Qazaqqa jıi alǵys aıtatyn etnostyń biri – káris. О́ıtkeni jergilikti turǵyndar 1937 jyly Qıyr Shyǵystan deportasııalanǵan olardy keýdeden ıtermeı, baýyryna basty. Qazir Atyraý oblysynda qıyrdan jer aýdarylǵan etnostyń 3 myńǵa jýyq ókili bar.
«Thonıl» etnomádenı ortalyǵynyń jetekshisi Lıýdmıla Lıdiń aıtýyna qaraǵanda, 88 jyldyń ishinde birneshe býyn ómirge kelgen. Qarııalar baqıǵa ozyp, olardyń ıgilikti isin, ásirese qazaq halqyna qurmetin jastar jalǵastyryp keledi. Kárister etnomádenı ortalyqtyń túrli is-sharasynda bas qosady. Ana tilinde án aıtyp, ulttyq qundylyqtarǵa qatysty salt-dástúr men ádet-ǵuryptardy dáripteıdi.
«Etnomádenı ortalyqtyń bastaýynda Qazaqstannyń qurmetti qurylysshysy Alekseı Ten, Eńbek Qyzyl Tý, Qurmet belgisi ordenderiniń ıegeri, egin sýarýshy Ogaı No-Ok, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, akademık Ivan Pak sekildi elimizge tanymal aǵa býyn ókilderi tur. Ortalyqtyń alǵashqy jetekshisi Nadejda Kım káristerdi biriktirip, belsendi múshelerden keńes qurdy. Arnaıy delegasııanyń quramynda Ońtústik jáne Soltústik Koreıa elderine saparlap keldi. Keıin Marııa О́tebaeva-Soı apaıymyz basqarǵan jyldary ortalyǵymyz elimizge keńinen tanyldy», deıdi Lıýdmıla Lı.
Onyń aıtýynsha, qazir ortalyqta aqsaqaldar keńesi bar. «Sarang» aqsaqaldar hory, qazaq jáne káris tilin oqytatyn tobynyń, K-ror jáne bıshiler tobynyń músheleri barlyq is-sharaǵa belsene qatysady. Máselen, «Sarang» horynyń quramyndaǵy 19 áýesqoı ánshi repertýardaǵy ár tildegi 20 ándi oryndap júr. Bul hor Aqtaý, Oral qalalary men óńirdegi barlyq aýdandy konserttik baǵdarlamamen aralady.
«Elimizde túrli etnostyń ulttyq salt-dástúrin, tili men ónerin saqtaýyna, keıingi urpaqqa keńinen nasıhattaýǵa basa kóńil bólinip otyr. Memlekettiń tarapynan osyndaı qoldaý ulttyq qundylyqtarymyzdy dáripteýimizge keń jol ashty. Jyl saıyn egin orý aıaqtalǵan soń «Chýsok» merekesin ótkizemiz. Negizinen etnostyq mádenıetimizdi jańǵyrtýǵa jastardyń sanasyna sińirýge umtylyp kelemiz», deıdi ol.
L.Lıdiń pikirinshe, kárister Alǵys aıtý kúnin asyǵa kútedi. О́ıtkeni kárister bul kúni qazaqtyń jarty nany men bir qurtyn bólip bergen, meıirimdilik tanytqan kezin eske alady.
«Kárister alǵash taban tiregen mekeni – Mahambet aýdanyndaǵy Beıbarys aýyly. Bul aýyl buryn Chkalov atalǵan edi. Sol bir qıyn kezeńdi jadymyzdan óshire almaımyz. Jastarǵa qazaq halqynyń sońǵy nanyn bólip berip, qamqorlyq kórsetkenin udaıy aıtyp otyramyz. Káristerdiń Qazaqstanǵa jer aýdarylǵanyna 85 jyl tolýyna oraı Beıbarys aýylynda «Qazaq halqyna myń alǵys» memorıaldyq eskertkishin ornattyq. Bul – bizdiń qazaq halqyna shynaıy rızashylyǵymyzdyń belgisi. Eskertkishtegi alǵysymyz úsh tilde – qazaqsha, kárisshe jáne oryssha jazylǵan», deıdi L.Lı.
Beıbarys aýylyndaǵy bir kóshege káris etnosynyń ókili Shın I Hıonniń esimi berildi. О́ıtkeni ol jańa mekende bir bólmesi bar bastaýysh mektepti ashýǵa sebepshi bolǵan eken. Keıin osyndaǵy orta mekteptiń dırektory, keıin keńshardyń tóraǵasy retinde aýyldyń kórkeıýine, jergilikti turǵyndar men káristerdiń dostyǵyna dánekerlik tanytty.
«Qazir kárister qazaq jerinde ósip-ónip jatyr. Qazaqtan qyz alyp, qyz berisken quda retinde birligi jarasty. Qazaqsha sóıleıtin qandastarym kóp. Munyń bári – qazaqqa degen syılastyq pen qurmettiń kórinisi», deıdi Lıýdmıla Lı.
Atyraý oblysy