«Zerdeli» jasampazdyqqa úndeıdi

«Zerdeli» aqyl-oı damytý ortalyqtary men mektepter jelisiniń negizin qalaǵan Yrysbek Máýittiń aıtýynsha, munda sapaly bilim júıesine basa mán berilgen. Ásirese matematıkany tereńdetip oqytý men logıkany damytýǵa aıryqsha nazar aýdarylǵan. Sondaı-aq «Zerdeliniń» taǵy bir ereksheligi – avtorlyq oqýlyqtar men oqý baǵdarlamasy. Munda óte bilikti ustazdar eńbek etedi.

Qazir elimizde jeke mektepter men ortalyqtar kóp. Biraq olardyń kóbinde ózderiniń oqý quraly men avtorlyq ádisteme­si joq. Máselen, «Zerdelide» matematıka páninen ár synypqa arnalǵan avtorlyq kitaby men baǵdarlamasy bar. Bastysy, mun­da balalar taza qazaq tilinde bilim alady. Ásirese ulttyq qun­­dylyqtarmen birge matematı­ka, aǵylshyn pánderine basym­dyq kúshti. Sondaı-aq mek­tep­terde dombyra sabaǵy negiz­gi pán retinde aptasyna eki ret ótedi. Oqýshylar júz paıyz dom­­byranyń qulaǵynda erkin oı­­naı­dy. Sonymen birge «Zerde otbasy» atty kitap oqýǵa, ulttyq qundylyqtardy dáripteýge ar­nal­ǵan jobany iske asyrǵan.

Búginde sapaly oqýlyq jazý – ózekti máseleniń biri. Osy ja­ǵynan kelgende, «Zerdeli» shy­ǵarǵan oqýlyqtardyń jóni bólek. Bul eńbekter kóptegen muǵalimdi jańa izdeniske bastap, myqty quralǵa aınalǵan.

« Bizdiń maqsatymyz – ulttyq erekshelikter men qundylyqtar­ǵa negizdelgen sapaly oqýlyq daıyndaý. Biraq biz osyǵan ne­giz etken oqýlyq pen sapaly kon­tenttiń qajettiligi kóbirek eke­nin baıqadyq. Sondyqtan da árbir synypqa arnap, oqýlyq jazyp jatyrmyz. Buǵan deıin jazylǵan oqýlyqtar da jeterlik. Mysaly, 3 synyptyń matematıkasyna arnalǵan tórt túrli oqýlyq bar. Onyń birinshisi – mektepterge baǵyttalǵan jaı oqýlyq bolsa, ekinshisi – qo­symsha dıdaktıkalyq materıal, úshinshisi – oqýshylardy olım­pıadalarǵa daıyndaıtyn lo­gı­kalyq dúnıeler. Al tórtinshisi – mektepterde ózimizge qosymsha materıaldar retinde paıdalanatyn olımpıadalyq baǵyt­taǵy kitaptar. Týra osy sekildi aǵyl­shyn tiline de baılanysty birneshe jınaq basyldy. Onda­ǵy árbir sýret avtorlardyń qoly­nan shyqqan. Eń úlken armanymyz – ulttyq bilim júıemiz­di halyqaralyq deńgeıge kóterý», dedi Yrysbek Máýit.

Osy aǵylshyn oqýlyqtaryn­da álemdi ónerimen tamsandyr­ǵan Dımash Qudaıbergen ja­ıynda, Kaspıı teńizi týraly, sondaı-aq Qozy-Kórpesh – Baıan sulý haqynda tyń derekter, ta­nymdyq aqparattar berilgen. Qys­qasy, aǵylshyn tili arqy­ly otansúıgishtik rýhty oıatatyn kon­­tentteri óte tartymdy.

О́tken jyl sońynda osy bilim uıymynda qyzmet isteıtin 38 pedagog Sıngapýr eline saparlap qaıtty. Bir jaǵynan, olar el kórip, jer kórip demaldy. Bul da atalǵan mekemeniń óz ma­­mandarynyń biliktiligin je­til­dirýdiń bir joly. Jarty ǵa­syr ishinde kedeı elden álem­niń damyǵan úzdik memleketine aınalǵan Sıngapýrǵa tamsanbaıtyn jan joq.

Yrys­bek Máýit bul sapar árip­testeriniń úlken tájirıbe jınap, kózqarasyn keńeıtýge úles qos­qanyn jetkizdi. Ásirese Sın­gapýrdyń jer tapshylyǵyna qaramastan qaldyqtardy óńdeý, jańbyr jáne teńiz sýlaryn qaı­ta óńdeý ádisteri tańǵaldyrǵa­nyn aıtty. Sondaı-aq tórttildik júıeni qamtıtyn til saıasaty, ja­syl­dandyrý boıynsha erekshe tásilderi de muǵalimderdiń qyzy­ǵýshylyǵyn oıatqan.

