«Joldar, joldar meni alysqa aparyńdar!» dep kórkem sózdiń kerbuǵysy Oralhan Bókeı jazǵandaı, arnasy keń, taqtaıdaı tegis joldar ǵana eń damyǵan 30 eldiń qataryna erkin jetkizeri málim. Memleket basshysy «Nurly Jol» Jańa Ekonomıkalyq Saıasat tujyrymdamasynda jol ınfraqurylymyn ýaqyt talabyna saı yjdaǵatpen damytýǵa tapsyrma berdi. «Jol – shyn máninde ómirdiń ózegi, baqýatty tirliktiń qaınar kózi» ekenin jiliktep uǵyndyrdy. Jol jáne ondaǵy qozǵalystyń irkilissiz bolýy ıntegrasııany jandandyryp, halyqtyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsarýyna, sondaı-aq el ekonomıkasyn damytýdyń draıverine aınalatynyn meńzedi.
Elbasy ekpin bergen eńseli jobalar
Elbasy elimizdiń makroóńirlerin yqpaldastyrýǵa baǵyttalǵan kóliktik ınfraqurylymdy damytý josparyn jasaý týraly sheshim qabyldady. Bul jospar jańa ekonomıkalyq saıasattyń negizin qalaıdy. Jospar jobasyna kirgen birqatar ınfraqurylymdyq jobalar bar. Olar júzege asyrylǵanda ıntegrasııalyq saıasat jandana túseri haq. Quryq selosyndaǵy parom keshenin salý men «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA» qurylysy men keshenin damytý isteri qarqyndy júrgizilip jatyr. Astana Halyqaralyq áýejaıynyń jolaýshylar termınalyn jańǵyrtý sharalary da basty nazarda. Bularmen birge, Borjaqty – Ersaı temirjol jelisiniń qurylysyn salý men Almaty – Shý temirjol teliminde ekinshi jol qurylysyn jasaý kózdelip otyr.
Kórsetilgen jobalar el ishindegi jáne syrtqy baǵdarlardy utymdy uıymdastyryp, biryńǵaı kóliktik keńistikti qalyptastyrýǵa negiz bolady. Sóıtip, memleketimizdiń tranzıttik jáne eksporttyq áleýetin eselep arttyrady degen úmit zor. Úmit aqtalsa Memleket basshysynyń Qazaqstandy ǵalamdyq kóliktik ınfraqurylymdyq yqpaldasýdyń Ortalyq Azııadaǵy iskerlik jáne logıstıkalyq haby etip qalyptastyrýǵa qatysty bergen tapsyrmasyn oryndaýǵa múmkindik týady. Búginde kóliktik-ınfraqurylymdyq damýdy júzege asyrý úshin «Borjaqty-Ersaı» temirjol jelisi men «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA qurylysy men keshendi damytý» jobalaryn júzege asyrý bastalǵan. Sondaı-aq, «Almaty-Shý» temirjol teliminiń ekinshi jelisiniń qurylysy men «Quryq selosynyń parom qurylysy» jobalarynyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi jasalyp jatyr.
Sońǵy jyldary avtomobıl joldaryn jetildirý maqsatynda iri jobalar qolǵa alynyp, salada úlken serpilis jasalǵany málim. «Qazaqstan Prezıdenti óz Joldaýynda kóbinese ınfraqurylymdyq jobalardy damytýǵa basymdyq berdi. Memleket basshysynyń qoıǵan mindetterinde Batys Eýropa – Batys Qytaı halyqaralyq tranzıt dálizin, Astana-Almaty, Astana-О́skemen, Astana-Aqtóbe-Atyraý, Almaty-О́skemen, Qyzylorda-Jezqazǵan-Qaraǵandy, Atyraý-Astrahan avtomobıl joldaryn jańǵyrtý jóninde sóz qozǵalady. Sonymen birge, Nurly Jol baǵdarlamasy sheńberinde Astana-Petropavl-Reseı shekarasy, Úsharal-Dostyq, Jezqazǵan-Petropavl, Oral-Kamenka, Astana qalasynyń Ońtústik-Batys aınalma avtomobıl joly jobalary iske asyrylatyn bolady. Qazirgi ýaqytta Batys Eýropa – Batys Qytaı, Astana-Almaty, Astana-О́skemen jobalary boıynsha qurylys jumystary júrgizilýde», dedi bul jóninde Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń Avtomobıl joldary komıtetiniń tóraǵasy Mereke Pishembaev.
