Gerold Karlovıch BELGER

Qazaq mádenıeti men ádebıeti orny tolmas aýyr qazaǵa ushyrady. Tanymal jazýshy, prozashy, pýblısıst, ádebıet zertteýshisi, synshy, aýdarmashy, qazaq ádebıetiniń kórnekti ókili jáne Qazaq eliniń patrıoty Gerold Karlovıch Belger 81 jasqa qaraǵan shaǵynda uzaqqa sozylǵan naýqastan soń dúnıe saldy. G.Belger 1934 jylǵy 28 qazanda Saratov oblysyndaǵy Engels qalasynda týǵan. 1941 jyly ol ata-anasymen birge nemis ultynyń ókili retinde Qazaqstanǵa jer aýdarylǵan. Ol osydan bastap Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy qazaq aýylynda ósti. Osynda qazaq tilin jetik meńgerip shyqty. Ol Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń fılologııa fakýltetin bitirip, eńbek jolyn Jam­byl oblysynda orta mektepte orys tili men ádebıetinen sabaq berýden bastady. G.Belger 1971 jyldan beri Qazaq­stan Jazýshylar odaǵynyń múshesi. 1992 jyldan nemis tilindegi «Fenıks» almanaǵy bas redaktorynyń orynbasary. 1994-1995 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty, nemis mádenı qoǵamy Almaty qalasyndaǵy bólimshesiniń tóraǵasy, Qazaqstan nemisteri keńesiniń múshesi jáne Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Memlekettik saıasat jónindegi ulttyq keńestiń múshesi boldy. О́zge ult ókili bolsa da, qazaqtyń ádebıetin, mádenıetin, tarıhyn jetik bilgen Gerold Karlovıch «Qazaqtyń qýanyshy – meniń qýanyshym, qazaqtyń toıy – meniń toıym...» dep bar sanaly ǵumyryn ádebıetke arnap alpysqa tarta kitap jazdy. Ádebıet jolynda Abaı muralaryn zerttep «Gete jáne Abaı», «Asylǵa abaı bolaıyq» jáne taǵy basqa  qazaq, orys, nemis tilderinde maqalalar men kórkem áńgimeler jáne eki myńǵa jýyq eńbekter jazdy. El aldyndaǵy adal eńbegi men azamattyq ustanymy memleket tarapynan ádil baǵalanyp, ol B.Maılın atyndaǵy ádebı syılyqtyń, Prezı­denttiń Beıbitshilik pen rýhanı tatýlyq syılyǵynyń laýreaty jáne «Parasat», «Dostyq» ordenderiniń ıegeri atandy. G.Belger suńǵyla aýdarmashy edi. Onyń Ǵabıt Músirepov, Ábdijámil Nurpeıisov, Ábish Kekilbaev, Dúkenbaı Dosjan jáne taǵy basqa qazaq ádebıeti ókilderiniń shyǵarmalaryn orys tiline aýdarǵanyn kóziqaraqty oqyrman jaqsy biledi. G.Belger qazaq tilinde de erkin sóıleı de, jaza da aldy. «Qazaq tili úshin barymdy berýge daıynmyn. Meniń rýhanı tiregim Abaı Qunanbaıuly, Júsipbek Aımaýytuly, Muhtar Áýezov. Qazaq tiline úńilgen saıyn tereńdeı tústim», dep aǵynan jarylatyn qany nemis, júregi qazaq Gerold Belgerdiń qazaq tili, ulttyq birlik pen tatýlyq týraly aıtqan oılary halqymyzdyń kóńilinen shyǵyp, ulttyq rýhymyzdy kóterýge yqpal etti. Ol shyǵarmashylyq ómirinen bólek qoǵamymyzdyń damýyna kóp úles qosyp, eliniń laıyqty azamaty atandy. Onyń bilimi ushan-teńiz edi. Kórgeni men túıgeni mol, qazaq ádebıetiniń shyn janashyry, jankúıeri boldy. Gerold sózi kóne german tilinen aýdarǵanda «aqıqattyń jarshysy» degen maǵynany beredi. Rasynda da, ol aqıqattyń jarshysyna aınalǵan jan edi. Artynda qalǵan eńbekteri keler jas urpaqqa asyl mura. Gerold Karlovıch Belgerdiń asyl beınesi jadymyzda árdaıym saqtalady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti

Qosh bol, Gerold!

