Elimizde medısına qyzmetkerleriniń tapshylyǵy ózekti máselege aınalǵaly qashan. Astananyń irgesinde ornalasqan Aqmola oblysynda da osyndaı másele bar. Kadr zárýligin sheshýge baǵyttalǵan birqatar talpynys bolǵanymen, túıtkil túbegeıli sheshimin tappaı otyr. Jergilikti bıýdjetten bolashaq dárigerlerdi daıyndaýǵa bólingen granttar uzaq jyldan bergi túıindi sheshe ala ma?
Oblystyń Enbek.kz portalynda 133 dárigerge suranys bar ekendigi kórsetilgen. Dertine shıpa izdegen óńir turǵyndary da qordalanǵan máseleniń mánisin aıqyn sezinip otyr. Oblys ortalyǵynyń ózinde naýqastardyń tar beıindi dárigerlerdiń qabyldaýyn aptalap, aılap tosatyndyǵy da jasyryn emes. Al shalǵaı aýdandardaǵy jaǵdaı she? Jyl saıyn aýdandarda jańa medısınalyq uıymdar paıda bolady. О́ńirde 38 jańa medısınalyq uıym paıdalanýǵa berilip, eki aýdanaralyq aýrýhana keńeıtilip jatyr. Bul álbette, memleket tarapynan jasalyp otyrǵan qamqorlyq. Áıtse de, jańa uıymdarda kimder jumys istemek?
Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń kadr bóliminiń basshysy Dınara Baımaǵambetovanyń aıtýyna qaraǵanda, kadr máselesin sheshý maqsatynda jyl saıyn oblystyq bıýdjetten rezıdentýrada oqyp, bilim alýǵa 35 grant bólinedi. Joǵary oqý oryndarynda «jalpy medısına» mamandyǵyna 50 grant qarastyrylǵan. Sońǵy tórt jyldyń ishinde osy granttarmen 133 adam bilim alǵan. Kelisim-shartta túlekterdiń ózderin qarjylandyrǵan óńirge oralyp, negizgi mamandyqtary boıynsha úsh jyl jumys isteýi qajet ekendigi taıǵa tańba basqandaı kórsetilgen. Biraq 133 adamnyń 107-i ǵana keıin oralyp, jumys istep júr. Demek bul tarapta da jumsalǵan qarjy jelge ushyp jatyr ma?
Aýdandyq ákimdikterdiń, jeke kompanııalardyń, oblystaǵy medısınalyq uıymdardyń qarjysyna oqytý máselesi de syn kótermeıdi. 2013-2024 jyldar aralyǵynda dál osyndaı joba boıynsha 64 adam bilim alsa, onyń tek 39-y ǵana jumys istep jatyr. Olardyń segizi rezıdentýrada bilimin jalǵastyryp júr, qalǵandary qaıda?
Árıne, adamdy turmys bıleıtindigi aqıqat, ártúrli sebepter bolýy múmkin. Jastardyń turmys qurýy, ózge óńirge qonys aýdarýy kezdesip jatady. Solaı bola tura, keıbir jastardyń jergilikti bıliktiń grantyn ústeme paıyzsyz nesıe tárizdi kóretinderin de aıta ketýimiz kerek. Tegin oqyp, bilim alǵannan keıin arada bes-alty jyl ótken soń qunsyzdanyp bara jatqan qarjyny qaıtara salady. Onyń ár jaǵynda eldiń úmiti, senimi jatqandyǵyn aıtý artyq bolar. Astanadaǵy jekemenshik klınıkalarda eńbek etetin dárigerlerdiń eńbekaqysy áldeqaıda joǵary. Sondyqtan grantty qaıtarý olarǵa asa bir qıyndyq týdyrmasa kerek.
– Bizdiń óńirdegi basty máseleniń biri astanalyq aımaq bolǵandyǵymyzda, – deıdi Dınara Baımaǵambetova. – Kelisimshart boıynsha árbir bolashaq maman óńirde úsh jyl jumys isteýge tıisti. Bala kútimine baılanysty demalysqa shyqsa nemese rezıdentýraǵa oqýǵa tússe, úsh jyldyq mindettemeden bosatylady. Jastardyń boıyndaǵy jaýapkershilikti arttyrý úshin jumsalǵan qarjyny eki ese óteý talap etilse, jaǵdaı basqasha bolar ma edi. Bul máseleni Densaýlyq saqtaý mınıstrligimen kelisip zańdastyrý qajet dep oılaımyn. Kadr máselesiniń kúrmeýin sheshý úshin osyndaı qadamǵa barý kerek.