Negizinen, avtojol salasynyń taıaý jyldardaǵy basty mindeti «Ortalyq-Ońtústik», «Ortalyq-Shyǵys» jáne «Ortalyq-Batys» baǵyttaryn damytý, sonymen birge, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq tranzıttik dáliziniń qurylysyn aıaqtaý ekeni belgili. «Ortalyq-Ońtústik» baǵytynda qazirgi ýaqytta Astana-Temirtaý men Almaty-Qapshaǵaı joldarynda jumys atqarylýda. Osymen qatar, Temirtaý men Qaraǵandy, Aqsý-Aıýly men Aqshataý, sonymen birge, Býrylbaıtal men Kúrtiniń arasyndaǵy jalpy uzaqtyǵy 379 shaqyrym bolatyn 9 ýchaskeniń jobalaý-smetalyq qujattamasy ázirlenýde eken. Al, «Ortalyq-Shyǵys» dálizin damytý maqsatynda Astana-Pavlodar jáne Semeı-Qalbataý avtojoldarynyń 570 shaqyrymy boıynda jańǵyrtý jumystary júrgizilýde. Sonymen qatar, Pavlodar men Semeı jáne Qalbataý men О́skemen arasyndaǵy jalpy uzaqtyǵy 404 shaqyrym bolatyn 10 telimniń jobalaý-smetalyq qujattamasy daıyndalǵan. Mundaǵy jumystardy iske asyrý osy jyly bastalady. «Ortalyq-Batys» baǵytyna keletin bolsaq, qazir Aqtaý-Beıneý jolynda jumys jalǵasyp jatyr. Ony kelesi jyly aıaqtaý josparlanǵan.
Joldarǵa qatysty iri jobalardy júzege asyrý barysynda, olardy bir-birimen baılanystyrý sharasy da qolǵa alynǵan. «Batys Eýropa – Batys Qytaı», Almaty-О́skemen, Qyzylorda-Jezqazǵan-Qaraǵandy jáne Atyraý-Astrahan avtomobıl joldaryn jańǵyrtý arqyly atalǵan habtardy ózara baılanystyrý josparlanýda. BE-BQ dáliziniń Qazaqstannyń aýmaǵy arqyly jalpy uzaqtyǵy 2787 shaqyrymdy quraıtyny málim. Onyń basym bóligi jańǵyrtylyp bitti. Buıyrtsa, ústimizdegi jyly magıstraldiń ón boıymen qozǵalys ashylatyn bolady. Qazirgi ýaqytta uzaqtyǵy 1073 shaqyrym Almaty-О́skemen dáliziniń Qapshaǵaıdan Taldyqorǵanǵa deıingi aralyqtaǵy 156 shaqyrym jol boıynda jumys júrgizilip jatyr. Qurylys keler jyly máresine jetedi. Al, Qyzylorda-Jezqazǵan-Qaraǵandy avtojolynyń uzaqtyǵy 925 shaqyrym. Qyzylorda men Jezqazǵan aralyǵyndaǵy 157 shaqyrym bolatyn úsh ýchaske boıynsha qurylys jumystary bıyl bastalady. Atyraý-Astrahan arasyndaǵy 277 shaqyrym bolatyn ýchaskesi týraly aıtar bolsaq, onyń jobalyq-smetalyq qujattamasy osy jyly ázirlenip, qurylys jumystary 2016 jyly bastalmaq», dedi komıtet tóraǵasy.
Búginde respýblıkalyq mańyzy bar avtomobıl joldarynda qurylys jáne qaıta jańartý nysandarynda 50-den astam merdiger uıymdar tartylǵan, olardyń 45-i otandyq kompanııalar kórinedi. M.Pishembaev jańa avtojol jobalaryn júzege asyrýǵa tartylǵan kompanııalardyń sany qurylys jumystaryna konkýrsty ótkizgennen keıin anyqtalatynyn, kompanııalardy irikteý kezinde birinshi kezekte qurylys tájirıbesi, materıaldyq jáne tehnıkalyq qamsyzdaný, bilikti kadrlarmen qamtamasyz etilgendigi eskeriletinin aıtty. Nurly Jol baǵdarlamasynyń sheńberinde boljam boıynsha 7 myń shaqyrymnan astam respýblıkalyq mańyzy bar avtomobıl joldaryn salý jáne qaıta jańartý josparlanǵan. Bul avtojol jobalaryn iske asyrýǵa barlyǵy 2,4 trln. teńge jumsalatyn bolady.