Batys bette – óńkeı teńkıgen-teńkıgen tasbaqa jon tarǵyl tas­tar. Shyǵys bette – quldyrama quz. Shyń jıeginde symsha tar­tylǵan taý jolymen ázer jyljyp kelemiz. Kenet osharyla toqtadyq. Aldyńǵy kólikten túsken ekeý entelep ernekke qaraı bettedi. Ne boldy eken? Jalma-jan solaı qaraı umtyldym. Jete bere, kilt kidirdim. Aqar-shaqar shyńdardyń arasynda appaq quz bóline shyǵypty. Aınaladaǵy asqar shyńdardyń bárinen qol úzip, qaq ortada jalǵyz ózi aıbattana mańqıyp tur. Sony kórsetýge toqtapty. Taldyrmash jas jigit qolyn sermelep, áldeneni aıtyp baǵady. Qasyndaǵy jasamys jampoz aýzyn ashyp, ańtaryla tyńdap qalǵan. Qolyndaǵy taıaǵyna kúshe­ne salmaq salyp, oqtyn-oqtyn taýlarǵa qarap, basyn shaıqap qoıa­dy. Álgi jerge bárimiz de aıal­­dap, tańǵajaıyp tabıǵatty tama­shaladyq. Sol sýret kókiregimde áli kún­­ge saqtalyp qalypty. Bul 1992 jyldyń jazy edi. Bir top ǵalymdar, jazýshylar, sáý­let­shiler, sýretshiler Mańǵystaýǵa bardyq. Sol uzaq saparda Gerold Belgerdiń qasynda qoldy-aıaqqa turmaı zyr júgirip úlken ulym Áýlet júrdi. Dosymnyń kórer kózge jasaryp, ulymnyń kózapara eseıgenin sonda baıqadym. Gerold kúni-túni úıden shyq­paıtyn edi. Qumalaq salyp, kitap ashqandaı, aınalasyn qazaqsha, oryssha sózdikterge toltyryp, qaı sózdiń qaı sózben jarasyp, qaı sózben talasyp qalatynyn oılap, basy qatatyn. Aýdarmashynyń ózinen basqa járdemshisi joq aýyr eńbegi keshe de solaı edi. Búgin de solaı. «Bir silkinip qaıt­sańyzshy!» – dep, álgi saparǵa ázer kóndirip edim. Onysyna keıin ókingen joq. Kezdesken saıyn sol sapardy sa­ǵyna eske alyp otyratyn. Áýlet­jan dúnıeden ótken kezde joldaǵan jedelhatynda da sol bir kúnderi jete bilip, jete tabysqan bala dosyn ajalǵa qımaı, ah ura óksigen edi. Endi, mine, orny tolmas aýyr qazasyna meni de tunshyǵa býlyqtyryp, ómirden ózi de ótip barady. Ekeýmizdiń qalaı tanysyp, qalaı tabysqanymyz anyq esimde joq. «Juldyzǵa» qazaqtan óte saırap turǵan bir nemis kelipti degen habar bárimizdi dúr silkintti. Bardyq. Kórdik. Qaıran qaldyq. Maıly qasyqtaı aralasyp ket­kenimizdi de sezbeı qaldyq. Ol kezde bireý birdeńe bitirse, bárimiz qýanatynbyz. Ábdijámil sııasy keppegen «Kúı» degen hıkaıamdy erinbeı-jalyqpaı gosplanda otyrǵan Ilııas Omarovqa aparypty. Ol unatqan. Asqar men Zeınolla Geroldqa kórsetipti. Ol jasap jatqan jumysyn kidir­tip, orysshaǵa aýdarypty. Sóıtip júrgende, Máskeýden Lev Annınskıı keledi. Qazaq proza­synyń sońǵy týyndylaryn kóredi. Sonyń arasynda «Kúı» de júredi. Aqyry «Drýjba narodov» jýrnalyna shyǵady. Dúńk-dúńk