Premer-mınıstr Oljas Bektenovtiń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda ádilet organdaryn damytý men sıfrlandyrý máselesi qaraldy. Onda Ádilet mınıstri atqarylǵan is týraly baıandady. Taǵy birqatar tıisti vedomstvo ókilderi men salaǵa qatysty mamandar da sóz aldy.
Májbúrlep oryndatý toqtaıdy
Ádilet mınıstrligi «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasy men Memleket basshysynyń jasandy ıntellektini paıdalana otyryp, sıfrlyq ekojúıeni qurýmen tolyq sıfrlandyrý týraly tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda birqatar baǵytta damytý jumysyn qolǵa alǵan. Ásirese halyq jıi syn aıtatyn ózekti baǵyt – májbúrlep oryndatý máselesi. Byltyr 89 myń shaǵym túsken. Bul barlyq ótinishtiń 63 paıyzyn qurady. Bul týraly Úkimet otyrysynda Ádilet mınıstri Erlan Sársembaev aıtty.
«Bizdiń maqsatymyz – azamattardyń osy ınstıtýtqa senimin arttyrý. Bul rette jasandy ıntellekt múmkindigin odan ári qoldanamyz. Robot sot oryndaýshysy arqyly ońaılatylǵan is júrgizýdi odan ári damytý jalǵasady. Robot arqyly óndirip alý somasyn 20-dan, 40 aılyq eseptik kórsetkishke deıin keńeıtýdi josparladyq. Bul azamat qarjysyn únemdeıdi. «Sıfrlyq assıstent» engizip, «О́ndirip alýshy men boryshkerdiń jeke kabınetin» jetildiremiz. Assıstent istiń oryndalý barysyn tolyq kórsetetin bolady. Naqtysy, sot oryndaýshynyń qabyldaǵan jáne qabyldaýǵa tıis sharasyn kórsetedi. Budan bylaı platformada taraptar sot oryndaýshynyń áreketine qatysty shaǵymdana alady», dedi mınıstr.
Kelesi másele – atqarýshylyq jazba jasaý mehanızmin jetildirý. Máseleni sheshýge baǵyttalǵan birqatar júıeli qadam jasalǵan. «E-notarıat» aqparattyq júıesinde «Taraptardyń jeke kabınetin» bıometrııalyq sáıkestendirýmen ashýdy qamtıdy. «Jeke kabınet» arqyly óndirip alýshy men boryshkerge qarsylyq berý ne bereshekti ýaqtyly tóleý múmkindigi jasalady. Jazbasha mámileler negizinde atqarýshylyq jazbalardy avtomatty túrde bólý arqyly óndirip alýshy men jeke sot oryndaýshynyń kelisýi joıylady. Aýmaqtyq (boryshkerdiń) qaǵıdasynyń saqtalýy baqylanady. Notarıýstardyń basqa óńirdiń atqarýshylyq jazbasyn jasaýyna tyıym salynady.
Sıfrlandyrý senimdi kúsheıtedi
Ádilet organdarynyń sıfrlyq transformasııasy zań shyǵarý prosesiniń tıimdiligin arttyrýǵa jáne memlekettik qyzmet kórsetý kezinde ashyqtyqty qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Búginde vedomstvo memlekettik qyzmettiń 94 túrin kórsetedi, onyń 84-i nemese 90%-y onlaın formatta qoljetimdi. О́tken jyl qorytyndysynda 14 mln-nan asa memlekettik qyzmet kórsetildi, sonyń 88%-y elektrondyq formatta bolǵan.
«Sıfrlyq transformasııa sheńberinde 61 eń tanymal bıznes-proseske reınjınırıng júrgizildi. Sonyń arqasynda sot sheshimderin oryndaýmen, zańgerlik keńes berý men saraptama júrgizýge qatysty úderisterdi jańǵyrtýǵa múmkindik týdy. Jalpy, júrgizilgen reınjınırıng qorytyndysynda tıimdiliktiń 54%-ǵa artýy yqtımal. Bıyl jyl sońyna deıin taǵy 31 bıznes-prosestiń reınjınırıngin ótkizý josparlanǵan», dedi Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Jaslan Mádıev.