«Sıngapýrdyń «Pisa» jáne «Teams» zertteýlerinde úz­dik oryn­da turýy – bizdi qat­ty qy­zyq­­tyrdy. Ásirese mate­­ma­­tıka baǵ­dar­lamasyna tán­ti boldyq. Bul eldiń bilim salasy týraly aıt­qanda, aldymen olar­dyń aıqyn ári naqty oqý baǵdar­la­ma­la­ryn atap ótken jón. Olar oqý­­shy­larǵa ómirde qajet bolatyn bilim men daǵdylardy meń­gerýge ba­symdyq bergen. Birin­­­shi synyp oqýshylary 100-ge de­ıin er­kin sanap, esepteı alady. Al bizde mundaı qarapa­ıym esep­ti ıgerý 2 synypqa deıin jal­­ǵa­sady. Sondaı-aq bastaýysh sy­­nyp­taǵy oqytý ádistemesi de óz­geshe. Mysaly, biz kóp tań­baly sandardy qosý-azaıtýdy kúr­­delendirip jibersek, olar ony qa­rapaıym jáne kórnekilik­pen úı­retedi. Balalarǵa obrazdy oı­laý daǵdysyn sińirgen. Ár esepteýdi kózben kórip, qol­men ustap túsinýge múmkindik be­redi. Al biz «qolyńmen emes, oıyń­men qos» dep aıtamyz. Bul – birden abstraktili oılaýǵa jete­leý. Biraq ol balalardyń tú­si­nip, qabyldaýyna qıyndyq tý­ǵyzady», dedi ol. Y.Máýittiń sózine zer salsaq, Sıngapýrda pedagogıkalyq bi­lim salasy da erekshe damyǵan. Bolashaq mu­ǵa­limder ýnıversıtette birinshi kúnnen bas­tap, ózderin osy ma­man­dyqqa laıyqty sezinip, prak­tıkaǵa aralasady. Bul olardyń bilim salasyndaǵy ádis-tásildi tez meńgerýge kómektesedi. Osy sala boıynsha memleket tarapynan da atqarylyp jatqan jumystar az emes kórinedi.

«Munda tártip pen talap qa­tań saqtalǵan. Bilim júıe­sinde jem­qorlyq múldem joq. Sonymen qatar bizdegi bilim salasynda oqý­lyqtyń sany kóp. Meniń baı­qaýymsha, Sıngapýrda oqýlyq sany az. Bizde úshtildilik bolsa, olarda tórttildilik engizilgen. Kembrıdj oqýlyqtaryn shyǵa­ratyn álemdegi tórt iri baspa­nyń birin tańdaǵan. Sebebi aǵyl­shyn tili olarda ekinshi til bol­ǵandyqtan, oqýlyqtarynyń tili jeńil, ádistemeleri túsinikti ja­zylǵan», dedi Yrysbek aǵamyz. Shynynda da, Sıngapýr halqy bilimdi eń basty qundylyq retin­de qabyldaǵan. Sonyń arqasyn­da búgingi adam tańǵalarlyq deń­geı­ge jetip otyr. Olar balala­ryna barynsha sapaly bilim alýǵa múm­kindik jasaıdy. Básekelestik óte kúshti.

«Zerdeli» aqyl-oı damytý or­talyqtary men mektepter jeli­siniń negizin qalaǵan aǵamyz Sıngapýrdyń úsh ýnıversı­teti álemniń top-100 joǵary oqý oryndarynyń qatarynda ekenin baıandady.

«Biz Hanıan ýnıversıtetine bardyq. Oqý orynnyń ishin avto­býspen araladyq. Munda ǵy­lym­dy damytýǵa aıryqsha mán be­rilgen. Pedagogıkalyq ıns­tıtýtqa túsý óte qıyn, jylyna tek 200 stýdent qabyldaıdy. Báseke óte joǵary. Ýnıversıtet bazasy keremet. Stýdentterge ǵylymmen aınalysýǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan. Mysaly, pe­da­gogıkalyq baǵytqa arnal­ǵan muǵalimderdi oqytatyn ıns­tıtýtqa bas suqtyq. Son­da oqyǵan, janymyzda Mu­rat esimdi azamat júrdi. Onyń aıtýynsha, kezinde Qazaqstan­nan barǵan 14 stýdentten 5-ýi ǵana oqýǵa túsken. Osyny kórip, bizdiń elimizde de jańashyl­dyq­qa baǵyttalǵan bilim men ǵylym­dy damytý tájirıbesin nazarǵa alý kerek dep oıladym. Biz sa­par barysynda 70-80 oqýlyq alyp, olardy zertteýge kiristik. Árı­ne, Sıngapýrdan bárin kóshirý múmkin emes. Bir jaǵynan, ony durys dep oılamaımyz. Biraq olardan úırenerimiz mol ekenin túsindim», dedi Y. Máýit.

Bul sapar «Zerdeli» muǵa­limderine jańa ıdeıa men kúsh-jiger berdi. Endi olar damy­ǵan elden kórgen bilim sala­syn­daǵy ádis-tásilderdi óz táji­rı­bele­rinde iske asyryp, bilim sapasyn arttyrýǵa úles qospaq.

Bir sózben aıtqanda, «Zer­deli» aqyl-oı damytý ortalyq­tary men mektepter jelisiniń on jyl ishinde qol jetkizgen jetisti­gine qaıran qalasyz. Tánti bola­syz. Bastysy, ulttyq qundylyqqa ne­gizdelgen bilim uıymynyń bási joǵary bola bersin!