Atyraý oblysynda kóktemgi sý tasqynyna daıyndyq qalypty júrgizilip jatyr. Munaıly shahar mańynda, Qyzylqoǵa, Inder, Jylyoı, Mahambet aýdandarynda sý arnalarynyń jaǵalaýyndaǵy bógetti nyǵaıtý qolǵa alyndy.
Oblystyq jumyldyrý daıarlyǵy jáne azamattyq qorǵaý basqarmasynyń bólim basshysy Bekturǵan Masatovtyń málimetinshe, sý tasqynynyń aldyn alý jumystaryna 1 511 adam, 244 tehnıka, 187 motopompa, 20 júzý quraly, 3 tikushaq tartylady. Bolýy yqtımal sý tasqynyna 48,5 tonna janar-jaǵarmaı, 235 tonna ınertti materıal, 300 myńnan astam qapshyq, 69 dana shatyr, 5 myńnan astam tósek jabdyǵy daıyn tur.
«Atyraý qalasynyń mańyndaǵy Sokolok kanalynyń janynan 24 shaqyrym qosymsha arna qazylyp, túbi tereńdetildi. Gogolskıı kanalynyń 30 shaqyrymynda dál osyndaı jumysty atqarý qolǵa alyndy. Eni – 18, tereńdigi – 2 metr. Osy kezge deıin 14 shaqyrymyn-daǵy jumys aıaqtaldy», dedi B.Masatov.
Oblys ákiminiń orynbasary Marat Mýrzıevtiń málimetinshe, Inder aýdanynda ornalasqan 80 shaqyrymdyq Aqsaı kanalynda jóndeý jumysy aıaqtaldy. Kanal 1984 jyly paıdalanýǵa berilgen.
«Bul – kanalǵa keıingi 40 jylda júrgizilgen aýqymdy jumys. Endi onyń nátıjesi qandaı bolady? Aldymen kúrdeli jóndeýden soń sharýalardy sýmen qamtý úzdiksiz júrgiziledi. Ekinshiden, mal sýarýǵa sý berý sapasy jaqsarady. Kanaldyń bastaý bóliginde 2 agregaty bar NAPE-1,1 markaly júzbeli nasos stansasy qoıyldy. Sý arnasyn jańǵyrtý jobasy jasaqtalyp, onyń qurylysyna Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligi arqyly respýblıkalyq bıýdjetten 2022–2024 jyldary 1058,9 mln teńge qarjy bólindi», deıdi M.Mýrzıev.
Bólingen qarjyǵa kanal arnasy arshylyp, 8 sý qoımasy tazalanǵan. Onyń ishinde tórteýi jańadan qazylsa, tórteýi burynnan bar.
«Burynnan turǵan júzbeli nasos kúrdeli jóndeýden ótkizilip, jańa transformator ornatyldy. Sý esepteıtin 1 gıdrobeket turǵyzylyp, nasos stansasynyń aýmaǵy qorshaldy. Sý rettegish 1 gıdrotehnıkalyq qurylǵy, 9 ótkel jańadan turǵyzyldy. Osyndaı aýqymdy jumystyń nátıjesinde, Aqsaı kanalynan aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń suranysyna sáıkes 1 myń 400 gektar sýarmaly egistikke, 60 myń gektar jaıylymdyq alqapqa sýdy úzdiksiz jetkizýge bolady», dep málimdedi M.Mýrzıev.
Oblystyq qurylys, sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasynyń basshysy Nurbergen Qusaıynovtyń aıtýynsha, Qursaı kanaly men Jem ózeniniń arnasyn tereńdetý jobasy iske asyrylyp jatyr. Sý arnasynyń ekeýi de Jylyoı aýdanynda ornalasqan.
«Jalpy uzyndyǵy 95 shaqyrymdy quraıtyn joba aıasynda Qursaı kanalynyń 46,1, Jem ózeniniń 48,9 shaqyrymyn tereńdetý josparlandy. Joba josparyna sý arnalarynyń jaǵalaýyna 61 shaqyrym bóget salý engizildi. Osy kezge deıin Qursaı kanalynyń 35 shaqyrymynyń eni 28 metrge keńeıtilip, túbi 4 metrge tereńdetildi. Jaǵalaýy bekitildi. Jem ózeniniń 25 shaqyrymynda osyndaı jumys atqaryldy. Sý arnalarynyń 61 shaqyrymyna bóget soǵý josparlanǵan edi. Qazir onyń 10 shaqyrymynda jumys aıaqtaldy», dedi N.Qusaıynov.
Jylyoı aýdanyndaǵy byltyrǵy tamyzda bastalǵan jumysqa 450 adam, 204 tehnıka tartylǵan.
