Abaı oblysynyń ákimi Berik Ýálı jumys saparymen Kókpekti, Jarma aýdandaryna bardy. Ondaǵy áleýmettik, mádenı mańyzdy nysandardy aralap, aýdandardyń ahýalymen tanysty.
Kópir jáne kólik qatynasy
Aımaq basshysy jumys saparyn Kókpekti aýylyndaǵy kópirdiń jaǵdaıymen tanysýdan bastady. 1979 jyly salynǵan kópirdiń uzyndyǵy – 104 metr, eni – 8 metr. Ázirge halyqtyń kádesine jarap turǵan qurylys nysany birshama eskirgeni baıqalady. Aýdan ákimi Ádilet Qojanbaev nysanǵa jobalyq-smetalyq qujattama ázirleý úshin tıisti basqarmaǵa bıýdjettik ótinim berilgenin aıtty.
Kópirdiń kúıin kórgen aımaq basshysy kúrdeli jóndeýden ótkizýdiń mańyzdy ekenin jetkizdi. Buǵan qosa qar qalyń túsken aýdandaǵy basshylarǵa sý tasqynyna daıyndyqty kúsheıtýdi, eldi mekenderdegi qaýipti aýmaqtardy kúndelikti baqylaýda ustaýdy tapsyrdy.
Budan soń oblys ákimi aýdan ortalyǵyndaǵy avtobeketti jańǵyrtý jumysymen tanysty. Avtobeket ǵımaraty 1976 jyly salynǵan. Buǵan deıin qaraýsyz turǵan nysan qazir jeke ınvestordyń qarjysy esebinen jóndelip jatyr. Joba quny – 55 mıllıon teńge. Aýdan ákimi ǵımarat qurylysy eki aı kóleminde aıaqtalyp, paıdalanýǵa beriletinin aıtty.
Aımaq basshysy toǵyz joldyń torabynda ornalasqan aýdanǵa avtobekettiń asa qajet ekenin aıta kele, qurylysty merziminde aıaqtaýdy tapsyrdy. Sonymen qatar aýdandaǵy ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý baǵytyndaǵy jumysty jandandyrý da aıtyldy.
«Aldaǵy ýaqytta oblysta ınvestısııalyq forým ótkizýdi josparlap otyrmyz. Týǵan jerine qoldaý kórsetkisi keletin azamattarmen bolashaq jobalardy birlese talqylaımyz. Biz óz tarapymyzdan jan jaqty qoldaý bildiremiz. Bul «Azamatyna qarap, aýylyn tany» degen ekinshi jobamen jalǵasady. Memleket basshysy da muny jıi aıtady. Aýyldan shyqqan azamattar týǵan jerine qoldaý bildirýi kerek. Osy baǵytta jumys isteımiz», dedi oblys ákimi.
Mektep pen aýrýhananyń mán-jaıy
Oblys basshysyna aýdandaǵy áleýmettik nysandarǵa naqty qajetti muqtajdyqtar aıtyldy. Onyń biri – Kókpekti orta mektebi. 600 orynǵa shaqtalǵan mektepte búginde 631 oqýshy bilim alyp jatyr. Bul ǵımaratqa kúrdeli jóndeý qajet.
«Oblystyq Bilim basqarmasy ókili aımaq basshysyna mektepti 2026 jyly kúrdeli jóndeýden ótkizý josparǵa kirgenin aıtty. Oblysta birinshi kezekte jóndeýdi qajet etetin 75 mektep bar. Bul tizimge Kókpekti mektebi de engen», deıdi oblys ákimdiginiń baspassóz qyzmeti.
Aýdan ortalyǵyndaǵy 427 oqýshy bilim alatyn J.Shaıjúnisov atyndaǵy orta mektebi byltyr «Qazaqstan halqyna» qorynyń kómegimen kúrdeli jóndeýden ótipti. 27 kabınet tolyq jańartylyp, zamanaýı bilim berý tehnologııalarymen jabdyqtalǵan.
Budan soń oblys ákimi Berik Ýálı Kókpekti aýdandyq aýrýhananyń jaǵdaıymen tanysty. 2010 jyly paıdalanýǵa berilgen aýdandyq aýrýhanada 243 adam eńbek etedi eken. Medısınalyq mekemede 40 tósek-oryn bar. Hırýrgııa, ınfeksııa, gınekologııa, terapııa jáne pedıatrııa bólimderi jumys istep tur.
