О́ńir óndirispen qýatty

Úkimet basshysy «KAZ Minerals Bozshakol» JShS jáne «Qazaqstannyń vagon jasaý kompanııasy» JShS-da bolyp, kásiporyn ókilderimen kezdesti. Onda Memleket basshysynyń ónerkásipti damytý, otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý jáne sıfrlyq sheshimderdi engizý jónindegi tapsyrmalarynyń iske asyrylý barysy talqylandy.

Oljas Bektenov jumysymen tanys­qan kásiporynnyń biri  «Bozshakól» mys kenishi jylyna 30 mln tonna ken óńdeıdi. О́tken jyly 105 myń tonna mys óndirildi, sonymen qatar munda mys, altyn, kúmis jáne konsentrattaǵy myrysh óndiriledi. Daıyn ónim Qytaı, Túrkııa, О́zbekstan men Belgııaǵa eks­port­talady. Jumysshy maman­dyq­tary jyly aıasynda munda bilikti kadr daıarlaýǵa erekshe kóńil bólinip otyr. Bıyl kásiporyn aqyly taǵylymdamadan ótý úshin 200-den astam stýdent tartýdy josparlaǵan. Búginde kompanııada 14 myńnan astam jumys orny ashyldy.

Premer-mınıstrge óndiristik alańdarda zamanaýı tehnologııalardy engizý, onyń ishinde jasandy ıntellekt júıelerin damytý bo­ıynsha júrgizilip jatqan jumystar týraly aqparat berildi. Tolyq dıspetcherleý kendi usaqtaýdan bastap konsentrat shyǵarýǵa deıingi barlyq kezeń­­di qamtıdy. Sondaı-aq karer­ler­di 3D modeldeý úshin óndiris­tik úderisterdi modeldeý júıeleri men drondar qoldanylady. Bul jumystyń dáldigi men tıimdiligin edáýir jaqsartady.

«Elimiz óńdeý salasyna kóshý kerek, joǵary óńdelgen taýarlar óndirýdi arttyrý qajet. Memleket basshysy osyndaı mindet qoıyp otyr. Salyq kodeksinde joǵary óń­del­gen taýarlar óndiretinder sa­lyq­ty az tóleıtin qosymsha jeńil­­dik­­ter qa­ras­tyrylǵan. Munyń bar­lyǵy óńdeý salasyn yntalandyrý úshin jasa­lyp jatqan qadamdar. Iаǵnı qara­jat óz elimizde qalady degen sóz. Qazir kóptegen el otandyq shı­ki­zat óńdeýdi damytyp jatyr. Ol ózi­miz­ge kerek. Onyń ústine «Qazaq­mys», «KAZ Minerals» sııaqty iri kásip­oryndardyń ınvestısııa salýǵa múm­kindigi bar», dep atap ótti O.Bektenov.

Premer-mınıstr Ekibastuzdaǵy «Qazaqstannyń vagon jasaý kompanııasy» JShS aýmaǵynda ámbebap jartylaı júk vagondaryn, jabyq vagondardy, vagon-platformalardy otandyq óndirýshiniń aǵymdaǵy óndiristik qýattarymen, sondaı-aq júk tasymaly kóleminiń jyl saıynǵy ósýin eskere otyryp, kórsetkishterdi odan ári arttyrý josparlarymen tanysty.

«SMP Group» JShS bas dırektory Erjan Qýanǵannyń aıtýynsha, kásiporyn qurylǵaly beri 9 myńnan astam jartylaı vagon, 26 platforma jáne 2 jabyq vagon shyǵarǵan. О́ndiristik qýaty aıyna 100-den 240 vagonǵa deıin artty. Búginde 3 myń jartylaı vagon jetkizýge jasalǵan kelisimshart merziminen buryn oryndaldy. Shart mamyr aıynda aıaqtalady dep josparlanǵan. Kólik-logıstıkalyq keshendi damytý tujyrymdamasyn iske asyrý sheńberinde ózara is-qımyl máselelerine nazar aýdaryldy.