«Jem ózeniniń jaǵalaýynda bóget salýdaǵy maqsat – Qulsary qalasyn tasqyn sýdan qorǵaý. Bóget qalany aınala salynyp jatyr. Tasqynnyń aldyn alý jumystary kóktemge deıin aıaqtalady», dedi N.Qusaıynov.
Mahambet aýdandyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bóliminiń bas mamany Erlan Jumashevtiń aıtýynsha, Jaıyq ózeniniń jaǵalaýynda 17 eldi meken ornalasqan. Jaǵalaýdaǵy bógettiń jalpy uzyndyǵy 116 shaqyrymdy quraıdy.
«Qazir Mahambet, Alǵa aýyldarynda Jaıyq ózeniniń jaǵalaýyn bekitý jumystary júrgizilip jatyr. Jaǵalaýǵa arnaıy beton blok qoıylyp, qıyrshyq tas pen gıdrooqshaýlaǵysh materıal tóseldi. О́zendegi sý deńgeıin baqylaıtyn qosymsha ınjenerlik qurylymdar ornatyldy. Mahambet aýylynda bul jumystyń 65, Alǵa aýylynda 30%-y oryndaldy. Aýdan ákimdigi jobanyń iske asyrylýy men qurylys jumystarynyń sapaly júrgizilýin qadaǵalaýǵa aldy», deıdi E.Jumashev.
Bas mamannyń pikirinshe, qıyrshyq tasty tóseý ádisi sý erozııasyna tózimdilikti arttyrady. Sondaı-aq jaǵalaýdyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etedi. Topyraqty nyǵaıtatyn tas tóselgen soń jaǵalaýdy abattandyrý, kógaldandyrý sharalaryn qolǵa alý josparlanyp otyr. Turǵyndarǵa zııansyz, ekologııalyq qaýipsiz ádister paıdalanylady.
«Jaıyq ózeniniń Mahambet, Baqsaı, Saraıshyq, Beıbarys, Esbol, Aqtoǵaı aýyldaryndaǵy jaǵalaýynda 28 shaqyrym bóget nyǵaıtyldy. Endi jańadan 8 shaqyrymdyq tosqaýyl salynyp jatyr. Ony atqarýǵa 20 adam, 18 tehnıka tartyldy», deıdi E.Jumashev.
Qyzylqoǵa aýdanynyń ákimi Qanat Ázmuhanovtyń aıtýynsha, aýyldyq okrýgterge sý tasqyny qaýpin tóndiretin eki ózen bar – Oıyl, Noǵaıty.
«Bastaýyn Aqtóbe oblysyndaǵy Muǵaljar taýynan alatyn Oıyl ózeni aýdandaǵy 7 aýyldyq okrýgtiń aýmaǵymen aǵyp ótedi. Biraz jyl buryn bul ózen sýy tartylyp, ekologııalyq apat aldynda turdy. Keıingi úsh jylda Oıyl ózeni arnasynan asyp, jaǵalaýdaǵy aýyldarǵa qaýip tóndirdi. Tabıǵı sıpattaǵy apattyń aldyn alý maqsatynda aýdandyq arnaıy shtab qurylyp, tasqynǵa qarsy tosqaýyl bolar qaýipsizdik sharalary atqaryldy. Bıyl selge qarsy daıyndyq sharalary erte bastaldy. Oıyl ózeniniń boıynda ornalasqan aýyldyq okrýgter aýmaǵyndaǵy qaýipti ýchaskelerde bógetterdi nyǵaıtý, bıiktetý qolǵa alyndy», deıdi Q.Ázmuhanov.
Aýdan ákiminiń deregine qaraǵanda, 9 aýyldyq okrýgtiń teńgeriminde uzyndyǵy 41,2 shaqyrym bóget bar. Qazir Mııaly, Jangeldın, Kózdiǵara, Taısoıǵan aýyldyq okrýgterinde bógettiń osal tusyn bıiktetý bastaldy. Tasshaǵyl, Jambyl, Qyzylqoǵa aýyldyq okrýgterinde jaǵalaýdaǵy bógetti nyǵaıtý maqsatyndaǵy bıiktetý jumysy tolyq aıaqtaldy. Osyndaı jumys endi Oıyl aýyldyq okrýginde bastalǵaly otyr. Aqpan aıyna deıin eki ózen jaǵalaýynda 26,5 shaqyrym bóget bıiktetildi.
«Keıingi jyldary Noǵaıty ózeninen Saǵyz aýyldyq okrýgine birneshe ret qaýip tóndi. Osyǵan baılanysty atalǵan ózenniń jaǵalaýyn bıiktetip, arnasyn qumnan tazalaýǵa sheshim qabyldandy. Sý arnasy keńeıtilip, 2 shaqyrym bógetti nyǵaıtý jumysy aıaqtaldy», dep málim etti Q.Ázmuhanov.
Atyraý oblysy