El ekonomıkasyn jańa beleske shyǵaratyn birlestik

Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq kúshine endi, jumysyna kiristi. Bul odaqtan biz kóp nárse kútemiz. Árıne, bári birden jiptikteı bola qalady deýge bolmas. Degenmen, bul baǵyttaǵy jumysty jetildirip, kezdesken qıyndyqtardy qatysýshy elderdiń múddesi turǵysynan sheshý ekonomıkanyń damýyna serpin beretinine senim mol. Aıta ketý kerek, bul qatysýshylar úshin naqty paıdasy bar taza ekono­mıkalyq qurylym. Oǵan eýrazııalyq keńistiktiń ashyqtyǵy, damýdyń evolıýsııalylyǵy, barlyq sheshim­derdi qabyldaýdaǵy teń quqyq­ty­lyq, ekonomıkalyq pragmatızm, ege­mendikti syılaý, eriktilik jatady. EAEO-nyń Qazaqstan kásip­kerleri úshin taýarlar men qyz­met­terdiń, kapıtaldyń, jumys kúshi­niń úsh el arasyndaǵy erkin qozǵalysy, biryńǵaı memlekettik satyp alý júıesine kásipkerler úshin qoljetimdilik, básekelestiktiń teń sharty, birtutas naryqty qurý esebinen ınvestısııalyq shy­ǵyndardyń azaıýy sııaqty artyq­shylyqtar men múmkindikteri bar ekenin aıta ketý kerek. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq Qazaqstanǵa daǵdarystarǵa turaqtylyqty arttyrýǵa, tarıftik jáne tarıftik emes kedergilersiz birtutas naryqqa shyǵýǵa, óndiris pen tehnologııany jańartý jáne óndiristik qýatty ulǵaıtýǵa, syrtqy saýdanyń ósýine, neǵurlym joǵary talaptar esebinen ónim sapasyn arttyrýǵa, adam resýrstaryn damytýdyń jańa deńgeıine shyǵýǵa múmkindik beredi. Jalpy, bul odaq álemdik daǵdarysqa qaramastan el ekonomıkasyn jańa beleske kóteredi dep esepteımin. Qaı-qaı eldiń de ekonomıkasy alys-jaqyn sheteldermen ıntegrasııalanbaı derbes damı almaıdy. Bul jekelegen kásiporyndarǵa da tán. Bizdiń beımetall qubyrlar zaýytynda alys-jaqyn shetelderdegi áriptesterimizben iskerlik qarym-qatynastar burynnan qalyptasqan. Zaýyt elimizde birinshi bolyp paıdalanýǵa berilgen kompozıttik materıaldardan shyny talshyqty qubyrlar shyǵaratyn birden-bir kásiporyn. Zaýyt 2005 jyly iske qosyldy. Bul materıal alǵash ret Amerıkada, keıinnen Eýropa men Azııa elderinde erteden paıdalanylyp keledi. Qazir bizdiń elde de keńinen ıgerilýde. Kompozıttik materıaldan daıyndalǵan qubyrlardy elý jyl boıy qaýipsiz paıdalanýǵa ábden bolady. Zaýytta eki joǵary tehnologııalyq jeli iske qosylǵan. Bul tehnologııalyq jeliler mýftamen jalǵanatyn ártúrli ólshemdegi shyny talshyqty qubyrlar shyǵarýǵa múmkindik beredi. Italııalyq birinshi qondyrǵy dıametri 300 mıllımetrden 2600 mıllımetrge deıingi qubyrlar shyǵarady. Qazir osy jelimen GRR markaly barlyq qubyrlardy óndirýge bolady. Bul qubyrlar 40 jáne odan da joǵary atmosferaǵa shydas beredi. Biz óndiretin beımetall qubyr­lardyń osyndaı erekshe­likteriniń arqasynda postkeńestik keńistikte biregeı jobany júzege asyrýǵa, ıaǵnı Stavropol ólkesindegi Ne­vın­nomyssk GRES-iniń sý aıdaǵysh eki jelisine sanasııa jasaý kezinde zaýyt ónimderine suranys joǵary boldy. Ol kezde tenderge Túrkııa, Polsha, Fınlıandııa qatysqan-dy. Alaıda, tańdaý bizdiń kásiporynǵa tústi. Aksıonerlik qoǵam mamandary alǵa qoıǵan tapsyrmany oıdaǵydaı oryndap shyqty. Bizdiń mamandarymyz eskirgen temir qubyrlardy almastan beımetall qubyrlardy ishinen jiberý arqyly júzege asyrdy. Munyń ózi óte tıimdi ári paıdaly boldy. Qazirgi tańda bizdiń kásiporynǵa Jezqazǵannan osyndaı tapsyrys­pen shyqty. Osyndaǵy jer asty qubyrlaryn sanasııalaý kezinde sondaı biregeı tehnologııany paıdalaný kózdelýde. Bizdiń ónimderge degen suranysty eskere otyryp, budan birneshe jyl buryn joǵary qysymǵa