Buryn senimhat alý úshin notarıýstyń jeke qatysýy qajet bolatyn. Sondaı-aq úderis qaǵaz júzinde iske asqandyqtan qujatty joǵaltý men qoldan jasaý qaýpi bar edi. Endi bárin onlaın formatta beıne qońyraý shalý arqyly jasaýǵa bolady. Qazir atqarýshy jazba rásimin júzege asyrýǵa qatysty bıznes-prosesti sıfrlandyrý bastalǵan. 2022–2023 jyldary 2 mln-nan astam jaǵdaı tirkelgen. Buryn jazbany avtomatty túrde tekserý bolmaǵan. Osy úderis reınjınırınginen keıin jazýdy bólý avtomattandyrylady, bul sybaılas jemqorlyq táýekelin azaıtady. Oǵan qosa, taraptar eGov jáne SMS arqyly ýaqtyly habarlama alady.
«Ádilet salasynda birqatar ınnovasııalyq joba sátti júzege asyryldy. Ol jobalar 30 mlrd teńgeden astam tabys taýyp, júzdegen jumys ornyn ashty. Qujat aınalymy salasynda ınnovasııalyq sheshimder engizýmen aınalysatyn keıbir kompanııa ókilderin shaqyrdyq. Birinshi startap, bul SMS jáne basqa tekserý ádisteri arqyly kelisimshart jasaýǵa kómektesetin Trust Me. Startap jyl saıyn Draper University-men birlesip júzege asyratyn AQSh-taǵy Hero training akselerasııalyq baǵdarlamasyna qatysty. Sóıtip, startap jaqynda áıgili amerıkandyq venchýrlyq ınvestor Tım Dreıperden 1 mln dollar kóleminde ınvestısııa tartty. Ol Tesla, SpaceX, Skype, Baidu sııaqty iri kompanııalarǵa ınvestısııa salǵan. Osylaı IT-kompanııalarymyz iri sheteldik ınvestorlardyń nazaryn aýdarýdy jalǵastyryp jatyr», dedi J.Mádıev.
Taǵy bir basym baǵyt – ádilet salasynda jasandy ıntellektini qoldaný. Zań ındýstrııasynyń kólemi aıtarlyqtaı áleýetke ıe. Keı boljamǵa sáıkes 2030 jylǵa qaraı atalǵan ındýstrııa kólemi 3,9 mlrd AQSh dollaryn quramaqshy.
«Osy úrdiske súıenip, saladaǵy jobalardy iske asyrýǵa kiristik. Búginde zańnamany taldaýǵa jáne zań shyǵarý úderisin avtomattandyrýǵa arnalǵan QazaqLaw jasandy ıntellekt agenti jumys isteıdi. Agent GhatGpt negizinde jasaldy, biraq keıinnen ony qosymsha oqytyp, jetildirdik. Ony sıfrlyq transformasııaǵa kómekshi retinde qoldanamyz. Agent memlekettik organdar úshin aqparattyq júıelerdi qurý prosesin jedeldetý boıynsha usynymdar qalyptastyrýǵa kómektesti. Osylaısha, jasandy ıntellekt ıntegrasııasy ádilet júıesin odan ári jetildirýdiń qýatty quraly bolatynyna senimdimiz. Barshany silteme boıynsha ótýge jáne zańnamany zertteý úshin jasandy ıntellekt agentin paıdalanýǵa shaqyramyz.
Halyqqa zańgerlik kómek kórsetýdiń qajettigi
Memleket basshysy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda barlyq salada sıfrlandyrýdyń birtutas júıesin qurý qajet ekenin atap kórsetti. Ádilet organdaryn damytý men sıfrlandyrý memlekettiń, azamattar men bıznestiń zańdy múddelerin qorǵaýǵa baǵyttalǵan asa mańyzdy úderis ekenin Premer-mınıstr qadap aıtty.
«Jasandy ıntellektini damytý alǵy qatarǵa shyqty. Bul – bıýrokratııadan aryltýdyń negizgi ádisteriniń biri. Sondyqtan kórsetiletin qyzmettiń jedeldigin, qoljetimdigi men sapasyn arttyrý úshin sıfrlyq tehnologııanyń áleýetin túgel paıdalaný qajet. Eń aldymen, halyqqa zańgerlik kómek kórsetýge erekshe nazar aýdarǵan jón», dedi O.Bektenov.
Ol úshin Sot oryndaýshysynyń roboty arqyly ońaılatylǵan óndiristi damytý jalǵasyp jatyr. Robot iske qosylǵan ótken jyldyń tamyz aıynan beri 125 myńnan asa qujat oryndaldy. Al rásimderden ótý kezinde azamattar 600 mln teńgeden asa qarajat únemdegen.
