Májilis spıkeri Erlan Qoshanovtyń tóraǵalyǵymen palatanyń jalpy otyrysy ótip, kún tártibinde eki másele qaraldy. Atap aıtsaq, depýtattar ınnovasııalyq qyzmet salasyn memlekettik qoldaý júıesin jetildirý máseleleri boıynsha túzetýlerdi, sondaı-aq kúzet qyzmeti máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly qos zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady.
Innovasııalyq jobalar biriktiriledi
Aldymen «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ınnovasııalyq qyzmet salasyn memlekettik qoldaý júıesin jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Jaslan Mádıev tanystyrdy. Mınıstr zań jobasy «Innovasııalyq tehnologııalar parki» qoryn qaıta uıymdastyrý týraly sheshimdi iske asyrýǵa baǵyttalǵanyn jáne Azamattyq, Kásipkerlik kodeksterine jáne segiz beıindik zańǵa ózgerister engizýdi kózdeıtinin jetkizdi. Sondaı-aq barlyq bastama tórt negizgi baǵyt boıynsha júıelengen.
– Birinshi blok – «Astana Hub» jáne «Innovasııalyq tehnologııalar parki» derbes klasterlik qorynyń fýnksııalaryn bir jerde shoǵyrlandyrýǵa baǵyttalǵan. Memlekettik qoldaýdyń sharalaryn «Astana Hub» ınnovasııalyq klasterlik qoryna berý usynylady, bul ekojúıeniń tıimdiligin kúsheıtedi. Zań jobasynyń maqsaty – IT-salada joǵary nátıje kórsetken «Astana Hub» úzdik tájirıbelerin biriktirý ǵana emes, sonymen qatar masshtabtaý. Myqty komanda jáne jahandyq brendtermen seriktestik esebinen biz tolyqqandy IT-ekojúıeni qurdyq, – dedi J.Mádıev.
Jalpy, memlekettik qoldaý quraldaryn ońtaılandyrý úshin «Innovasııalyq tehnologııalar parki» men «Astana Hub» biriktiriletin boldy. Iаǵnı zań jobasy biryńǵaı ınnovasııalyq klaster qurý jáne oǵan qatysýshylardy qoldaýdy keńeıtý arqyly ınnovasııalyq qyzmet jaǵdaıyn jaqsartý úshin ázirlengen. Bul rette olardyń qatysýshylary úshin biryńǵaı quqyqtyq baza men ortaq preferensııalar jasalady. Mysaly, búginde jer qoınaýyn paıdalanýshylar óndiristik shyǵyndarynyń 1 paıyzyn «Innovasııalyq tehnologııalar parki» ınnovasııalyq klasterine qatysýshylardyń jobalaryn baǵyttaýǵa quqyly.
Búgingi tańda 1,5 myńnan asa IT-kompanııa – «Astana Hub» tehnoparkiniń qatysýshysy. Bular Qazaqstan boıynsha 28 myńnan asa jumys ornyn qamtamasyz etedi. Atap aıtqanda, Playrix, Mytona, NetCracker jáne basqa da quny 1 mlrd dollardan asatyn jetekshi jahandyq tehnologııalyq kompanııalar, sondaı-aq tabysty otandyq startaptar – Alaqan bıometrııalyq tólem júıesi (100 myń paıdalanýshy), EdTech CodiPlay startapy (búkil álem boıynsha 600 mektepti qamtıdy), blokcheınmen basqarylatyn smart taqtalardy ázirleýshi Citix (Túrkııa men Taıaý Shyǵys naryǵyna shyqty) jáne basqalar. 2019–2024 jyldar aralyǵynda tehnopark qatysýshylary bıýdjetke 5,5 mlrd teńge salyq tólegen.
