Qazaqstannyń halyq ártisi, Eńbek Eri Roza Rymbaeva alǵash ret Mońǵolııa eline saparlap qaıtty. Alystan at arytyp jetken qadirli qonaǵyn ushaqtan túse qushaǵyn jaıa qarsy alǵan jurttyń yqylasy aptaǵa jýyq jalǵasty. Atajurt pen alystaǵy aǵaıynnyń arasyn ánmen jalǵap, altyn kópir bolǵan Roza Qýanyshqyzy 4-8 aqpan aralyǵynda Baıan-О́lgeı aımaqtyq mýzykalyq drama teatrynda úsh konsert, Ulanbatyrdaǵy 1300 oryndyq Ortalyq mádenıet saraıynda úlken konsert qoıyp, qandastardy bir serpiltti. Mádenıeti uqsas, tirshilik-turmysy ortaq, qoıan-qoltyq aralasyp otyrǵan elde mamyrajaı ómir súrip jatqan qarakóz baýyrlardyń ortasynda ótken umytylmas kúnder týraly Roza Rymbaeva men osy sapardyń basty uıymdastyrýshysy, aqyn, kompozıtor Iаsıra Zahanqyzy redaksııamyzǵa arnaıy kelip, aıtyp berdi...
– Roza Qýanyshqyzy, bes kúndik sapardy baqylap otyrǵanda uqqanymyz, bul Mońǵolııa eline alǵash barǵan saparyńyz eken. Álemniń talaı elin aralaǵanda, irgedegi kórshi memleketke osy ýaqytqa deıin jol túspeýiniń sebebi nede?
– Qandaı da bir memleketke gastroldik saparǵa shyǵý máselesi jeke meniń sheshimime baılanysty qabyldanbaıdy. Men el tańdaıtyn, jer tańdaıtyn ánshi emespin. О́zim suranyp barý – tabıǵatyma jat minez. «Shaqyrmasa barma, shaqyrǵan jerden qalma» degen abyroı men uıatty meńzegen qazaqtyń ataly sózinen attap kete almadym. Men – Mádenıet jáne aqparat mınıstrligine qarasty memlekettik «Qazaqkonserttiń», Almaty qalasy ákimdigine qarasty estrada-sımfonııalyq orkestriniń ártisimin. Bul joly da Mońǵolııa memleketiniń arnaıy shaqyrýymen barǵan joqpyn. Osy ýaqytqa deıin ónerde júrgen áriptesterimniń Baıan-О́lgeı jerine saparlap baryp-kelip júrgenin baıqaıtyn edim. Birde: «Eldiń bári Mońǵolııaǵa baryp-qaıtyp jatady, meni nege shaqyrmaıdy eken?» dep, oıymdy Iаsıra Zahanqyzyna bazyna etip bildirip edim, «shurq etpe, seni ózim alyp baramyn» dedi. Iаsıra – Baıan-О́lgeı jerinde dúnıege kelgen qyz, elge kelgenine otyz jyldan asty. Eki eldiń de jaǵdaıyn jaqsy biledi. Biz kelmeı jatyp, eki konserttiń bıleti satylyp ketken eken. Halyq shýlap, renish bildirgen soń úshinshi konsertti berýdi uıǵardyq. Baýyrlardyń kóńilinde ókpe-syz qalǵanyn qalamadym. Úshinshi konserttiń de bıleti bas-aıaǵy tórt-bes saǵatta satylyp ketti. Sóıtip, Baıan-О́lgeıdiń mýzykalyq drama teatrynda úsh konsertti qatar qoıyp, halyqtyń kóńilinen shyǵyp, rızashylyǵyn alyp qaıttyq.
– «Syrt kóz – synshy» ǵoı, Mońǵolııadaǵy qandastarymyz týraly qandaı oı túıip qaıttyńyz? Kóńil kúıi, áleýmettik ahýaly, rýhanı tynysy týraly oı baǵamdaı aldyńyz ba?
– Baıan-О́lgeıde 90 paıyz qazaq ulty turady. Mektebi – qazaqsha, tili – qazaqsha, baýyrlarymyz óziniń tilin, mádenıetin, dástúrin qaz-qalpynda saqtaǵan. Balalardyń, jastardyń tárbıesi qazaqı. О́z elimizdiń bir oblysyna baryp qaıtqandaı boldym. Ulanbatyrda qazaq zııalylary kóp turady eken. Biz ony Mońǵolııa astanasynyń 1300 oryndyq Ortalyq mádenıet saraıynda konsert bergenimizde baıqadyq. Mońǵolııa Parlamentinde bes qazaq azamaty depýtat bolyp otyr. Ulanbatyrdyń kóptegen jetekshi joǵary oqý oryndarynda Amerıkada, Eýropada bilim alǵan qazaq ǵalymdary, professorlar sabaq beredi. Iri kásippen aınalysatyn bıznes ókilderiniń ózi bir tóbe.