«Osyǵan baılanysty Robot áleýetin keńeıtý men jalpy sıfrlandyrýǵa basa nazar aýdarý kerek. Kelesi másele – notarıat salasyn damytý. Atqarýshylyq jazba jasaý tetigin jetildirý jeke men zańdy tulǵanyń quqyǵyn qorǵaý sharasynyń tıimdiligin arttyrý úshin qajetti qadam bolyp tabylady. Quqyq qoldaný máselesi jáne ótinish pen shaǵymnyń ósýi bul salada júıeli sharalar qabyldaý qajet ekenin kórsetedi. Osyǵan baılanysty Ádilet mınıstrligi usynylǵan tásilderdi, onyń ishinde zańnamaǵa túzetýler engizý arqyly iske asyrýdy qamtamasyz etýi qajet. Bul «E-notarıat» júıesinde jeke kabınet ashýǵa, atqarýshylyq jazbany boryshkerdiń tirkelgen jeri boıynsha ǵana jasaýǵa, olardy notarıýstar arasynda avtomatty túrde bólýge qatysty bolyp otyr», dedi Úkimet basshysy.
Zań shyǵarý qyzmetiniń sapasyn jaqsartý men ony josparlaý jumysyn jalǵastyrý qajet. Ony memlekettik organdar boljamdy-taldaý jumystaryn kúsheıtý esebinen turaqty negizde júrgizýge tıis. Ádilet mınıstrligi zań shyǵarý qyzmetine qatań monıtorıng jasap, ony úılestirýdi jáne baqylaýdy qamtamasyz etedi.
«Sıfrlandyrý men bıýrokratııadan aryltý boıynsha usynylǵan tásilderdi basqa memlekettik organdardyń jumysynda da paıdalaný kerek. Bul iske kásibı qaýymdastyqtardy, IT-kompanııalar men sarapshylardy da belsendi tartý qajet. Sondaı-aq myna máselelerge de nazar aýdarǵym keledi», degen Úkimet basshysy birqatar máseleni atap ótti.
Birinshi, ońaılatylǵan is júrgizýdi qoldaný sot aktilerin oryndaýdyń tıimdiligin arttyrady. Bul júıe aıyppul tóleý men salyq bereshekterin óndirip alýǵa qatysty isterdi avtomatty rejimde oıdaǵydaı atqaryp júr. Endi Ádilet mınıstrligi atqarý qujattarynyń ońaılatylǵan tártippen oryndaýǵa bolatyn tizbesin keńeıtýge kóshýi kerek.
Ekinshi, biliktilikke, azamattyqqa qoıylatyn talaptar, qyzmettiń biryńǵaı standartyn belgileý bóliginde zań konsýltantynyń qyzmeti boıynsha suraqtar bar. Osy salada qoldanylyp júrgen retteýshilik saıasatty qaıta qaraý jumystaryn jedeldetken jón. Zańnamany jetildirý boıynsha kelisilgen usynys pysyqtalyp, birinshi jartyjyldyqtyń sońyna deıin Úkimetke engizilýge tıis.
Úshinshi, quqyqtyq aǵartý, zań salasynda sıfrlyq tehnologııalardyń qoldanylý aıasyn keńeıtý tásilderi jetildirýdi talap etedi. Árbir azamattyń qajetti quqyqtyq aqparatqa qoljetimdiligi qamtamasyz etilýi lázim. Sondaı-aq ol barynsha túsinikti formatta usynylýy shart.
«Ádilet», Etalondyq baqylaý banki, «E-ZanKomegi» jáne «eOtinish» aqparattyq júıelerin odan ári damytyp, jańǵyrtý kerek. «E-ZanKomegi» júıesinde qazirdiń ózinde 2 myńǵa jýyq advokat pen zań konsýltanty tirkelgen. Bul júıede azamattarǵa táýlik boıy quqyqtyq qoldaý kórsetetin beınekonsýltasııa jumys isteıdi. Konsýltasııa berý isin avtomattandyrý úshin chat-bot engizýdi jedeldetken durys.
«Jalpy, Ádilet mınıstrligi múddeli memlekettik organdarmen birge sıfrlandyrý men jasandy ıntellekt elementterin engize otyryp, óz qyzmetin jetildirý, IT-salasyndaǵy tájirıbeli mamandardy tartý, bıýrokratııadan aryltý jáne bıznes-prosesterdi reınjınırıngteý jumystaryn jalǵastyrýy qajet», dep túıindedi Premer-mınıstr.