Dárigerlerdiń aıtýynsha, byltyr aýrýhana ǵımaraty kúrdeli jóndeýden ótken. Shatyry tolyq aýystyrylyp, jylý júıesi jańartylǵan. Bıyl ǵımarattyń qasbetin jóndeý jáne «Jedel járdem» blogynyń kire berisin rekonstrýksııalaý jobalaryna qarjy bólingen. Ǵımarattyń ishi, terezeleri, esikteri men edeni jóndeýdi qajet etedi. Aýrýhanada gınekolog, anestızıolog, hırýrg mamandary jetispeıdi.
«Aýdandyq aýrýhana zaman talabyna saı jabdyqtalýy tıis. Oblys ákimdigi tarapynan tıisti kómek kórsetemiz. Aýdan ákimi aýrýhana basshylyǵymen birlesip, dáriger mamandardy jumysqa tartý, baspanamen qamtý máselesin sheshińizder. Medısınalyq nysanda júrgiziletin qurylystyń sapaly bolýyn baqylaýda ustańyzdar», dedi oblys ákimi.
Sondaı-aq Kókpekti aýdanyndaǵy Oqýshylar shyǵarmashylyq saraıy da nazardan tys qalǵan joq. 1984 jyly salynǵan ǵımarat áýelde Balalar úıi bolǵan. Keıin jabylyp, 2022 jyly qaıta ashylypty. Qazir munda mádenıet, bilim bólimderi jáne aýdandyq kitaphana ornalasqan. Ortalyq kórkemdik-estetıkalyq, mýzykalyq-estetıkalyq, áleýmettik-pedagogıkalyq, sport-týrızm jáne tehnıkalyq syndy bes baǵytta jumys istep tur. Onda qazir 56 pedagog 1 050 balaǵa qosymsha bilim beredi.
Aımaq basshysy ortalyq jumysymen tanysyp, ártúrli úıirmege qatysatyn oqýshylardyń ónerin tamashalady. Oblys ákimi ortalyqtyń balalar men jastar úshin mańyzdy áleýmettik-mádenı alań ekenin aıta kele, jumysty odan ári jandandyryp, úıirmeler sanyn kóbeıtýdi tapsyrdy. Sondaı-aq, osyndaı tájirıbeni basqa aýdandarda da engizý kerektigin aıtty.
Mórti kelgende óńir basshysy jergilikti aqsaqaldarmen kezdesip, usynys-pikirlerin tyńdady. Qazynaly qarııalarmen júzdesý barysynda óńirde qolǵa alynatyn jobalar men tyń bastamalar týraly da aıtyldy.
«Jaqynda ótken Ulttyq quryltaıda Memleket basshysy jańadan ashylǵan oblystar men aýdandarǵa qoldaý kórsetiletinin jetkizdi. Prezıdenttiń qoldaýymen oblys ortalyǵy – Semeı qalasynda oblystyq aýrýhana, eńseli, jańa teatr salynady. Semeıdegi Oqýshylar saraıynyń qurylysyn tolyq aıaqtaý úshin qarjy bólinetin boldy. Bul – úlken qoldaý. Oblysymyzdyń áleýmettik-ekonomıkalyq áleýetin kóterýge tyń serpin beretin bastamalar», dedi aımaq basshysy.
О́mirden kórgen-túıgeni kóp kónekóz qarttar jumys saparymen júrgen delegasııaǵa alǵaýsyz aq tilekterin bildirdi.
Jarmanyń jaıy qalaı?
Budan soń oblys ákimi Berik Ýálı Jarma aýdanyna arnaıy at basyn burdy. Ákim áýeli aýdandaǵy jumys saparyn Shýaq kentindegi jylytý qazandyǵynyń jaǵdaıymen tanysýdan bastady. Qazandyq kenttegi 12 nysandy, sonyń ishinde 8 kópqabatty turǵyn úı, mektep, balabaqsha jáne basqa da mekemelerdi jylýmen qamtamasyz etedi. Ondaǵy jylý jelisiniń jalpy uzyndyǵy – 5,4 shaqyrym. Alaıda onyń 95% ábden tozyǵy jetken. Jylý jelisin kúrdeli jóndeýden ótkizý úshin 382 mln teńgege jobalyq-smetalyq qujattama daıyndalyp, saraptamanyń oń qorytyndysy alynǵan. Qazir tıisti mınıstrlikke bıýdjettik ótinim ázirlenip jatqanyn aıtty aýdan basshysy.
Osy rette oblys ákimi Energetıka, turǵyn úı jáne kommýnaldyq sharýashylyǵy basqarmasyna bıýdjettik ótinimdi tezirek ázirleýdi tapsyrdy.
