Densaýlyq saqtaý salasynyń eń ózekti máselesiniń biri – máıittik donor. Keıingi 5 jylda elimizde 1005 naýqastyń aǵzasy almastyrylǵan, onyń 92,1%-y – týystyq, tek 7,9%-y – qaıtys bolǵannan keıingi máıittik donorlarǵa tıesili. 2024 jyly 250 aǵza aýystyrý operasııasy jasaldy, onyń 227-si – tiri adamnan, 23-i – máıittik donordan alyndy.
Almatydaǵy Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýty óz tarıhynda ekinshi ret júrek almastyrý operasııasyn sátti ótkizdi. Alty saǵatqa sozylǵan transplantasııa University Medical Center-men birge, ataqty kardıohırýrg Iýrıı Pıanyń jetekshiligimen júzege asty. Qazirde elimizde tek qana júrek donorlyǵyna 140 eresek adam, 5 bala zárý bolyp jatyr. Quzyrly sala qolynan kelgen áreketterdiń bárin atqaryp jatqanyna qaramastan, búginde basqa da donorlyq aǵzalardy almastyrýdyń Kútý paraǵynda 4117 adam, onyń ishinde 96 bala bar. О́kinishke qaraı bul sıfrlar kúnde ózgerip jatady, óıtkeni kópshiligi donorlyq aǵzaǵa jete almaı kóz jumady.
Kórer jaryǵy bar, Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǴZI-da ekinshi bolyp júregi almastyrylǵan 43 jastaǵy pasıentke oralar bolsaq, dárigerler 45 jastaǵy er adamnyń mıy ólgenin anyqtaǵannan keıin, marqumnyń týystary qaıtys bolǵan Almaty oblysy azamatynyń aǵzalaryn alýǵa ruqsatyn bergen. Osy kelisiminiń arqasynda tórt azamattyń ómiri uzardy, tipti ajaldan aman qaldy desek te artyq emes.
«Dılatasııalyq kardıomıopatııa» deıtin ýytty, aýyr júrek dertine dýshar bolǵan 43 jastaǵy Dáýren 5 jyl boıy energetıkalyq sýsyndarǵa shekten tys áýes bolyp, dári-dármek te shıpa bolmaıtyn júrek qyzmeti jetkiliksizdiginiń sońǵy satysyna jetken. Naýqasty azdaǵan dene qımylynyń ózinde aýa jetispeýshiligi, 50 metr júrse entigip, qalypty jaǵdaıda, tipti jatqan kezde entigýi órship, tez sharshaý men jalpy álsizdik mazalaǵan. Densaýlyǵy nasharlap bara jatqanyn 2023 jylǵy jeltoqsannan bastap baıqaǵan. Donor máselesinde joly bolǵan Dáýren: «Ajaldan arashalap qalǵan dárigerlerge alǵysym sheksiz. Kúndelikti tirshiliktiń kúıbeńimen júrip, ómirimizdi baǵalamaımyz, densaýlyqty kútpeımiz. Qazir halim jaqsy. Taǵy bir aıtarym, energetıkalyq sýsyndardy ishpeý kerek, óıtkeni densaýlyqqa zııany orasan», – deıdi.
Otandyq medısınadaǵy osyndaı mańyzdy oqıǵadan keıin BAQ ókilderimen kezdesken Almatydaǵy Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǴZI basqarma tóraǵasy Marat Pashımov: «Elimizde kardıohırýrgııa men kardıoreanımasııanyń damý deńgeıi júrekti transplantasııalaý operasııalarynda oń nátıjelerge qol jetkizýge múmkindik beredi. Aǵzalardy transplantasııalaý operasııalary medısına qyzmetkerleriniń joǵary biliktiligin talap etedi. Osy oraıda Iýrıı Pıa bastaǵan UMC komandasyna kómek pen qoldaý kórsetkeni úshin alǵysymyz sheksiz», – dedi.
Marat Orynbasaruly donordyń týysqandaryna da razylyǵyn bildire otyryp, donorlyqqa óz erkimen kelisim berý, adamdardyń ómirin saqtap qalýǵa daıyn bolý – adamgershilik pen meıirimdiliktiń úlgisi ekendigin, aǵzalaryn alýǵa kelisim bergen donordyń týystarynyń isi zor saýapqa ıe ekendigin atap ótti.
«Operasııanyń aýyrlyǵyna sáıkes, naýqastyń jaǵdaıy birqalypty. Keıbireýler donordy jyldar boıy kútedi, kúte-kúte kúder úzetinderi qanshama. О́kinishke qaraı pasıentterdiń kópshiligi transplantasııaǵa jetpeı qaıtys bolady. Júrek transplantasııasy máselesi tipti kúrdeli. Aýyr júrek aýrýlary tez órshıdi, shuǵyl emdeýdi qajet etedi», – deıdi klınıka basshysy.