shydas beretin shyny talshyqty qubyr shyǵaratyn ekinshi jelini iske qostyq. Onda ártúrli jalǵaý elementterimen dıametri 80 mıllımetrden 1000 mıllımetrge deıingi qubyrlardy oraıdy. Bul qubyrlar ónerkásiptiń kóptegen salalarynda paıdalanylady. Qazirgideı naryqtyq jaǵdaıda suranysty zerttep otyrý qajet. Aksıonerlik qoǵam sýmen qamta­ma­syz etý júıesi úshin ártúrli syıym­dylyqtar hımııa, munaı salasy úshin, agressıvti ónerkásiptik qaldyqtardy tasymaldaý úshin 75 tekshe metrge deıingi rezervýar­lardy shyǵarýdy jolǵa qoıdy. Kásiporynnyń bul ónimderi naryqta ótimdi bolyp tur, suranys bar. Zaýyt jumysyn úılesimdi júrgizýdiń nátıjesinde kásiporyn kúrdeli naryqtyq jaǵdaıda básekelestikke tótep berip, qazir ónim óndirý birte-birte artyp keledi. «Aqtóbe beımetall qubyrlary» AQ shyǵaratyn qubyrlardyń basym bóligi aýyz sýmen qamtamasyz etýge paıdalanylady. О́tken jyly zaýyt bul salaǵa jalpy somasy 30 mıllıon teńgege rezervýarlar jó­nelt­ti. Mysaly, О́zen stansasynan Tú­rikmenstan shekarasyna deıin te­­mirjol tartý kezinde keıbir te­lim­­derge bizdiń qubyrlar paıdalanyldy. Biz óz áriptestesterimizben ár­qashan tyǵyz baılanys jasap turamyz. Zaýyt ónimderiniń basym bóligin reseılik tutynýshylar satyp alady. Kezinde óndirilgen qubyrlarymyzdyń 85 paıyzy Reseıge, naqtyraq aıtsaq, Sankt-Peterbýrgke, Krasnoıarskige, Kav­kaz­ǵa, Povoljege jóneltiletin. Buha­radan, Ekaterınbýrgten, Sara­tovtan, Samaradan úlken tapsyrys­tar túsetin. 2009 jyly taýar aınalymy 4 mıllıard teńgege jýyq­tady. Keıin tapsyrys kólemi kúrt túsip ketti. Qazir birte-birte ónim óndirý kórsetkishi kóterilip keledi. Burynǵy baılanystarymyzdy qalpyna keltirýge baǵyt ustalýda. Bári tapsyrysqa táýeldi. Búgin­gi tańda ózbekstandyq áriptes­te­rimizdiń tapsyrysyn oryndaý­dy jalǵastyrýdamyz. 10-12 túrli kom­pozıttik materıaldardy Eýroodaq elderinen, Qytaıdan, Arab Ámir­likterinen jetkizemiz. Biz­diń elde olar óndirilmeıdi. Kvars qumy­nyń ózin Ombydan jetkizemiz. Eli­mizdegi kvars qumynyń sapasy tómen. Zaýyt maýsym boıynsha jumys isteıdi. Qysqa qaraı qurylys qar­qyny baıaýlaıdy, tapsyrys azaıa­dy. Ol kezde bizde de jumys kólemi azaıady. Sondaı-aq, biz qoımaǵa ju­mys istemeımiz, sebebi, erteńgi kúni tapsyrysshynyń qandaı ólshemdegi qubyrlardy qajetsinetinin tap basý qıyn. Al, ónim ótpeı turyp qalsa, odan paıda bolmaıdy. Qazirgideı ekonomıkalyq jaǵdaıda osylaı jumys istegen tıimdi. Innovasııalyq kásiporynnyń jumys istegen kezeńinde munda uıymshyl ujym qalyptasty. Qazir bizde 200-ge jýyq adam eńbek etedi. Olardyń eńbek etýine qolaıly jaǵdaı týǵyzylǵan. Sondyqtan da jumysshy- mamandarymyz turaq­ty. Zaýyt mamyr aıynyń ekinshi ­jartysynan tapsyrys kóleminiń ­artýyna baılanysty táýlik boıy jumys isteýge kóshedi. Qysqy kezeńde tehnologııalyq jelilerdi jóndeý, retteý jumystary júr­giziledi. Tapsyrys bolyp jatsa, qysqy kezeńde de qubyrlar men syıymdylyqtar shyǵaramyz. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq bizdiń kásiporyn ónimderiniń kórshiles elderdiń naryǵyna shyǵýy­na jol ashady dep oılaımyn. Bul zaýyttyń jobalyq qýatyna shyǵýǵa alǵyshart jasaıdy dep kútilýde. Kásiporynda kompozıttik materıaldan jańa ónimder shyǵa­rý baǵytynda izdenister joq emes. Árıne, ol bolashaqtyń enshisin­degi sharýa. Bárin naryq retteı­tini belgili, suranysqa saı ónimder usyný­ǵa baǵyt ustanǵan kásiporyn­nyń kele­shegi kemel bolar degen úmitimiz bar. Iаn TAMPAEV, «Aqtóbe beımetall qubyrlary zaýyty» aksıonerlik qoǵamynyń bas dırektory. Aqtóbe oblysy.