Bar jaǵdaıdy aqyl tarazysyna salyp saralasańyz, jergilikti atqarýshy organdardyń grant júıesi dál kózdelgendeı kadr máselesin sheshe almaıdy. Máseleniń mánisi ońynan sheshilmegendikten, qarjylandyrý kólemi de quldyrap barady. Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń aqparatyna qaraǵanda, qazir jergilikti ákimdikter men medısınalyq uıymdardyń qarjysyna 74 bolashaq dáriger ǵana bilim alyp jatyr. Bıyl 24 maman bilim alyp shyqpaq. 2026 jyly tıisinshe 14 jáne úsh, 2027 jyly tek jeti jalpy tájirıbedegi dáriger jáne bir tis dárigeri, 2028 jyly tórt dáriger dıplom alady. Kadrǵa degen tapshylyq eki jyldan keıin tipti ótkir kúıde bolmaq.
Qalyptasyp otyrǵan jaǵdaıdy birshama tereńirek biletin Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý ýnıversıtetiniń joǵary medısına mektebiniń dırektory Svetlana Muratbekovanyń paıymdaýynsha, statıstıkalyq kórsetkish oblystaǵy ahýaldy aıqyn ańǵarta almaıdy.
– Men aýdandyq aýrýhanalardyń bas dárigerlerimen únemi pikirlesip turamyn. Jaǵdaı múlde alańdatarlyq, – deıdi ol. Ásirese, Atbasar, Stepnogorsk qalalarynda, aýdandyq aýrýhanalarda jaǵdaı óte kúrdeli. Bul aýrýhanalarda qazir ulttyq jobaǵa sáıkes keńeıtý júrgizilip jatyr. Sırek mamandyqtar turmaq, kádimgi jalpy tájirıbedegi dárigerlerdiń ózi jetispeıdi. Ony aıtasyz, ýchaskelerde naýqastardy qabyldaıtyn dáriger de joq. Bas dárigerlermen sóılese qalsańyz, maǵan tórt maman emes, segiz maman kerek deıdi. Demek, naqty jaǵdaıdy kóz aldyńyzǵa elestetetin kórinistiń ózi aıqyn emes. Bizdiń túlekterimiz – jalpy tájirıbedegi dárigerler. Ázirge tar beıindi mamandardy daıyndap jatqan joqpyz. Mine, osyndaı ýáj aıtsań, amaly quryǵan aýdandyq aýrýhananyń bas dárigerleri bizge maman bolsa boldy deıdi. Ereje boıynsha árbir ýchaskede dárigermen birge úsh orta býyn medısına qyzmetkeri bolýy kerek. Mundaı tolyq shtat aýdan túgil qazir oblys ortalyǵynyń ózinde joq. Sondyqtan meniń paıymdaýymsha, 600-700 maman jetispeıdi.
Svetlana Qabykenqyzynyń ashy pikirin aıǵaqtaıtyn bir jaı, ıntern stýdentteri áli qoldaryna dıplom tımese de, Kókshetaý qalasyndaǵy jekemenshik emhanalarda jumys istep júr. Olar naýqastardy qabyldap, em-dom belgileıdi.
– Kókshetaý ýnıversıtetiniń medısına fakýlteti 2018 jyly ashylǵan bolatyn. Bıyl alǵashqy 104 jalpy tájirıbedegi dáriger joldama alady. Qazir olarǵa aýyldaǵy densaýlyq saqtaý uıymdary dilgir bolyp otyr, – deıdi Svetlana Qabykenqyzy. Áıtse de munyń ózi óńirdegi ótkir máseleni sheshe almaıdy.
Svetlana Qabykenqyzynyń aıtýyna qaraǵanda, bıylǵy túlekterdiń 11-i aýdandyq ákimdikterdiń granty arqyly bilim alsa, 46-sy oblys ákiminiń granty boıynsha oqyp júr. Bir alańdarlyǵy, jergilikti atqarýshy organdardyń granty arqyly bilim alatyn stýdentterdiń sany jyl saıyn azaıyp keledi. Byltyrǵy oqý jylynda 50 grant bólingenimen, eki-aq stýdent oqýǵa túsken. Joǵaryda aıtylǵan pikirlerdi saraptaı kele túıgenimiz, osy bir ózekti máseleniń sheshimin tabý úshin bolashaq mamannyń jaýapkershiligin arttyratyn bir sheshim qajet bolyp tur.
Aqmola oblysy