Memlekettik til – mońǵol tili, memlekettik tilmen birge aǵylshyn tiliniń ústemdigi barlyq jerden baıqalady. Mońǵol jurtynyń qoǵamdyq oryndardaǵy mádenıeti, tazalyǵy, júris-turysy maǵan óte unady.
Ulanbatyrdyń túbinde shahterler qalasy bar eken. Onda negizinen qazaqtar jumys isteıdi. Sol tóńirekte menmundalaǵan qazaq meshiti de tur. Biz qansha ýaqyt shahterlermen, ózge de qarakózderimizben armansyz áńgime-dúken qurdyq. Ǵalymdarmen, dárigerlermen, jalpy zııalylarmen bir kún kezdesip qaıttym. Bul meniń ómirimdegi eshqashan umytylmaıtyn eń áserli sát bolmaq.
– Sizderdiń aldyńyzdan kileń aq kımeshekti ájeler, túlki tymaqty aqsaqaldar, jalpy sol aımaqtyń jasy úlken qarııalarynyń shyǵyp, qarsy alǵany kóz qýandyrdy. «Alystan alty jasar bala kelse...» degen salt sol qalpy saqtalǵan eken, á?
– Aldymnan tulpar mingen azamattar, qyranyn ustap búrkitshiler shyqqanda, júregim jaryla jazdap, kózime ystyq jas keldi. «Elden keldi» degen qandas baýyrlardyń qurmeti bar, qalyń qazaqqa degen saǵynyshy bar, sol qurmetti júregimniń ár talshyǵymen sezingenim bar, qalaı ǵana kóńilim bosap, eljiremeıin? Janymnyń toǵyz qabat torqasyn buzyp-jaryp shyqqan sezimim kózimnen jas bolyp parlap qana turdy.
– Sol kezdesýlerden erekshe ne baıqadyńyz?
– Shet jurtta júrgen qandastarymyzdyń báriniń aýzynan aq maıy aǵyp, keremet ómir súrip jatyr dep aıta almaımyz. Al myna Mońǵolııada mońǵolyń kim, qazaǵyń kim, báribir. Qazaqty ekinshi qatarǵa qoıý, ashyq ne jasyryn qysym kórsetý atymen joq. Mońǵolııanyń memlekettik qyzmetinde, zań shyǵarý oryndarynda, áleýmettik salada, bızneste, óner men mádenıette jergilikti ultpen teń quqyqqa ıe bolyp, bilek sybanyp eńbek etip, bedel jınap, belgili tulǵaǵa aınalǵan qazaq azamattary jeterlik eken.
«Álııa» men «Svetı zemlıadan» bastap, búkil repertýarymdaǵy ánderdi jatqa biletin tyńdarmanymmen kezdestim. О́zim de konserttik baǵdarlamamdy el biletin ánderden túzdim. Shámshi Qaldaıaqov, Nurǵısa Tilendıev, Áset Beıseýov, Seıdolla Báıterekov, Janbota Tuıaqbaevtyń ánderin kóbirek oryndadym. Halyq qosylyp shyrqap otyrdy. Iаsıra Zahanqyzynyń maǵan arnap jazǵan ánderi, ózge de belgili, tanymal ánderi oryndaldy. Bizdiń «Ana týraly jyr» sııaqty mońǵoldyń da «Mınıı ejee» – «Meniń anam» degen belgili ánin óz tilinde oryndadym. Sonymen birge halyq ánderi de shyrqaldy. Bir sózben aıtqanda, aýdıtorııany ne qyzyqtyrady, qandaı án tyńdaǵysy keledi, sol ándi oryndaýǵa tyrystym. Bir konsertte 20 án oryndalǵanda, úsh konsertte 60 án shyrqaldy. Árıne, biraz qýat jumsaldy. Biraq osy jolǵy alǵan áserim bárinen erekshe. Sebebi baýyrlarymyz bizdi ábden kútken, saǵynǵan, bıletti pyshaq ústinen bólip alǵan. Men sonaý jetpisinshi jyldardan beri halyqtyń aldynda kele jatyrmyn. «Búgingi Roza qandaı eken?» degen qyzyǵýshylyqtary da bolǵan shyǵar, baýyrlarymyzdyń maǵan degen qurmetinen erekshe qýat alyp qaıttym.
– Roza Qýanyshqyzy, sizdi jaı ánshi emes, «aktrısa-ánshi» retinde qabyldaımyz. Akter-ánshini jaı ánshilerden ne ereksheleıdi?