Kóliktik-logıstıka saýda kóshin júrgizýshi júıe
Ulttyq ekonomıkany damytýdyń tyń joldaryn qolǵa alyp, júzege asyryp jatqan elimiz «Qazaqstan temir joly» UK» AQ-tyń negizinde kóliktik-logıstıkalyq kompanııa quryp jatqany belgili. Atalǵan kompanııa el ekonomıkasy men jergilikti turǵyndardy sapaly ári qaýipsiz tasymaldaý ǵana emes, jylma-jyl temir jol kóligi mashınalaryn jasaýda jańa óndiris oryndaryn iske qosyp, elimizdiń kóliktik ınfraqurylymyn jańǵyrtyp, logıstıkany damytýdy basty maqsaty tutyp otyr. Nátıjesinde, ekonomıkanyń damýyna serpin berip, mýltıplıkatıvtik tıimdilik ápere bastady. Máselen, sol arqyly jańa jumys oryndary ashylyp, jolaýshylardyń júrip turýy jedeldep keledi. Sabaqtas salalardyń óndiristik damýyna da jol ashylýda. Kóliktik shyǵyndar jyldan-jylǵa azaıyp jatqany orasan eńbektiń jemisi. Bularmen birge, Memleket basshysynyń tapsyrmalaryna oraı, ekonomıkanyń básekelestigin nyǵaıtý úshin, ishki kommýnıkasııa men logıstıkalyq tizbekti qamtamasyz etýdi kózdeıdi. Sóıtip, Qazaqstannyń eksporttyq jáne tranzıttik áleýetin kúsheıtedi. Osylaı turaqty óndiristik damýyn ilgerilete beredi.
Búginde otandyq magıstralge halyqaralyq júk aǵyndaryn tarta otyryp, syrtqy kóliktik-logıstıkalyq termınaldar jelisiniń tirektik jelisin qalyptastyrý óte mańyzdy bolyp otyr. Ásirese, strategııalyq toraptar sanalatyn, Lıanıýngan teńiz porty men Qytaıdyń ózge de iri qalalaryndaǵy «qurǵaq porttar», Parsy shyǵanaǵy, Qara jáne Baltyq teńizi jaǵalaýlaryndaǵy teńiz porttarynyń mańyzy zor ekeni málim.
Kóliktik-logıstıkalyq operator bolyp bekitilgen «Qazaqstan temir joly» UK» AQ 2013 jyldan bastap Kaspıı teńizinde qurǵaq júkterdi tasymaldaýdy óz kemelerimen júzege asyra bastady. «Taıaý arada teńiz kemeleriniń sanyn beseýge, al 2020 jyly 20-ǵa jetkizý josparlanyp otyr. Naryq segmentinde kompanııanyń serpindi damýyn qamtamasyz etetin áleýeti tranzıttik jáne mýltımodaldyq tasymaldaý bolyp tabylady. Ulttyq kompanııanyń strategııalyq bastamashyldyqty josparlarynda básekeles ortadaǵy joǵary tabysty salanyń úles salmaǵyn arttyrýdy kózdeıdi. Sondyqtan da Eýrazııalyq qurlyqtaǵy kóliktik-logıstıkalyq naryqtyń iri qatysýshylarymen strategııalyq seriktestikter men alıanstar jasaqtalýda.
Tranzıttik baǵdarlardaǵy konteınerlik júk aǵyndaryna tapsyrys berýshilerdi kóptep tartý maqsatynda júrdek konteınerlik poıyzdardyń servıstik qyzmeti uıymdastyryldy. Qazirgi tańda trafıktik júk aǵyndaryna qyzmet kórsetetin konteınerlik poıyzdar sany 1772 danaǵa jetkizilse, onyń 946-sy tranzıttik bolyp tabylady. Bul 2013 jylmen salystyrǵanda 2,5 esege joǵary kórsetkish», deıdi kompanııa prezıdenti Asqar Mamın.
Nurbaı ELMURATOV,
«Egemen Qazaqstan».