Jýyrda Soltústik Qazaqstan oblystyq ekonomıkalyq tergep-tekserý departamentiniń bólim basshysy Jasulan Jámálıev jýrnalısterge brıfıng berip, keıingi 2 jylda departamenttiń jumysy nátıjesinde qurylys jáne jóndeý salalary boıynsha 2 mlrd teńgeden asa negizsiz bıýdjet shyǵyndaryna jol berilmegenin aıtty.
Sondaı-aq departament áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary naryǵynda paıdasyz deldaldyqty boldyrmaý, ruqsat etilgen saýda ústemesiniń asyp ketýine jol bermeý boıynsha da jumystar júrgizip jatyr eken. «Saýda qyzmetin retteý týraly» zańnyń 9-babyna sáıkes saýda ústemesiniń mólsheri óndirýshiniń satý baǵasynan nemese kóterme jetkizýshiniń satyp alý baǵasynan 15%-dan aspaıtyn deńgeıge belgilengen. Soǵan qaramaı jekelegen jetkizýshiler belgilengen normalardy elemeıdi. Mysaly, jetkizýshi 300 teńge baǵamen túrli sortty kúrish satyp alyp, ony 450 teńgege satady. Saýda ústemesi 50%-dy quraıdy, al ruqsat etilgeni – 15%. Nátıjesinde, qarapaıym satyp alýshy zardap shegedi. 2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha 40-tan asa osyndaı buzýshylyq anyqtalyp, 1 mln teńgeden asa somaǵa aıyppul salynǵan. Al osy jyldyń basynan bastap saýda departamentine ákimshilik sıpattaǵy sharalar qabyldaý úshin 6 materıal jiberilgen.
Buǵan qosa áleýmettik mańyzy bar taýarlardy satý barysynda ónimsiz deldaldyqtyń 8 faktisi anyqtalǵan. Jetkizýshiler ónimdi satýdyń ár kezeńinde ózine paıda túsirý úshin birneshe deldal qatysatyn shema jasap, nátıjesinde túpkilikti tutynýshy taýardy joǵary baǵamen satyp alýǵa májbúr bolǵan. Osy deldaldyq shemalardy alyp tastaý arqyly jeke ónimniń qunyn 40%-ǵa deıin tómendetýge múmkindik týǵan.
Qazir salyqtan jaltarý úshin kóptegen kompanııa jalǵan kelisimsharttar, kópdeńgeıli jalǵan tranzaksııalar jasap, birkúndik kompanııalardy qoldanýdyń kúrdeli shemasyn jasaıdy. Tergep-tekserý qyzmeti osyndaı buzýshylyqtardy quryqtaı bilýi kerek.
«Ekonomıkalyq tergep-tekserý departamentiniń aldynda qazir birqatar basym mindet tur. Onyń ishinde quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alýǵa jáne aldyn alýǵa baǵyttalǵan mindetter – basty orynda. Bizdiń negizgi baǵyttar – bıýdjet qarajatyn urlaýdyń, alaıaqtyqtyń aldyn alýdyń, salyq tóleýden jaltarýdyń, qylmystyq jolmen alynǵan aqshany zańdastyrýdyń, qarjy pıramıdalaryn uıymdastyrý jáne zańsyz oıyn bıznesin áshkereleý», dedi J.Jámálıev.
Osy maqsattardy iske asyrý úshin departament kásiporyndardyń qyzmetin qashyqtan taldaýǵa arnalǵan zamanaýı analıtıkalyq quraldardy paıdalanady. Bul kásiporyndardyń kásipkerlik qyzmetine aralaspaı táýekelderdi anyqtaýǵa jáne qylmystyq qýdalaý orbıtasyna parasatty kásipkerlerdi aralastyrmaýǵa múmkindik beredi.
Aldyn alý jumystary aıasynda departament qarjylyq pıramıdalardy, onlaın kazıno nemese zańsyz krıptovalıýta jarnamalary bar zańsyz kontentterdi buǵattaý boıynsha da jumys júrgizip jatyr. 2024 jyly «Kıbernadzor» júıesinde qumar oıyndar boıynsha 796 jarııalanym (onlaın-kazıno jarnamasy – 753 silteme, onlaın-kazıno qyzmeti – 43 silteme) jáne qarjy pıramıdasynyń belgileri bar 112 saıt siltemesi buǵattaldy. Jalpy sany 5 myń adamnan asatyn qarjy pıramıdalary men qumar oıyndarynyń belgileri bar 7 áleýmettik jelidegi akkaýnt anyqtaldy. Osy jyldyń basynan bastap bazaǵa zańsyz kontentpen 450-ge jýyq silteme engizilgen.
Qabyldanǵan sharalar belgilengen arnalardyń maqsatty aýdıtorııasy bolyp sanalatyn oblys turǵyndaryn salymdar arqyly pıramıdalardyń qyzmetine tartýdan qorǵaýǵa múmkindik berdi. Aldyn alý jumysy qylmystyq quqyq buzýshylyqtardy erte satyda anyqtap, qaýipten saqtandyryp keledi.
Soltústik Qazaqstan oblysy