Jasóspimirder arasyndaǵy álimjettik, balalardyń bir-birine býllıng, sonyń ishinde kıberbýllıng jasaýy – búgingi qoǵamdy alańdatyp turǵan máseleniń biri. Bul – aıdyń-kúnniń amanynda oryn alyp jatqan jaǵymsyz jaıttardan týǵan janaıqaı. Kúni keshe Semeıdegi bir top jas jetkinshektiń 6-synyp oqýshysyn soqqyǵa jyǵýy – sonyń aıqyn dáleli.
Eske sala ketsek, 24 aqpanda áleýmettik jelide jasóspirim mektep oqýshylarynyń ózderi qatarlas ul balany urǵan vıdeosy keń tarady. Bir qyzyǵy, álgi uldy tepkilegenderdiń arasynda qyz balalar da bar. Aýyzdary boqtyq sózge tolǵan olar «qurbandyqtaryn» kemsitip, muqatqandaryn túgeldeı taspaǵa túsirgen.
Bul oqıǵa Semeıdiń 343-oram aýdanynda bolǵan desedi. Jerde jylap jatqan balaǵa esh aıaýshylyq bildirmeı, kerisinshe óz «erlikterine» máz bolǵan jasóspirimderdiń áreketi jeli qoldanýshylarynyń jaǵasyn ustatty. Olar buzaqylardy tez arada quryqtap, jazaǵa tartýdy talap etti.
Qoǵamdy dúrliktirgen jaıtqa jergilikti polısııa birden den qoıyp, kóp ótpeı oqıǵa qatysýshylarynyń ustalǵanyn ári qylmystyq is qozǵalǵanyn málimdedi.
«Kıkiljińge qatysqandar ata-analarymen birge polısııa bólimine jetkizildi. Jasóspirimder polısııa bólimine esepke qoıylady. Olardyń minez-qulqyn kámeletke tolmaǵandar isteri jónindegi oblystyq komıssııa qaraıdy», delingen Polısııa departamenti taratqan habarlamada.
Sonymen qatar tártip saqshylary balany uryp-soqqan jasóspirimderdiń ata-analary óz balalarynyń tárbıesine nemquraıdy qaraǵany úshin qatań jaýapkershilikke tartylatynyn, balalar oqıtyn bilim mekemelerine qatysty da shara qoldanylatynyn málimdedi. Bul oqıǵa Abaı oblystyq Polısııa departamenti basshylyǵynyń aıryqsha baqylaýyna alyndy. Qazir zardap shekken 6-synyp oqýshysymen arnaýly mamandandyrylǵan ortalyqta psıhologter jumys istep jatyr.
«Bala quqyqtary jónindegi ýákil men psıhologter balaǵa qoldaý kórsetip, oqıǵanyń emosııalyq zardaptaryn joıý úshin jumys júrgizip jatyr. Quzyretti organdar balanyń psıhologııalyq jaǵdaıyn qalpyna keltirý úshin kómek qolyn sozdy», dep málimdedi jergilikti polısııa.
Oqıǵaǵa qatysty Bala quqyqtary jónindegi ýákil Dınara Zákıeva pikir bildirip, oblys ákimi Berik Ýálımen kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy qylmystyń aldyn alý máselelerin jáne Semeı qalasynda jasóspirimder tarapynan jasalǵan qylmysty talqylaǵanyn jazdy.
«Qylmystyń aldyn alýdyń negizi – otbasylarmen, mektepte balalarmen jeke jumys isteý. Semeı qalasynda jas balaǵa qatysty qylmys jasaǵan eki jasóspirimniń ata-analary buǵan deıin balany tárbıeleý jónindegi mindetterin oryndamaǵan ata-analar retinde kámeletke tolmaǵandar isteri jónindegi komıssııada qaralǵan. Ata-analardyń biri narkologııalyq dıspanserdiń esebinde tur. Al ekinshi otbasynda bala mektepishilik esepke alynǵan. Osyndaı jaǵdaıǵa tap bolǵan otbasylarmen keshendi jumys júrgizý qajet, ásirese bul jumys qabyldanǵan zańǵa sáıkes eldiń barlyq aýdanynda ashylýǵa tıis. Otbasyn qoldaý ortalyqtary arqyly júzege asyrylýy kerek. Qazir Abaı oblysynda mundaı ortalyq tek bir aýdanda bar. Bolashaqta taǵy 10 aýdan men eki qalada, sonyń ishinde Semeı qalasynda da ashylýy qajet», dedi ol.
