Boryshkerler endi bultara almaıdy

Balalardyń qaýipsizdigi men áleýmettik jaǵ­daıyna qatysty túıtkil áli de az emes. Jýyrda proký­ratýra qyzmetkerleri «Baqytty jáne qaýipsiz balalyq shaq» jobasy aıasynda tekserý júrgizip, birqatar keleńsizdikti anyqtady. Atap aıtqanda, Almaty oblysynyń prokýratýrasy men ózge de organ ókilderinen turatyn mobıldi toptar áleýmettik turǵyda jaǵdaıy tómen 12 784 otbasyn aralap, Alataý qalasynda múgedektigi bar balany tárbıelep otyrǵan bir otbasyn anyqtady.

Bala aýyr dertke shaldyqqan. Atap aıtqanda, krabbe aýrýy. Alaıda ony emdeýge ata-anasynda qarjylyq múmkinshilik bolmaǵan. Prokýratýra men jergilikti atqarýshy organdardyń birlesken kúsh-jigeriniń arqasynda otbasyna azyq-túlikpen kómek kórsetilip, 3 tonna kómir jetkizildi. Sondaı-aq bala medısınalyq tekserýden ótip, oblystyq balalar klınıkalyq aýrýhanasyna jatqyzyldy.

Sonymen qatar mobıldi top jeke sharýa qoja­­lyǵy aýmaǵynda vagonda turyp jatqan úsh ká­me­letke tolmaǵan balasy bar otbasyn anyq­tady. Pro­kýrorlardyń kómegimen olar Qonaev qalasyn­daǵy daǵdarys ortalyǵyna ornalastyryldy.

Joba aıasynda 911 az qamtylǵan otbasyna azyq-túlik, kómir jáne balalarǵa qysqy kıim túrinde materıaldyq kómek kórsetilgenin, 3 978 bala me­dısınalyq tekserýden ótkenin, olardyń 164-i aýrýhanaǵa jatqyzylyp, 155 muqtaj otbasyna ataýly áleýmettik kómek rásimdelgenin aıta ketý kerek. Sonymen qatar 212 bala turǵyn úı kezegine qoıylyp, 26 otbasy baspanamen qamtyldy.

Elimizde «Zań men tártip» qaǵıdatyn iske asyrý men qoldanystaǵy zańnamanyń oryndalýyn qamtamasyz etý aıasynda qarqyn alǵan jumystyń biri – alıment tólemeı qashyp júrgenderdiń qaryzyn óndirý. Bul da – balalardyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaıyna tikeleı áser etetin máse­le. Osy saladaǵy jumysty qorytyndylaýǵa arnal­ǵan jıynda Bas prokýror Berik Asylov IýNISEF-tiń otbasy-neke salasyndaǵy zertteý­lerine sáıkes, alımenttiń tólenbeýi balanyń ómir súrý sapasynyń nasharlaýyna, onyń damý múm­kindikteriniń shektelýine, sondaı-aq otbasyndaǵy psıhologııalyq shıelenistiń artýyna ákeletinin aıtty.

«Ákesiniń qoldaýynsyz qalǵan balalar ózderin tastandy ári eshkimge kereksiz adamdaı sezi­nip, bul olardyń emosııalyq jaǵdaıyna keri áser etedi. Baladan urlanǵan árbir teńge – onyń bilim, densaýlyq jáne jarqyn bolashaqqa degen múm­kindigin urlaý degen sóz. Alıment – bul tek zańdy mindet emes, sonymen qatar óz balańnyń aldyndaǵy jaýapkershilik ekenin umytpaý mańyz­dy», dedi ol.

Alaıda elimizde bul mindetin shetke ysyryp, balalary bar ekenin «umytyp» ketken ákeler qanshama? Qazir olardyń tólenbegen jalpy qaryzy – 28 mlrd teńge. Boryshkerler sot sheshimderin oryndaýdan jaltaryp, múlikteri men tabystaryn jasyryp júr.

Zańnamaǵa sáıkes, alıment tólemeı júrgen boryshkerlerge shetelge shyǵýǵa, lısenzııalar, ruqsattar men arnaıy quqyqtardy berýge ýaqyt­sha tyıym salý, sondaı-aq buryn berilgen ruqsat­tar men arnaıy quqyqtardyń (mysaly kólik júr­gizý­shi quqyǵy, atys qarýyn ıelený jáne alyp júrý ruqsaty) júzege asyrýyn toqtata turý sekil­di bir­qatar shekteý sharalary qoldanylady. Oǵan qosa múlik pen banktik shottaryna shekteý qoıylady.

Sonymen qatar ótken jyldan beri prokýratýra organdary boryshkerlerdi izdeý úshin IT-tehnologııalardy belsendi qoldana bastady. Qazir Bas prokýratýranyń «Biryńǵaı qaýipsizdik aqparattyq resýrstarynyń kesheni» («KIREB») memlekettik organdardyń derekqorlarymen jáne «Sergek» kameralarymen biriktirildi. Osy júıe iske qosylǵan sátten, ıaǵnı 2024 jyldyń qyr­kúıeginen bas­tap alıment tóleýden jaltarǵan 176 boryshkerdiń ornalasqan jeri anyqtalyp, ustaldy. Atqarylǵan jumystyń nátıjesinde byltyr balalardyń paıdasyna 4,6 mlrd teńge qaryz óteldi.

Bas prokýratýra zaman talabyna beıimdelgen boryshkerlerdiń múliktik jaǵdaıyn tekserýdiń jańa algorıtmin ázirledi. Jol-patrýldik polısııasy jáne salyq organdarymen birlesip avtojoldarda reıdter júrgizilip jatyr.