýzııalyq júıesin engizdi.
«Bul izdenisterdiń nátıjesinde bilim berý sapasyn halyqaralyq talaptarǵa sáıkes jetildirdik. Sonyń arqasynda búgingi tańda mektebimiz Ulybrıtanııanyń «Flagship inclusion scnool» mártebesin alý úmitkerleri qataryna endi. Brıtanııa sarapshylary tekserip, ınklıýzıvti bilim berý júıesin júzege asyrýǵa qoıylǵan standarttardyń talaptaryna mektebimizdiń qanshalyqty sáıkes keletindigin baǵalady. Osy 5 jyl ishinde oqýshylarymyzdy bólip-jarmaı, barlyǵyn teńdeı qabyldaıtyn taza psıhologııalyq ekojúıe qalyptastyra aldyq. Bul orta balalardyń ereksheligin qurmetteýge jáne barlyq qajettilikterine jaýap berýge negizdelgen. Maqsatymyz – ár balaǵa qolaıly, túsinistikke negizdelgen bilim berý ortasyn qalyptastyrý deıtin bolsam, bul júıe tek balalar úshin ǵana emes, ata-analar men qoǵam úshin de jańa múmkindik ashyp otyr. Halyqaralyq mártebege qol jetkizý arqyly biz ınklıýzııa salasynda álemdik tájirıbege úles qosýǵa nıettimiz», deıdi aldaǵy josparlarymen bólisken bilikti basshy.
Qazirgi kezde mektepte birneshe ınnovasııalyq joba iske asyp jatyr. Sonyń biri – «Bizdiń aýyl» jobasy. Osy oraıda jastaıynan ulttyq salt-dástúrge qanyǵyp ósip, qazaq halqynyń baı murasyn óskeleń urpaq boıyna sińirý baǵytyndaǵy jobalardy jolǵa qoıǵan Elvıra Amangeldiqyzy bylaı deıdi: «Bul bastama balalardy aýyl sharýashylyǵy daǵdylaryna úıretip, tabıǵatpen úndes bolýǵa tárbıeleıdi. Joba aıasynda oqýshylar óz qoldarymen ósimdikter otyrǵyzyp, olardy kútip-baptaýdy úırenedi. Osylaısha, balalar jerge degen qurmet pen eńbekqorlyqty meńgeredi, sondaı-aq qazaq halqynyń mádenıeti, dástúrimen tereńirek tanysady. Bul joba tek bilim berý ǵana emes, olardyń boıynda ekologııalyq sana men áleýmettik jaýapkershilikti qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan. Bastaýysh jáne joǵary synyp oqýshylary arnaıy bekitilgen kestemen tabıǵat aıasynda serýendep, atqa minip, ulttyq oıyndarǵa mashyqtanyp, qysta shańǵy tebýmen de shuǵyldanyp júr. Munymen qosa tarıhymyzdy dáripteý maqsatynda «Taıqazannyń tańǵajaıyp tarıhy» jobasy turaqty iske asyp keledi. Onyń barysynda bastaýysh synyp oqýshylary mıýzıkl qoıyp, ónerlerin tánti etip júr.
Byltyr «Global Executive MBA» baǵdarlamasyna oqýǵa qabyldanyp, basqarý men strategııa salasyndaǵy bilimin odan ári jetildirgen Elvıra Amangeldiqyzy tájirıbesi men bilim salasyndaǵy ınnovasııalyq kózqarasyn oqýshylar men qoǵam úshin mańyzdy jobalar jasaýǵa baǵyttap otyr. Nátıjesinde, keıingi bes jylda mektepte 150-den astam oqýshy bilim alyp, 40-tan astam balaǵa arnaıy akademııalyq jáne psıhologııalyq qoldaý kórsetilgen. Bul qoldaý tolyqtaı mekteptiń basty mıssııasyna jáne fılosofııasyna sáıkes júzege asyp, ár balaǵa jeke nazar aýdarylyp, damýyna ońtaıly jaǵdaı jasaldy.