«Tozyǵy jetken jylý jelilerin jóndeý – óńirdegi eń ózekti máseleniń biri. Jaqynda Aıagóz qalasyndaǵy «Ortalyq» jylý qazandyǵyna qarasty jylý jelilerinde aqaý shyqqan bolatyn. Mundaǵy 10 shaqyrymǵa jýyq jylý júıesin jańartý úshin 571 mln teńgege jobalyq-smetalyq qujattama daıyndalǵan. Úkimet qoldaý kórsetip, tıisti qarjy bólemiz dep otyr. Sondyqtan bul jumysty jedel qolǵa alýymyz kerek», dedi B.Ýálı.
Aýdandaǵy mańyzdy nysandardyń biri – Qalbataý aýylyndaǵy Ońaltý ortalyǵy men Shar qalalyq aýrýhanasy.
«Ońaltý ortalyǵynda búginde 327 adamǵa áleýmettik qyzmet kórsetiledi. Mekemede 99 adam jumys isteıdi. 1981 jyly salynǵan ortalyqtyń ǵımaraty jóndeýdi qajet etedi. Nysan múgedektigi bar adamdarǵa beıimdelmegen. Jabdyqtar da eskirgen», deıdi Jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalardy úılestirý basqarmasynyń basshysy Aıman Nurlybek.
Sondaı-aq ol aýdanǵa mundaı mekemeniń mańyzdylyǵy zor ekenin jetkizdi.
«Eger halyq tarapynan suranys bolsa, shaǵyn 50 oryndyq tıptik ońaltý ortalyqtaryn salý kerek. Muny bir júıege keltirip, biryńǵaı úlgidegi ǵımarattardy barlyq aýdan ortalyqtarynda júzege asyrý máselesin qarastyrýymyz qajet. Usynys berińizder», dedi aımaq basshysy.
Oblys ákimi Shar qalalyq aýrýhanasynyń jumysymen de tanysty. Medısınalyq mekemede 206 adam eńbek etedi. Aýrýhanada terapııa, pedıatrııa, hırýrgııa jáne akýsherlik-gınekologııa bólimderi bar. Qural-jabdyqtardyń 76%-y jańartylǵan. Alaıda aýrýhana emhanasynyń jylý jelileri aýystyrýdy qajet etedi. Jobalyq-smetalyq qujattamasy ázirlenipti. Medısınalyq mekemede anestızıolog, hırýrg, jalpy tájirıbelik dáriger mamandary jetispeıtini de aıtyldy.
Aýrýhananyń bas dárigeri oblys ákimine medısınalyq nysan janynda úsh qabatty ǵımarattyń bos turǵanyn aıtyp, sony qaıta jańǵyrtyp, aýdanaralyq ońaltý bólimin ashsa degen usynysyn jetkizdi.
Aýdandyq aýrýhanada jumys istep júrgen jas mamannyń biri – Abaı Álimjanov. Onyń aıtýynsha, aýdanda turaqtaý úshin turǵyn-jaı kerek.
«Men oqýymdy Semeı memlekettik medısınalyq ýnıversıtetinde on jyl oqyp bitirdim. Týǵan aýylym – Úrjar. Qazir Shar qalasynda jumys istep jatyrmyn. Mamandyǵy – anestızıolog, reanımatolog. Munda maman tapshylyǵy qazir bolmaǵanymen, bolashaqta kardıolog, nevropatolog mamandar qajet. Al olarǵa úı-jaı kerek. О́zim qazir osyndaǵy týystarymda turyp jatyrmyn», deıdi jas maman.
О́ńir basshysy aýdan ákimi men medısınalyq mekemeniń bas dárigerine jas mamandardy jumysqa tartý, baspanamen qamtý máselesine erekshe kóńil bólýdi tapsyrdy.
«Qalalyq aýrýhana zaman talabyna saı jabdyqtalýy tıis. Oblystyq Densaýlyq saqtaý basqarmasy arqyly mekemeni jańa qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etetin bolamyz. Tıisti usynys, ótinimderdi osy bastan berińizder», dedi oblys ákimi.
Kolledj jáne ken orny
Budan keıingi baǵyt – Baqyrshyq taý-ken óndirý kásiporny boldy. Oblys ákimi áýeli Shar qalasyndaǵy Jarma tehnologııalyq kolledjiniń jumysymen tanysty.