Instıtýttyń kardıohırýrgııa bólimshesiniń meńgerýshisi Rústem Tóleýtaev ta júrek almastyrý – asa kúrdeli operasııalardyń biri ekendigin, alaıda mamandardyń jınaqtaǵan tájirıbesi, mashyǵy, klınıkanyń tehnıkalyq jabdyqtalýy operasııany joǵary deńgeıde oryndaýǵa múmkindik beretinine toqtaldy.
Erekshe atap óterlik jaıt, máıittik donordan júreginen de basqa eki búıregi, ókpesi, men kóz qabyǵy alynǵan. Bir búıregi Jetisý oblysynyń turǵyny 17 jastaǵy naýqasqa A.Syzǵanov atyndaǵy Ulttyq hırýrgııa ǵylymı ortalyǵynda endi biri astanalyq 18 jastaǵy pasıentke UMC-te transplantasııalandy, ókpesi – UMC-te qostanaılyq 43 jastaǵy pasıentke, kóz qabyǵy keratoplastıkasy eki resıpıentke salyndy.
Jaqynda Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarova Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı Naýryzbaı qajy Taǵanulymen kezdesti. Kezdesýge vaksınasııalaý men aǵza donorlyǵy máseleleri ózek boldy. Vaksınasııadan bas tartýdyń basty sebepteriniń biri ata-analardyń dinı nanym-senimderinen týyndap otyrsa, máıittiń donorlyq máselesi de osyǵan baılanysty bolǵandyqtan, mınıstrlik Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasymen (QMDB) yntymaqtastyqty kúsheıtýdi kózdep otyr. Osy mámile aıasynda DDU qoldaýymen vaksınasııalaýdan bas tartýǵa áser etetin dinı faktorlardy anyqtaý, baılanys olqylyqtary men vaksınasııalaýǵa kedergi keltiretin basqa da yqtımal faktorlardy zerdeleý maqsatynda zertteý júrgizilmek. QMDB máıit donorlyǵyna ruqsat berý máselesinde halyqaralyq tájirıbege súıenetin bolady.
Keıingi 10 jyldyń ishinde otandyq transplantologııa salasynda álemdik standarttar deńgeıindegi aıtarlyqtaı ilgerileý bar. Qazirgi tańda aǵza almastyrýdyń eń kúrdeli de qymbat operasııalary qoljetimdi bola bastady, odan keıin pasıentter ómir boıy memleket esebinen tegin em-dom alady.
Mınıstr elimizdiń dinı basqarmasynyń jetekshilerine jergilikti halyq arasynda, meshitterde qaıtys bolǵannan keıingi donorlyq máselelerin túsindirýde dinı kóshbasshylardyń rólin meńzep, bul elge sanaly da saýapty sheshim qabyldaýǵa septesetinin jetkizdi.
Osy oraıda, álemde qaıtys bolǵannan keıingi donorlyqty damytýda Ispanııa kóshbasshy ekendigin mysalǵa keltirýge bolady, 1 mıllıon adamǵa shaqqandaǵy máıittik donorlyq – 49,38 adam. Bul kórsetkish burynǵy TMD memleketteriniń ishinde Belarýs Respýblıkasynda – 25,26, Iranda (musylman memleketi) – 12,57, DDU-nyń Jahandyq qorynyń esepteýleri boıynsha elimizde nebári 0,36 adamdy quraıdy.
Elimizde bir ózi birneshe adamnyń ómirin uzartyp ketken máıittik donorlardy dáripteý jóninde aıtsaq, qańtar aıynyń sońynda Astana qalasynda «Barys Arena» sport kesheninde tórt pasıenttiń ómirin saqtap qalǵan Maksım Voınıýshti eske alýǵa arnalǵan hokkeı matchyn mysalǵa keltirýge bolady. Maksım Voınıýsh aýyr jol apatynan keıin 15 shildede Túrkistan oblystyq klınıkalyq aýrýhanasynyń qabyldaý bólimshesine shuǵyl jetkiziledi. Dárigerler Maksımdi qutqaryp qalý úshin baryn salǵanyna qaramastan, onyń jaǵdaıy óte nasharlap, birneshe kúnnen keıin, 23 shildede mıynyń ólgeni rastalady. Sodan soń Maksımniń týystarymen áńgime júrip, olar donor bolýǵa sheshim qabyldaıdy.
Otandyq medısına aǵzalardy transplantattaý boıynsha joǵary tehnologııalyq operasııalardy júrgizýde barlyq zamanaýı ınfraqurylymǵa ıe. Qazir elimizde 7 transplantattaý ortalyǵy jumys isteıdi, 40 donorlyq stasıonar, 4 ımmýnologııalyq tıpteý zerthanasy uıymdastyrylǵan. Donorlyq úderisti úılestirýdi, anyqtaýdy, uıymdastyrýdy qamtamasyz etetin respýblıkalyq, óńirlik, stasıonarlyq úılestirýshiler jelisi qurylǵan.
ALMATY