D.Zákıeva oblys ákimimen Otbasyn qoldaý ortalyqtaryn ashýmen qatar, zańǵa sáıkes qorǵanshylyq organdary qyzmetkerleriniń sanyn arttyrý jáne qyrkúıek aıynan bastap mektepterde engizilgen biryńǵaı tárbıe berý baǵdarlamasynyń iske asyrylý sapasy máseleleri jaıynda sóz qozǵalǵanyn atap ótti.
«Ákim bul máselelerge erekshe nazar aýdaratynyn aıtty. Qazirgi tańda tergeý amaldary júrgizilip jatyr, kámeletke tolmaǵandar isteri jónindegi qalalyq komıssııanyń otyrysy ótti. О́ńirlik bala quqyqtary jónindegi ýákil osy ýaqyt boıy zardap shekken bala men onyń otbasynyń janynda boldy. Qajetti kómek kórsetý úshin barlyq tıisti shara qabyldanyp jatyr. Balanyń otbasyna kómek kórsetkisi kelgen barlyq janashyr azamattarǵa alǵysymyzdy bildiremiz», dedi Bala quqyqtary jónindegi ýákil.
Keıingi málimetterge júginsek, Semeıdegi oqıǵada balany urǵan jasóspirimderdiń bárin ýaqytsha oqshaýlaý jaǵdaıynda psıhologtermen jumys isteý úshin minez-qulqynda aýytqýy bar balalarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan mektepke jiberý kózdelip otyr.
«Kámeletke tolmaǵandar isteri jónindegi qalalyq komıssııa úsh ata-anany ata-analyq quqyqtarynan aıyrý, sondaı-aq bir qamqorshyny eki balaǵa qatysty qamqorlyqtan aıyrýǵa usynys jasady. Barlyq materıal sotqa joldandy, sońǵy sheshimdi sot qabyldaıdy. Kámeletke tolmaǵandar isteri jónindegi sot jasóspirimderdiń mamandandyrylǵan mekemede qansha ýaqyt bolatynyn anyqtap, ata-ana quqyǵynan aıyrý týraly sońǵy qaýlyny shyǵarady», dep málimdedi jergilikti polısııa.
Áleýmettik jelide pikir bildirgenderdiń kóbi mundaı jaǵymsyz jaıttardyń aldyn alý úshin zańdy qatańdatý kerek ekenin alǵa tartyp jatyr. Degenmen belgili quqyqtanýshy, advokat Aıman Omarovanyń aıtýynsha, zańdy qansha jerden jetildirip, qataıtsa da, onyń oryndalýy men tıimdiligi eń aldymen otbasyndaǵy tárbıege, sondaı-aq sol zańdy halyqqa, ásirese oń-solyn endi tanyp kele jatqan jasóspirimderge túsindirýge baılanysty.
«Men Skandınavııa elderinde boldym. Ol jaqtaǵy adam quqyqtarynyń saqtalý máselesi keremet. Bireýdi qorlaý, onyń kıimine, kóligine, úıine, túrine qarap kemsitý atymen joq. О́kinishke qaraı, bizde osy jaǵy kemshin. Eń bastysy, otbasyndaǵy qundylyqtar basqasha», deıdi ol.
A.Omarova Semeıdegi oqıǵa sııaqty quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý úshin zań qabyldaǵannan keıin quqyq qorǵaýshylar, depýtattar bilim mekemelerinde, otbasynda osy zań talaptaryn balalarǵa túsindirýi kerek ekenin aıtady. О́ıtkeni qazir bizdiń jasóspirimder qylmystyń ne ekenin bilmeıdi.
«Balalarǵa 1-synyptan bastap-aq bireýdi uryp-soqpaq túgil, kóshede ıterýdiń ózi quqyqqa qaıshy ekenin túsindirgen jón. Bul másele eń aldymen otbasynda úıretilýi kerek. Qoǵamda oryn alyp jatqan qatygezdik oqıǵalarynyń túp-tórkini – jastardyń zańdy bilmeýi ári adamgershilik qundylyqtarynyń otbasynda úıretilmeýi. Buǵan eń aldymen ata-ana kináli», dedi ol.
Áleýmettik jelidegi vıdeony kórgen ata-analar kópshilikti balalarynyń qaýipsizdigi alańdatyp otyrǵanyn jazady. Memleket tarapynan bul baǵytta ilkimdi qadamdar jasalynyp jatqany aıan. Máselen, ótken jyly zańnamaǵa áıelder quqyqtary men balalar qaýipsizdigin qamtamasyz etý boıynsha ózgerister engizildi. Alaıda joǵaryda aıtqandaı, zańnyń jumys isteýi – halyqtyń ony saqtaýy men qurmetteýine de tikeleı baılanysty. Eń bastysy, jasóspirimder arasynda túrli buzaqylyqtyń etek almaýy bala tárbıesine bekem qaraýda jatqanyn túsinetin kez jetken sekildi.