«Elimiz tranzıt pen logıstıkada orasan zor ári tolyq ashylmaǵan áleýetke ıe. Temirjol júıesi vagondardy jańartýdy qajet etedi. Sondyqtan biz kásiporyndardyń óndiristi keńeıtý bastamalaryn qoldaımyz», dep atap ótken Úkimet basshysy Kólik, Ulttyq ekonomıka mınıstrlikterine, «QTJ» men «Báıterek» holdıngine kásip­oryndy qoldaý máselelerin pysyq­taýdy, onyń ishinde jartylaı vagondar men jabyq vagondar­dy jetkizýge uzaqmerzimdi offteık-kelisimsharttaryn jasasý múmkin­digin qarastyrýdy tapsyrdy.

Sonymen qatar Oljas Bektenov Ekibastuzda GRES-1-di jańǵyrtý nátıjelerimen, taza kómir tehnologııasyn paıdalana otyryp, GRES-2-ni rekonstrýksııalaý jáne GRES-3 stansasy qurylysy jobalaryn júzege asyrýdyń bastalýymen tanysty. Munda ekonomıkanyń ósip kele jatqan qajettilikteri, jańa óndiris oryndaryn iske qosý jáne belsendi sıfrlandyrý aıasynda salany damytý máseleleri boıynsha respýblıkalyq keńes ótti.

Bolat Nurjanov atyndaǵy GRES-1 jáne GRES-2 quramyna kiretin Ekibastuz energııa toraby nysandarynyń jalpy belgilen­gen qýaty 5 myń MVt-qa jetedi, bul Ekibastuzdy elektr energııasyn óndirýde strategııalyq mańyzdy ortalyqqa aınaldyrady. Jalpy, Pavlodar oblysy respýblıkadaǵy elektr energııasynyń 40%-dan astamyn óndiredi. GRES-1-di jańǵyrtý aıasynda ótken jyldyń jeltoqsan aıynda qýaty 540 MVt bolatyn №1 energoblok qalpyna keltirilip, paıdalanýǵa berildi. 2026–2028 jyldary otynmen qamtamasyz etý júıelerin rekonstrýksııalaý jáne jańa tútin murjasyn salý josparlanyp otyr. Sondaı-aq úderisterdi avtomattandyrý, shyǵaryndylardy baqylaý jáne qandaı da bir oqys oqıǵalardyń aldyn alý boıynsha baıandama jasaldy.

Premer-mınıstrdiń tóraǵaly­ǵy­men ótken energetıkany damytý máseleleri jónindegi respýblıkalyq keńeste salanyń negizgi baǵyttary, onyń ishinde jańa qýat kózderin iske qosý, ınfraqurylymdy jańǵyrtý, Batys aımaqtyń elektr jelilerin elimizdiń Biryńǵaı elektr energetıkalyq júıesimen biriktirý, energııa tıimdiligin arttyrý jáne basqa da máseleler qaraldy.

Elimizde 227 elektr stansasy ju­mys isteıdi. Stansa jabdyq­tary­nyń ortasha tozý deńgeıi 56%-ǵa jetedi. О́tken jyldyń qorytyndysy bo­ıynsha elektr energııasyn óndirý kólemi 4%-ǵa ósti. Jańa qýat kóz­derin iske qosý qoldanystaǵy stansalar­dy jańǵyrtý jáne jańa generasııalaıtyn qondyrǵylar salý esebi­nen boljanýda. Energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenovtiń aıtýyn­sha,  ótken jyly 771 MVt jańa qýat kózi, onyń ishinde Ekibastuz GRES-1-degi №1 blok qalpyna keltirilgen, Atyraý JEO-daǵy №6 týrbına, Jezqazǵan qalasyndaǵy JEO-da №8 qazandyq aýystyrylǵan, sondaı-aq jalpy qýaty 163 MVt bala­maly energetıka jobalary iske qosyl­ǵan. Generasııalaıtyn qondyr­ǵy­lar­­dy jańǵyrtýǵa, keńeıtýge, rekonstrýksııalaýǵa jáne jańartý boıynsha jalpy qýaty shamamen 2 GVt bolatyn 14 ınvestısııalyq keli­sim jasaldy. Bıyl 621 MVt, 2026 jyly – 2,6 GVt iske qosý jospar­lanǵan. Ekonomıkanyń elektr energııasyna degen qajettiligin óteý úshin 2029 jylǵa deıin 68 joba júzege asyrylady. Jalpy, 2035 jylǵa deıin jalpy qýaty 4,2 GVt qoldanystaǵy stansalardy jańǵyrtý, rekonstrýksııalaý jáne keńeıtý josparlanyp otyr.