Mekteptiń basty maqsaty ár balaǵa olardyń jeke erekshelikterin eskere otyryp bilim berý deıtin bolsaq, bul mıssııa barysynda iske asyp jatqan ınklıýzııa baǵdarlamasy olardy bilim berý úrdisinen shettetpeýdi kózdeıdi. Osy rette akademııalyq jáne psıhologııalyq kómek kórsetý arqyly olardyń qajettilikterine tolyǵymen sáıkes keletin oqý jospary ázirlengen. Mektepte iske asqan jobalar men baǵdarlamalar árbir balanyń damý jolyndaǵy kedergilerdi joıýǵa jáne olardyń qoǵamǵa beıimdeýge yqpal etip jatqandyǵy ata-analarmen aradaǵy túsiniktikten baıqalady. Osy oraıda mekteptiń ustanymyna qurmetpen qaraıtyn ata-analarǵa rızashylyǵyn bildirgen Elvıra Amangeldiqyzy ár balanyń shaǵyn ǵana ortada óz ornyn taýyp, erteńgi kúni úlken álemge senimdi qadam basýynda tabandylyqpen, joǵary kásibılikpen eńbek etip jatqan muǵalimderdiń de eńbegi eren ekendigin atap ótti. Olardyń óz isine berilgen maman retindegi tájirıbesi oqýshylardyń ómirine úlken ózgeris ákeldi. Endi mektep ujymy ınklıýzııa metodologııasyn júıelep, elimiz óńirleri boıynsha bólisýdi maqsat etip otyr.
Inklıýzııa – qoǵam bolyp áreket etetin orta. Kóptegen shetel tájirıbesinen tálim alyp, aǵylshyn tilin bilgeniniń arqasynda aýqymdy materıaldardy oqyp, eńbektermen tanysa júrip, ony ınklıýzııa salasynda qoldanýdyń ózindik jolyn taba bilgen bilikti basshy erekshe bala tárbıeleı otyryp, mektep ashýǵa deıingi kúrdeli joldan ótti. Ol osy jolda ákesi, marqum anasy, otbasy, ata-enesi, týǵan-týystarynyń qoldaýy zor ekendigine erekshe toqtalyp ótti.
«Jalpy ujym, ata-analar, oqýshylarǵa shynaıy ári qolaıly ekojúıeni qamtamasyz etý úshin quryltaıshynyń joǵary kásibıligi men saraptamalyq deńgeıi óte mańyzdy. Bul júıeniń tıimdi jumys isteýi úshin mektepti basqarýshy tulǵanyń tereń bilimi men tájirıbesi bolýy kerek. Sebebi ınklıýzıvti bilim berý júıesi jaýapkershilik pen shynaıy kózqarasty talap etedi. Búginde oqýshylardyń mektepke kúndelikti asyǵa jetetininiń kýási bolyp júrmiz. Kóptegen sheteldiń bilim kóshbasshylarymen jumysta «eger bala mektepke asyǵyp, saǵynyp kelse, sizdiń jumysyńyzdyń nátıjeli bolǵany» dep aıtqandary birte-birte oryndalyp kele jatqandaı. Eń bastysy erekshe balalardyń óz ortasynan túrtpek kórmeı, qoǵammen áleýmettenip ketýi mańyzdyraq», deıdi Elvıra Shyrymbaeva.
Qazirgi kezde mektepte zamanaýı jabdyqtalǵan sensorlyq kabınet jumys istep tur. Sankt-Peterbordan ákelingen qural-jabdyqtarmen jumys isteıtin kásibı dáriger mamandar fızıkalyq emdeý kabınetinde balalardyń zeıinin ashyp, bilimge qulshynysyn oıatýda, belgili bir pánge ıkemdeý maqsatynda júıke jumysyn jaqsartýǵa arnalǵan ádisterdi, ıoga tásilderdi qoldanady. Dúnıetaný, sýret salý, ádebıet sııaqty pánderdiń tabıǵat aıasynda ótýi de balalardyń nazaryn bilimge aýdarýǵa yqpal etip jatyr.
Erekshe balalarǵa erekshe bilim berýdi maqsat etken bilikti basshy osy jolda óziniń de, ujymnyń da biliktiligin arttyryp otyrýǵa úlken mán beretinin aıtady. О́kinishke qaraı, elimizde ınklıýzııa salasynda tájirıbesi mol, kásibı mamandar az. Osy oraıda pedagogıkalyq kadrlar daıarlaıtyn kolledjder, joǵary oqý oryndary erekshe balalardy oqytyp jatqan mekteptermen tyǵyz baılanys ornatqany abzal.
ALMATY