habaryn estip jatsam da, basy-qasynda júr­gen joqpyn. Ol kezde meni áskerge shaqyrtqan. Odan 1970 jyly bosadym. «Kúı» nemisterge de unapty. Keńes jazýshylarynyń tańdamaly týyndylary jeke kitap bolyp shyqqan. Soǵan kirgen. Sol-aq eken, hattar jaýdy. «Taǵy neńiz bar?» – deıdi. Qysylǵannan, áskerge ketpeı turǵanda jarııalanǵan «Han­shadarııa hıkaıasyn» qushaqtap, qalanyń shet jaǵynda turatyn Gerold Belgerge baraıyn. Ol jaımashýaq jaıdary qarsy aldy. «Bunyńdy oqyǵanmyn. Ásem dúnıe ǵoı!» – dedi. Eki ezýim qula­ǵyma jetkenshe qýanyp, úıge qaıttym. Kóp uzamaı, Vologdadan hat keldi. «Drýjba narodov» jýr­nalyndaǵylar unatyp, sol kezde aty áıgilene bastaǵan Vasılıı Belovtan ádebı aýdarmasyn jasaýdy ótinipti. Ol Belgerdiń aýdarmasyn oqyp shyǵyp, ekeýmiz birge aýdaraıyq dep usynys jasapty. Buǵan Gera da, men de qýana kelistik. Sodan maǵan shetel oqyr­mandaryna jol Bel­ger ta­baldyryǵynan basta­latyndaı kórindi. Talaı ret ne­mis, venger, cheh, polıak, bolgar baspagerleri qolqa salǵanda: «Bárin de Bel­ger sheshedi. Soǵan jolyǵyp kórińizder», – dedim. Keıin olar meniń ne jazyp, ne qoıyp jat­qanymdy Geradan surap, bilip otyrypty. Sóıtip, ádebıet tabaldy­ry­ǵynan qatar attap, qulyn-taıdaı tebisip, birge ósken aıaýly dosymnan naǵyz qalamgerlik qaıratyna mingen shabytty sha­ǵynda aıyrylyp qalý maǵan da ońaı tıip otyrǵan joq. «Birge týmaq bolsa da, birge júrmek joq ekenin» sezingeli de talaı ýaqyt boldy. Kúnde-kúnde qoltyqtasyp birge júrmesek te, ekeýmiz bir-birimizben aralaspaı, eki qalada tursaq ta, onyń sezimtal júreginiń ne oılap, ne túısingenin ishteı ańǵaryp otyratynmyn. Gerold Belgerdeı iri talant, irgeli sýretker qaıda da, qaı zamanda da eshkimniń qoltyǵyna syımaıdy ǵoı. Daralanbaı, saralanbaı tura almaıdy. Bala jasynan bir ǵana ózin emes, týǵan halqyn oılap ósken qamyryqty sýretker erte me, kesh pe buıdasyn úzip shyǵyp, ómir keńistiginde, óner jazırasynda óz súrleýin salyp, óz soqpaǵyn ombylaıdy. Basynan keshkenderimen, ómirden túıgenderimen bólisedi. Qazaq ádebıetindegi Belger soqpaǵy da ýaqyt óte kele, kúni-túni júrisi toqtamaıtyn naǵyz kúre jolǵa aınalǵanyn kórip otyrmyz. Halyqtar, qoǵamdar, mádenıetter arasyndaǵy jyldan-jylǵa jıileı túsken únqatysýlarǵa úzbeı atsalysyp kele jatqan, qaısarlana alǵa umtylyp, qaırattana oı tol­ǵaǵan aıtýly azamattyń, kemel tul­ǵanyń asqaq daýysy barǵan saıyn sańqyldaı túseri anyq. Endeshe, ol ólmeıdi. О́zi bolmasa, sózi máńgi óshpes ómirmen birge jasaı bermek-ti. Qosh bol, Gerold! Ábish KEKILBAIULY.

