Byltyr kóktemde sý tasqynynan elimiz úlken ábigerge tústi. Bıyl qarǵyn sýdy el qajetine jaratý qareketi qalaı júrip jatyr?
Sýqoımalarynyń rejimi rettelip jatyr
Sý jáne ırrıgasııa mınıstrliginiń habarlaýynsha, sýqoımalarynyń jumys rejimi rettelip, bos syıymdylyq qurý júrgizilip jatyr. Bógetterdi nyǵaıtý men ózen arnalaryn tazartý da kún tártibinde tur. Gıdrotehnıkalyq qurylystardy qalpyna keltirý men ózenderdiń sý ótkizý qabiletin arttyrý sharasy da nazardan tys qalmaıdy.
«Jergilikti atqarýshy organdarmen jáne qutqarý qyzmetterimen ózara is-qımyl jospary ázirlendi. Zerttelgen halyqaralyq tájirıbege sáıkes, sý tasqynyn basqarýdyń uzaqmerzimdi strategııasy zańnamalyq deńgeıde jańa Sý kodeksinde aıqyndalady. Ony iske asyrý úshin qajetti is-sharalar sý resýrstaryn basqarý júıesin damytýdyń 2024–2030 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasynda jáne sý salasyn damytýdyń 2024–2028 jyldarǵa arnalǵan Keshendi josparynda kózdelgen», deıdi Sý resýrstaryn paıdalanýdy retteý basqarmasynyń basshysy Sáken Átel.
Qolǵa alynǵan jobalar qatarynda jalpy kólemi 2,6 mlrd tekshe metr bolatyn 42 jańa sýqoımasyn salý men jobalyq kólemi 3,7 mlrd tekshe metr bolatyn 37 sýqoımasyn qaıta jańartý isi bar. Bul shara sý tasqyny kezeńinde olardyń senimdi jumysyn qamtamasyz etip, gıdrotehnıkalyq qurylystardyń ótkizý qabiletin edáýir arttyrady.
Jınaqtalǵan sý kólemi baqylaýda
Qazir sýqoımalarynyń ortasha jınaqtalýy soltústikte 67%-dy, ońtústikte 68%-dy, batysta 39%-dy, shyǵysta 78%-dy, ortalyqta 82%-dy quraıdy. Qańtarda «Qazgıdromet» RMK basseındik ınspeksııalar jáne Tótenshe jaǵdaılar departamenti (TJD) qyzmetkerlerimen birge sý tasqyny qaýpi bar ýchaskelerde qar ólshegish túsirilimin júrgizdi. Osy derekter negizinde konsýltatıvtik gıdrologııalyq boljam daıyndalǵan. Alynǵan boljam negizinde mınıstrlik tasqyn sýlardy tıimdi ótkizýdi qamtamasyz etý úshin sýqoımalarynyń ońtaıly jumys rejimine esepteý júrgizip jatyr.
«Soltústik Qazaqstandaǵy Sergeev pen Petropavl sýqoımalarynda jobalyq kólem deńgeıinen asyra toltyrǵan kezde avtomatty túrde ysyrmalar jotasy arqyly tógý júzege asyrylady. Bul qurylystardy jobalyq kólemniń 97-100% toltyrý múlde alańdaýshylyq týǵyzbaıdy. Eldi mekenderdi sý basý qaýpin azaıtý úshin oblys ákimdigi Esil ózeniniń ótkizý qabiletin arttyrý boıynsha jumys júrgizip, qorǵanysh bógetterin nyǵaıtyp jatyr», dedi Sý resýrstaryn paıdalanýdy retteý basqarmasynyń bas sarapshysy Ramıl Sársembaev.
Tasqyn kezeńinde jedel ózara is-qımyldyń mańyzdy ekenin eskerip, ótken jyly Qazaqstan–Reseı jumys toby qurylǵan. Negizgi mindeti – sýqoımalarynyń jumys rejimi týraly jedel aqparat almasýdy qamtamasyz etý, taraptardyń is-qımylyn kelisý. 5 aqpan kúni ótken jumys tobynyń birinshi otyrysynda tasqyn kezeńine daıyndyq jumysy pysyqtaldy. Sondaı-aq mınıstrlik ákimdiktermen birlesip eldi mekenderge jaqyn ózenderdiń sý tasqyny qaýpi bar ýchaskelerin sanasııalaý jónindegi 2025–2027 jyldarǵa arnalǵan uıymdastyrý is-sharalarynyń Jol kartasyn bekitti. Oǵan sáıkes, 10 oblysta 51 ózen ýchaskesi men 1 kól anyqtaldy. Onda birinshi kezekte jalpy uzyndyǵy 814,06 km ózenderdi sanasııalaý qajet. Búginde Atyraý oblysyndaǵy Jaıyq jáne Qıǵash, Batys Qazaqstan oblysynda Shaǵan ózenderiniń arnalaryn sanasııalaý jumystary bastaldy.
Tasqyn AJ áleýeti qandaı?
Memleket basshysynyń tapsyrmasy negizinde Tasqyn AJ sý tasqynyn boljaý men modeldeýdiń aqparattyq júıesi ázirlengen. Ol yqtımal tótenshe jaǵdaılardy modeldeýge, strategııalyq sheshimder qabyldaý úshin tıisti boljamdar jasaýǵa múmkindik beredi.
Ádistemege sáıkes, ýákiletti organdar aqparattyq júıege gıdrometeojaǵdaılar boıynsha boljamdy derekterdi, sýqoımalarynyń deńgeıi, sý jiberilýi boıynsha málimetterdi usynady jáne qolda bar derekter negizinde júıe sý tasqynynyń yqtımal ssenarıılerin modeldeıdi.
Sonymen birge birlesken is-qımyldar algorıtmi de daıyndalǵan. Algorıtmge sáıkes, Tasqyn AJ-ǵa kún saıyn derekterdi engizip jáne jańartyp, sýqoımalarynyń jaı-kúıine monıtorıng júrgiziledi.