– Akterlik-ánshilik – meniń mamandyǵym. Teatr jáne kıno akteri mamandyǵynda oqydym, elý jyl osy mamandyqpen kásibı aınalysyp, eńbek etip kelemin. Ánshilik ónerde akterlik sheberlikti kóp paıdalanamyn. Vokaldyq múmkindigimdi kórsetip qana qoımaı, obrazǵa kirip, ándi aktrısa retinde oryndaımyn. Keńes estradasyndaǵy myńdaǵan ánshilerdiń ishinde ári ánshi, ári akter sanaýly ǵana edi, olar: Lıýdmıla Gýrchenko, Alla Pýgacheva, Lolıta Mılıavskaıa, qazaq estradasynda aktrısa-ánshi retinde men tanyldym. Búginde T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń professorymyn, sabaq beremin, meniń sheberhanamnan bitirip shyqqan shákirtterim qazir úlken teatrlardyń sahnasynda oınap júr.
Án degen – biz shyǵaratyn ónim. О́ndirisimiz, kúndelikti jumysymyz – osy. Kompozıtorlar án jazyp alyp keledi. Alǵashqy notasynan bastap jiliktep shaǵyp, meniń dıapazonyma, minezime, mýzyka týraly ustanymyma sáıkes kele me, joq pa, stıli qandaı, qandaı kóńil kúıdi, oıdy jetkizgisi keledi – aqyrǵy notaǵa deıin saraptap, jan-jaqty talqylaýdan ótkizip, «tutynýshy qalaı qabyldaýy múmkin?» degen turǵyda túıin jasalady. Bul bizdiń kúndelikti jumysymyz bolǵanymen, ónerimizge baǵa beretin – halyq. Qurmet kórsetetin de, qol soǵatyn da, qushaǵymyzdy gúlge toltyratyn da kórermen. Bıyl «Sahnada – 50 jyl» degen esep berý konsertin josparlap otyrmyn. Ýaqyty ázirge belgisiz. Biraq jyl sońyna deıin elimniń aldynda emtıhan tapsyratyn sátke ishteı daıyndalyp júrmin.
– Iаsıra Zahanqyzy, tutas bir memlekettiń mádenıet mınıstrligi atqaratyn jaýapkershiligi mol jumysty aınaldyrǵan eki-úsh adam ıyqtaryńyzǵa artyp, Roza Qýanyshqyzyn О́lgeı qazaqtarymen qaýyshtyryp qaıttyńyzdar. Áleýmettik jelide kún saıyn sizder jarııalaǵan jańalyqtardy kórip, birge saparlas bolǵandaı kúı keship otyrdyq. Siz uıymdastyrmaǵanda, bul konsert áli de uzaı berer me edi?
– Tar zamannyń ózinde qazaqty álemge tanytyp, jarty ǵasyr boıy adamı, ánshilik bolmysyna qylaý túsirmeı, halqyna adal qyzmet etip kele jatqan Roza Rymbaeva – ańyzǵa aınalǵan adam. Bul úlken tarıhı sapar boldy. Ár konserti joǵary deńgeıde ótti. Mońǵolııaǵa alǵash ret baryp tursa da, saparyna asa jaýapkershilikpen qarap, úlken abyroımen atqardy. Birinshi, jyraqtaǵy qarakózderdi baby kelisken kásibı sheberligine tánti etti. Ekinshi, júrekten shyqqan ánderin júrekke qondyryp, halyqtyń rýhyn kóterip tastady. Úshinshi, qazaqy bolmysy men tabıǵılyǵy kóptiń kóńilinen shyqty. Ol jaqtaǵy baýyrlar alysqa ketken qyzy týǵan shańyraqqa oralǵandaı, týysy kelgendeı qýandy. Ártúrli áleýmettik mártebege ıe toptarmen kezdesýde sol adamdardyń óz tilimen sóılesip, qoıan-qoltyq aralasyp, óz ustanymyna berik, ádil, erkin kózqarastaǵy adam ekenin ańǵartty.
Biz Roza Qýanyshqyzy ekeýmiz osy sapardy uıymdastyrýǵa qolushyn sozyp, qoldaý-kómegin aıamaǵan «Sana» aǵartý ortalyǵynyń jetekshisi, Baıan-О́lgeıdiń belgili qaıratker qyzy Sholpan Birdihanǵa, talantty jas ánshi Saǵym Beıbitshilikqyzyna, Mońǵol eliniń Mádenıet mınıstrligi, Parlament músheleri, Qazaqstannyń Mońǵolııadaǵy elshiligine, Baıan-О́lgeı aımaǵynyń ákimshiligine, Baıan-О́lgeı aımaǵynyń jerlester alqasyna memlekettik turǵydan Roza Rymbaevanyń gastroldik saparyna asa qurmetpen mán berip, joǵary deńgeıde uıymdastyrýǵa járdem bergeni úshin alǵysymyzdy aıtamyz.
– Áserli áńgime úshin sizderge de alǵys bildiremiz.
Áńgimelesken –
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»