El qadirlegen Geraǵa

Kórnekti jazýshy, aýdarmashy, qoǵam qaıratkeri, jerlesimiz Gerold Belger ómirden ozdy degen sýyq habar barsha sol­tús­­tikqazaqstandyqtardyń kó­ńil­de­rine qaıaý salyp, qaıǵy-muńǵa batyrdy. Gerold Belger byltyr 80 jasqa tolǵanda quttyqtaǵanymda biraz jaılardy ortaǵa salǵan edi. Áńgime barysynda áli baspa betin kór­megen eńbekteri bar ekenin tilge tıek etti. Alaı­da, sum taǵdyr jer­lesimizdiń osy oılaryn iske asy­rýǵa múmkindik bermedi... Búkil el qadirlep, Geraǵa dep ketken jazýshy aǵamyzdyń bala­lyq, jastyq shaǵy ózi shyǵar­malarynda san márte jazǵandaı, erke Esildiń jaǵasynda ornalasqan burynǵy Lenın, qazirgi Ybyraev aýylynda ótti. Bul óńirdi óz zamanynda ataq­ty Shal aqyn, aspandaǵy aqqýǵa únin qosqan Úkili Ybyraı syndy sańlaqtar án men jyrǵa bólegen. Múmkin, bala Belgerdiń qalamgerlik joldy tańdaýyna olardyń da áseri bolǵan shyǵar. Ol 1994 jyly Qazaqstan Respýb­lıkasy Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty bolyp saılandy. Gerold Karlovıch sol kezde de, keıin de elimizdiń qoǵamdyq ómirine belsene aralasty. Eńbekqorlyǵy men qarapaıymdylyǵynan tanbaǵan jazýshy ómiriniń sońǵy kúnderine deıin qolynan qalamyn tastamady. Onyń árbir shyǵarmasyn jurtshylyq qyzyǵa oqıtyn. «Aýyl shetindegi úı», «Daladaǵy shaǵalalar», «Tas ótkel», «Gete men Abaı» sekil­di kóptegen kitaptary oqyrmandar men ádebı ortadan óz baǵasyn alǵany biz úshin zor súıinish. Gerold Karlovıch syı-qur­metten de kende bolǵan joq. Pre­zıdenttiń Beıbitshilik pen rýhanı kelisim syılyǵynyń laýreaty, «Parasat», II dárejeli «Dostyq» ordenderiniń ıegeri, Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen mádenıet qyzmetkeri atandy, kóptegen ádebı syılyqtardy ıelendi. Jerlesimiz «Soltústik Qazaqstan oblysynyń qurmetti azamaty» ataǵyn alǵan bolatyn. Jazýshynyń shyǵarmalary qanshalyqty izgilikke toly bolsa, ózi de jany nurly, jaısań minezdi azamat edi. Gerold Karlovıch Belgerdiń ómirden ozýy – búkil qazaq ádebıeti ókilderi úshin ǵana emes, Qazaq eli úshin orny tolmas aýyr qaza. Onyń ǵumyry úzilgenmen, jarqyn beınesi halyq jadynda uzaq saqtalady. Artynda óshpeıtin iz, mol shyǵarmashylyq mura qaldyrdy. Marqumnyń otbasyna, aǵaı­yn-týǵandaryna, Gerold Kar­lovıchti qadirlegen barsha jurtqa qaıǵylaryna ortaqtasyp, kóńil aıtamyz. Erik SULTANOV, Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi.

Jany ǵaryshta, bizden alysta...