«Kolledjde búginde 135 stýdent 5 mamandyq boıynsha bilim alyp jatyr. 72 stýdent jumysshy mamandyqtaryn oqıdy. Injenerlik-pedagogıkalyq quramda 33 oqytýshy bar. Memleket basshysy jarııalaǵan «Jumysshy mamandyqtary» jylyna oraı Baqyrshyq taý-ken óndirý kásipornynyń tapsyrysymen bıyl eki jańa mamandyq ashý josparlanyp otyr», deıdi kolledj qyzmetkerleri.
Ken orny kolledjben tyǵyz baılanysta jumys isteıdi. Stýdentter teorııany tájirıbemen ushtastyrý maqsatynda ekskovator men BelAZ taý-ken tehnıkasynyń jattyǵý keshenin syıǵa tartqan.
Oqý ornyna byltyr oblystyq bıýdjetten 300 mıllıon teńgeden astam qarjy bólinip, materıaldyq-tehnıkalyq bazasy tolyq jańǵyrtylypty.
Aımaq basshysy jańǵyrtylǵan kolledjdi aralap, bilim ordasynyń jumysyna joǵary baǵa berdi. Oqý ornynyń tájirıbesin óńirdegi basqa kolledjderge engizý kerektigin aıtty.
«Prezıdent bıylǵy jyldy «Jumysshy mamandyqtary» jyly dep jarııalady. Kolledjde jumysshy mamandyqtaryn daıyndaý boıynsha júıeli jumys júrgizilip jatyr eken. Osy jumysty jalǵastyrý kerek», dedi oblys ákimi.
Aımaq basshysy aýdandaǵy sapary barysynda aımaqtaǵy iri óndiris nysandarynyń biri – Baqyrshyq taý-ken óndirý kásipornynda boldy.
Altyn óndirýmen aınalysatyn kásiporyn óndiris kólemin jyldan jylǵa arttyryp keledi. О́ndiriste 1 525 adam jumys isteıdi. Kásiporyn 2023 jyly bıýdjetke 62,3 mlrd teńge, 2024 jyly 75,2 mlrd teńge kóleminde salyq tólegen. Mundaǵy karerlik óndiris 2030 jylǵa deıin jalǵasady. 2027 jyly jerasty kenishiniń qurylysy bastalady eken.
Oblys ákimi kásiporynnyń jumys prosesin baqylap, óndiris ornynyń basshylyǵymen aımaq ekonomıkasyna qosatyn úlesin arttyrý boıynsha pikir almasty. Qyzmetkerlerdiń jalaqysyn ınflıasııaǵa saı aıyrmashylyǵyn eskere otyryp, kóterýdi usyndy. Sondaı-aq, oblysqa áleýmettik nysandar salýǵa kómek kórsetýge shaqyrdy. О́ńirdegi irgeli kásiporyn retinde Uly Abaıdyń 180 jyldyǵyna tartý jasaý kerektigin aıtty.
36 oqýshy 2 aýysymda bilim alyp júr
Sapar sońynda Jarma aýdanyna qarasty Shar qalasyndaǵy Karelın atyndaǵy orta mektebi men Novotaýbınka bastaýysh mektebiniń jaǵdaıymen tanysty. Novotaýbınka bastaýysh mektebi 1964 jyly balabaqsha retinde salynypty. Qazir 36 oqýshy 2 aýysymda bilim alady eken. Ǵımarattyń qabyrǵalary jarylyp, apatty jaǵdaıda tur. Elektr jelileri men sý qubyrlary da eskirgen. Sport zaly, kitaphana, muǵalimder bólmesi jáne medısınalyq pýnkt múldem joq. Aýyldyń 5-11 synyptaryndaǵy 42 oqýshy Sýyqbulaq aýylyna avtobýspen baryp oqıdy.
Mektep dırektorynyń aıtýynsha, jańa ǵımarat salý máselesi 2011 jyldan beri kóterilgen. 2 qabatty, 100 oryndyq mektep salýǵa jobalyq-smetalyq qujattama ázirlengen. Sodan beri aıadaı úıde úmittene júrip, bilim berý jumysyn jalǵastyryp kele jatqan muǵalimderdiń jankeshtiligene rıza boldyq.
Oblys ákimi jaǵdaıdy óz kózimen kórip, jaǵdaıdy jiti sezingen soń, kóp sózge kelgen joq, birden jańa mektep salý qajet ekenin, oǵan qoldaý bildiretinin kesip aıtty.
«Balalardyń qaýipsizdigi – bárinen de mańyzdy. Úlken joldyń boıynda ornalasqan Sýyqbulaq aýylynyń keleshegi zor dep oılaımyn. Bul másele meniń jeke baqylaýymda bolady. Tıisti sheshim qabyldaımyz», dedi oblys ákimi.