Jaǵaltaı (Falco subbuteo) – óz aldyna birtekti qus. Onyń jaratylysy lashynǵa uqsaıdy. Biraq lashynnan kishirek. Tús-reńine baılanysty: qara jaǵaltaı, quba jaǵaltaı, sur jaǵaltaı dep bólinedi.
Qusbegiler saıatshylyqqa kóp qoldanady. Usaq qustar jáne qosmekendilermen qorektenedi. Suńqar tuqymdastar ishinde eń ushqyry, jemin aýada ushyp júrip aýlaıdy. Qolǵa tez úırenedi. Túr-túsi jaǵal, baýyry ala bolǵandyqtan jaǵaltaı atanǵan. Iаǵnı arqa tusy qara, baýyrynda ashyq qońyr teńbil jolaǵy bar. Qazaq qusbegileri jaǵaltaıdyń úsh túri bar dep esepteıdi. Bul úsh túrli jaǵaltaıdyń qaı zatynan bolsa da, qyran shyqpaı qoımaıdy. Kóp jaǵdaıda shúregeı úırek, tarǵaq, buldyryq, bódene, qanshyr, torǵaı aýlaıdy.
Jaǵaltaıdyń ortasha dene turqy – 33–35 sm, salmaǵy – 170–350 gramm. Qanatynyń uzyndyǵy – 270 mm. Mekıeni men qorazynyń túsi bir-birine uqsas. Jyl qusy. Qazaq dalasyna sáýirdiń aıaǵynda ushyp kelip, uıasyn aǵash basyna salady. Kóbinese basqa qustardyń eski uıasyn paıdalanady. Maýsym-shilde aılarynda 2–5 jumyrtqa salady. Ony mekıeni men qorazy kezektesip 28 kúndeı basady. Balapandary 30–35 kúnde uıadan ushady. Qazan aıynyń basynda jyly jaqqa ushyp ketedi.