Kelte tirlikte talmaı eńbek etken bir adamdy atańdar dese, Qazaqstan Gerold Belgerdi usynatyny haq. Geraǵamyz eńbekpen bite týǵan jaratylysy bar jalǵyzdar tobynan edi. Erterekte jıi kezdesip áńgime-suhbat quratynbyz. Keıingi kezde telefonmen ǵana habarlasatyn boldyq. Maǵan birde telefon soqqan Geraǵa: – Rollan, amanbysyń? Menmin ǵoı, – dep kúrsingendeı boldy. – Aýyryp tursyz-aý, – dedim. – Serýenge shyǵyp júrmisiz? – Tazdan taraq qalǵaly qashan!.. Tórt qabyrǵaǵa qamalyp qaldym. Júrek, shirkin syr berip jatyr. Bes ınfarktty kótergen buǵan rahmetten basqa ne aıtamyz?! Biraq, áli de kúnine úsh saǵat jazý jazamyn. Men qanyna tártip sińgen nemispin ǵoı. Solaı, Rollan. «Amanat» jýrnalyna kelin ekeýiń at qoıǵan «Izbrannaıa chepýhanyń» sońǵy bólimderin salyp jiberdim. О́zińniń suraýyń boıynsha. – Rahmet, Geraǵa! Ony birinshi nómirge daıyndap jatyrmyz... – Ony óziń bil. Meniki ýádege beriktik. Bul qasıetimdi jaqsy bilesiń, qońyraý soǵyp tur. Qazirgiler qońyraý shalyp, deıdi. Qazaq ta, qazaqtyń terkomy da qazaq tilin bylyqtyryp bitti. Qazaqqa Abaıdyń tilinen basqa ne kerek? Sony ustanbaımyz ba, a?!. Já, ony qoıaıyq. Seniń de júregińdi jaralaı bermeıin. Áıtpese, bul taýsylmaıtyn tajal áńgime. Saý tur, Rollan. Adam boıyndaǵy ar-uıat ólgen HHI ǵasyrda aqyl-parasaty men namysyn uly qazaq halqy joǵaltyp almasyn dep Deshti-Qypshaq dalasynda jantalasqan eren tulǵa edińiz. Qazaqtyń kemshiligin, jetispeı jatqan jerin synaǵanda siz syrt kózben emes, bóten adamdaı emes, qazaqtyń tól balasyndaı, kóp qazaqtyń biri bolyp, janyńyz jylaı otyryp synadyńyz. Sony uqqan qazaqtyń sizge degen ókpesi bol­ǵan joq. Qazaqtyń da sizdi bótensinbegenin ózińiz de uqtyńyz. Janyńyzben jaqsy kórgen qazaq­tarǵa siz talmaı telefon soqtyńyz. Biz telefondy keıde kóterdik, keıde kótermedik. Sózińizdi keıde uqtyq, keıde uqpadyq. Biraq, qanyna tártiptilik týa bitpegen qazaqtar sizdi janyndaı jaqsy kórdi, syılady. Tileýińizdi tiledi. Sizdi ulaǵat tutty. Siz qazaq dalasynyń ar-ojdanyna aınaldyńyz. Aldymyzǵa salǵan aqyldy, qamqor aǵamyz boldyńyz. Nemis bolyp ta sóılegen, orys bolyp ta sóılegen, qazaq bolyp ta sóılegen qaıran Geraǵam-aı! Esti qazaqtyń qabyrǵasy qaıysqan aýyr qaza ústindemiz. Sýyna shomylǵan Esilińiz de muz qursaýynda tunshyǵa dem alady búgin. Jany ǵaryshqa umtyla ushyp ketken Geraǵam dep, bizdiń tirshiligimizdiń taǵy bir paraǵy jabylǵandaı, qazaq mádenıeti men ádebıetiniń taǵy bir dáýirine qosh degendeı bolǵan asylym dep qoshtasý aıtqan – Rollan Seısenbaev.

Sońǵy júzdesý

Qazaqstan Respýblıkasynyń Ult­tyq kitaphanasy Gerold Bel­gerdiń  80 jyldyq mereıtoıyna aldyn ala daıyndalǵan bolatyn. Sodan, 2014 jyldyń qazan aıynyń aıaǵynda  is-shara ótkizbek bolyp jobalap qoı­ǵanbyz. Alaıda, jazýshynyń dál sol mezgilde aýrýhanaǵa túsip qa­lýyna baılanysty, is-shara keıinge qal­dyrylǵan-dy. Sáti túsip, jeltoqsannyń ortasyna qaraı Geraǵańdy  Ulttyq kitaphanaǵa ózimiz alyp kelip,  oqyr­mandarymen júzdestirdik, esten ketpes ádemi kesh ótkizdik. Oǵan kóptegen ádebıetshiler, aqyn-jazýshylar, ǵalymdar men qoǵam qaıratkerleri, belgili tulǵalar jınaldy. Olar qalamgerge degen jyly lebizderin bildirip, keshimiz kóńil shalqytqan shynaıy bir basqosýǵa aınalyp edi. Jazýshynyń azamattyq pozısııasy, qazaq halqyna degen rııasyz kóńili tóńireginde shabytty sózder sóılenip, shyǵarmashylyǵy jaıynda taldaýlar jasaldy, jańadan jaryq kórgen  «Izbrannoe»  bir tomdyǵynyń tusaýkeseri ótkizildi. Osy jıynǵa kele jatyp Geraǵań: «Meniń qazirgi atym Gerold Belger emes, Gerold ıbn Karl ál-Dıvanı», dep ázildegen bolatyn. Onysyn  densaýlyǵyna baılanysty sońǵy kezde turǵanynan jatqany kóbeıip ketkenin, dıvanda jatyp elmen sóılesetinin, dıvanda jatyp jazý jazatynyn aıtyp aqtalǵandaı bolǵan. «Sondyqtan kezdesýdi bir saǵattan asyrmaı, meni úıge qaıtarǵandaryń jón», dep edi. Biz «maqul» dep oǵan da keliskenbiz. Sol kezdesýde Geraǵań erekshe shabyttanyp, dostarynyń, qalamgerler men oqyrmandardyń ózine degen qurmetin, ystyq yqylasyn kórgende álgi «bir saǵat qana» degenin de umy­typ ketti. Bir saǵattyń orny­na eki jarym saǵattan astam ýaqyt boıy halqynyń mahabbatyna bó­lenip, jınalǵan kópshilikti qımaı, kitaphanadan ázer shyqqan edi. Baıqap otyrsaq, Gerold Belger óziniń 80 jyldyq mereıtoıyn tek Ulttyq kitaphanada ǵana atap ótýge úlgeripti. Keıinirek Jazýshylar oda­ǵynda, el jaqta  atap ótýge aǵa­myz­dyń densaýlyǵy múmkindik bermedi. «Meniń dinim – lıýteran», dep ázil­deıtin edi ol kisi, ıaǵnı lıýteran men musylman dinderiniń qosyndysymyn degeni. «Men qanshalyqty nemis bolsam, sonshalyqty qazaqpyn da», deı­tin taǵy. Baqul bol, barsha qazaqtyń Geraǵasy! Jatqan jerińiz jaıly, nuryńyz peıishte shalqysyn! Sizdiń jarqyn júzińiz árdaıym bizdiń júregimizde. Álibek ASQAROV.