Sonymen qatar Aqtóbe, Batys, Sarybaı júıearalyq elektr jeli­leri KEGOC fılıaldarynyń 220-500 kV áýe jelisin rekonstrýksııa­laý jobasy aıaqtaldy, onyń sheń­­be­rinde normatıvtik paıdalaný mer­­zimi­ne jetken jalpy uzyndyǵy 2 myń sha­qyrymdy quraıtyn qolda­nys­­taǵy 24 elektr berý jelisine jón­deý júr­gizildi. Buǵan qosa Almaty JEO-2 jáne JEO-3-ti jańǵyrtý ju­mys­tarynyń barysy týraly aıtyldy.

О́nerkásip jáne qurylys mı­nıstri Ersaıyn Naǵaspaev elimiz­diń iri kásiporyndarymen ekonomı­kanyń energııa syıymdylyǵyn jáne energııa tutynýdy tómen­detý boıynsha júrgizilip jatqan jumystar týraly baıandady. «KarSement» kásipornyndaǵy sorǵy jabdyqtaryn jańǵyrtý elektr energııasynyń úlestik shyǵynyn 15,4%-ǵa tómendetýge múmkindik berdi. Qazaqstan elektrolız zaýyty elekt­rolızerler men oqshaýlanǵan elek­tr qazandyqtaryn kúrdeli jón­deýden ótkizip, elektr energııasyn tutynýdy 4,5%-ǵa azaıtty. Aqtóbe mys kom­panııasy gaz por­shendi qon­dyr­ǵylar jumysyn ońtaı­landyrý jáne otyn qospasyn berýdi retteý ar­­qyly elektr ener­gııasynyń shyǵy­nyn 2%-ǵa qysqartty. Sondaı-aq bıýd­jet­tik sektordyń energııa tutynýy­na mo­nıtorıng júrgizilýde. Sıfr­lan­dy­rý sheńberinde Memle­kettik ener­ge­tıkalyq tizilim energııa únem­deý sa­lasyndaǵy Biryńǵaı aqparat­tyq jú­ıege transformasııalanyp jatyr.

«Prezıdent energetıkany ózin-ózi qamtamasyz etetin ári básekege qabi­letti el qurýdyń negizgi baǵyt­tary­nyń biri retinde atady. Bul tabysty sıfrlandyrý men jasandy ıntellektini keńinen engizý – oǵan tikeleı táýeldi bolatyn jańa álemdegi turaqty ilgerileýdiń negizgi faktory. Bul jerde Memleket basshysy atap ótkendeı, elimizde orasan zor múmkindikter bar. Sonymen qatar josparlanǵan jobalardyń ýaqtyly oryndalmaýy ekonomıkanyń damýyn tejeıdi. Mundaı jaǵdaıǵa jol berýge bolmaıdy. Biz belsendi túrde jumys isteýimiz kerek. Birqatar iri joba qazirdiń ózinde elektr qýatyn qajet etip otyr», dedi O.Bektenov.

Keńes sońynda birqatar tapsyrma berildi. Atap aıtqanda, bıyl KEGOC Batys aımaqtyń elektr jeli­lerin BEJ-ben biriktirý bo­ıynsha qurylys-montajdaý jumys­taryn bastaýy qajet, jumys 2027 jy­ly aıaqtalýǵa tıis. Atalǵan joba tu­tyný­shylardy elektrmen jab­dyq­taý senimdiligin arttyrady. Premer-mınıstr kómir hımııa­­sy sa­la­syn damytýǵa basa nazar aýdaryp, joǵary óńdelgen ónimder óndirý úshin kómirdi qaıta óńdeý­diń ın­no­vasııalyq tehnologııalaryn bel­sendi paıdalanýdy tapsyrdy.