Amanat

Qaıran Gereke! Gerold Belger! О́ziń­men ázil-shyny aralasa menen kóp syrla­satyn eshkim joq shyǵar deýshi edim. Sen talaspaıtynsyń. Sebebi ekeýmizge de belgili-tin. Sońǵy jıyrma jyldan beri kúndelikterińdi aýdaryp jáne olar «Parasat» jýrnalynda úzbeı jarııalanyp, bir parasy belgili sáýletshi Ábdisaǵıt Táti­ǵulovtyń demeýimen kitap bolyp shyqqan bolsa, solaı bolmaı qaıtýshi edi?! Seni jasy úlkender men qatarlastaryń «Gera, Gerajan» dese, jasy kishiler «Ger­aǵa», «Geraata», men taza qazaq­­shalap «Ger­eke» deıtinmin. Endi aramyz­da joqsyń. О́kinish! Qasiret! Gereke! О́tken jyl aıaqtalýǵa eki apta qal­ǵanda tań atar-atpas­tan júregiń jaryla qýanyp, tosyn jańalyq aıttyń: «О́zim týraly arǵy-bergide jazylǵan dúnıelerdi jeke kitap etip shy­ǵarýǵa múmkindik týyp tur, jańa jylǵa deıin túgendep, qolyńa be­remin. Qurastyrýshy óziń bolasyń. Eger shyǵatyn bolsa, bul kitap bir tóbe de, qal­ǵandary bir tó­be bolady», – dep. De­meý­shiniń de aty-jónin aıttyń: «Kádimgi ekeý­mizdiń ortaq dosymyz, ózimizdiń Ábdisaǵıt Tátiǵulov», – dep. Jańa jyl ótisimen qoljazba qolǵa tıip, ini dosyń Talǵat Aıt­baıuly ekeýmiz shuǵyl iske kiristik. О́ziń erekshe úmit kút­ken kólemi 25 baspa tabaq sol kitap taıaýda baspadan shyǵady. Amanatyń oryndalady, Gereke! Tek qolyńa ustap kóre al­maıtynyń janǵa batady. Rýhyń shat bolsyn! Zákir ASABAEV.

Gerold BELGER

Kópultty Qazaqstan ádebıeti orny tolmas aýyr qazaǵa dýshar boldy. 81 jasqa qaraǵan shaǵynda asa kór­nekti jazýshy, aýdarmashy, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Beıbitshilik pen rýhanı tatýlyq syılyǵynyń laýreaty Gerold Karlovıch Belger dúnıeden ótti. Elimizdiń qadirli qarııasy, ádebıe­timiz ben mádenıetimizdiń, tilimizdiń tegeýrindi janashyry, Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen mádenıet qyz­met­keri, sondaı-aq, «Parasat», II dáre­jeli «Dostyq» ordenderiniń ıege­ri, B.Maılın atyndaǵy, «Altyn Samu­ryq», Qazaqstandaǵy «PEN Klýb» syılyq­tarynyń laýreaty Gerold Belger 1934 jyly 28 qazanda Saratov oblysy, Engels qalasynda týǵan. О́tken ǵasyrdyń otyzynshy jylda­ryndaǵy qıyn-qystaý kezeńderde depor­tasııalanǵan halyqtar kóshimen Belger áýleti qazaq topyraǵyna taban tiredi. Alǵash álippeni osy elde tanydy, mektep tabaldyryǵyn attady. Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıka ınstıtýtyn jáne aspırantýrasyn bitirdi. Gerold Belgerdiń qalamgerlik qarymy da osy kezderde qalyptasa bastady. Eńbek jolyn Jambyl oblysynyń Baıqadam keńsharyndaǵy orta mektepte muǵalimdikten bastaǵan bolashaq jazýshy keıin «Juldyz» jýrnalynda qyzmet ete júrip, ádebıetpen kásibı túrde aınalysty. 1964 jyldan biryńǵaı shyǵarmashylyq jumysqa bet burdy. 1992 jyldan nemis tilinde shyǵatyn «Fenıks» almanaǵy bas redaktorynyń orynbasary qyzmetin atqardy. 1994-1995 jyldary Qazaqstan Respýb­lıkasy Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty, sodan keıin Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Memlekettik saıasat jónindegi ulttyq keńestiń múshesi boldy. Gerold Belger qaıratkerlik bitim-bolmysy qalamgerligimen qatar óril­gen tulǵa. Qazaqstan óz Táýelsizdigin jarııalaǵan tusta saıası-áleýmettik, ekono­mıkalyq reformalardyń júzege asýyn qyzý qoldap, udaıy ún qatyp otyrdy. Memlekettik til men dinı ahýaldarǵa óz alań­daýshylyǵyn bildirip, ulttyq murat­tar jolynda aıanbaı eńbek etti. G.Belger qalamynan ár jyldary «Aýyl shetindegi úı», «Daladaǵy shaǵalalar», «Alty asý», «Tas ótkel», «Baýyrlastyqtyń jandy beınesi», «Sozvýchıe», «Ýaqytpen betpe-bet», «Motıvy treh strýn», «Gete ı Abaı», «Rodstvo», «Zemnye ızbrannıkı» atty kórkem jáne derekti shyǵarmalar, tarıhı týyndylar jaryq kórdi. Sonymen qatar, ol aýdarma salasynda da qajyrly eńbek etti. B.Maılın, H.Esenjanov, Á.Nurpeıisov, Á.Kekilbaev, D.Dosjanov syndy kórnekti qazaq jazý­shylarynyń shyǵarmalaryn orys tiline sátti tárjimalaýy osynyń dáleli. Bul eńbekterin ádebıet synshylary da joǵary baǵalady. О́zi jetekshilik etken nemis seksııasyn basqara júrip, A.Raımgen, E.Konchak, N.Vakker sekildi birqatar jazýshylardyń jekelegen týyndylaryn nemis tilinen orysshaǵa aýdardy. Jıyrmadaı jınaqtyń qurastyrýshysy jáne jekelegen áńgime, maqalalary engen 25-teı jınaqtary jaryq kórgen. «Lıkı slova», «Pomnı ımıa svoe», «Tıhıe besedy na shýmnyh perekrestkah», «Etıýdy o perevodah I.Jansýgýrova», «Sled slova», «Dom skıtalsa», «Garmonııa dýha», «Avtobıografıcheskıe eskızy», «Týıýksý», «El», «Pletene chepýhı», «Munartaý», «Vlastıtel-slovo», «Razlad», «Kazahskıe slova» syndy eńbekteri aldymen respýblıkalyq gazet-jýrnaldarda jaryq kórip, keıin jeke kitap bolyp oqyrman qolyna tıdi. Jazýshynyń dáýirimizdiń kórkem beı­nesi shynaıy kórinis tapqan shyǵar­malary qazaq topyraǵyn mekendegen túrli ulttar ádebıetiniń kókjıegin keńeıtip, mazmunyn baıytyp qana qoımaı, ýaqyt ozǵan saıyn keıingi jas urpaqpen birge jasaı beretini sózsiz. Ol úsh birdeı máde­nıetti bir boıyna toǵystyrǵan tuǵyr­ly tulǵa. Sanaly ǵumyryn ádebıetimiz ben mádenıetimizge arnaǵan Gerold Belgerdiń jarqyn beınesi halqymyzdyń júreginde árdaıym saqtalady. Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne sport mınıstrligi, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń basqarmasy.