Tıimdi «biryńǵaı tereze»
Zań jobasynyń ózge de normalary ulttyq ınnovasııalyq júıeniń «biryńǵaı tereze» arqyly ınnovasııalyq qyzmetti memlekettik qoldaý sharalaryn qamtamasyz etý rásimderiniń ashyqtyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Qoldanystaǵy «Aqparattandyrý týraly» zańda tıisti tujyrymdama qarastyrylǵan. Ulttyq ınnovasııalyq júıeniń biryńǵaı terezesi jer qoınaýyn paıdalanýshylar men ınnovatorlarǵa Ǵylymı zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumys jobalaryn jáne startaptardy qarjylandyrýdyń basqa da baǵdarlamalaryn iske asyrýǵa múmkindik beredi. «Biryńǵaı tereze» jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń qarajatyn bólý men ıgerýdiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etedi.
Zań jobasyn talqylaý kezinde keı depýtat negizgi taqyryptan aýytqyp, búginde azamattardyń ábden mazasyn alyp, talaı qarjysyn qoldy qylǵan kıberalaıaqtar týraly da atap ótti. Degenmen Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov kıberalaıaqtyqtyń da máselesin maıshammen bólek qaraý kerektigin jetkizip, elimizde júrgizilip jatqan sharalarǵa qaramastan kıberqylmystar áli de tolastamaı turǵanyna nazar aýdardy.
– Kıberalaıaqtyqpen kúresti kúsheıtip, qylmystyq jaýapkershilikti barynsha qatańdatýymyz kerek. Sondyqtan zańdy kúsheıtpeı halyqqa qolaısyzdyq týǵyzyp otyrǵan alaıaqtardyń áreketin toqtatý múmkin emes. Ony biz durys túsinýimiz kerek. Bizdiń tıisti komıtetke shuǵyl túrde tıisti zańnyń jobasyn daıyndaýdy tapsyramyn. Ol jumysqa jańa ǵana bastama kótergen depýtattar da atsalysady dep oılaımyn, – dedi E.Qoshanov.
Kúzet kompanııalaryna – qatań talap
Sondaı-aq budan bylaı kúzet kompanııalary óz qyzmetin toqtatqan soń ıeligindegi qarýdy ishki ister organyna saqtaýǵa tapsyrýǵa mindettelmek. Bul týraly «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine kúzet qyzmeti máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn tanystyrǵan depýtat, Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń múshesi Jarqynbek Amantaıuly málimdedi.
Baıandamashy zań jobasy kúzet qyzmetterin kórsetetin jáne qyzmetteri qarýdyń kómegimen júzege asyrylatyn sýbektilerdi memlekettik baqylaý máselelerin jetildirý maqsatynda ázirlengenin atap ótti. Sondaı-aq bul qujat kúzet qyzmetterin kórsetý sapasyn arttyrýǵa jáne kúzet qyzmetin kásipkerlik qyzmet túri retinde odan ári damytýǵa yqpal etpek.
J.Amantaıuly túzetýlerdiń ekinshi blogi qarý ıeleri men kúzet qyzmetin júzege asyratyn uıymdarǵa qoıylatyn talaptardy kúsheıtýge baǵyttalǵanyn jetkizdi.
– Endi qarý ıeleri – zańdy tulǵalar óz qyzmetin toqtata turǵan jaǵdaıda 15 jumys kúnniń ishinde qarý men onyń patrondaryn ishki ister organdaryna saqtaýǵa tapsyrýǵa mindetti bolady. Jeke kúzet uıymdary qyzmettik qarý men arnaýly quraldardy satyp alýǵa quqyǵy bar. Sonymen qatar azamattyq jáne qyzmettik qarýdy paıdalanýshylarǵa atys daıarlyǵy boıynsha praktıkalyq sabaqtar júrgizetin mamandandyrylǵan oqý ortalyqtarynyń da atys qarýyn, onyń ishinde oıyq uńǵyly qarý satyp alýǵa quqyǵy bar. Osylaısha, bul norma qarýdy qylmystyq maqsatta paıdalanbaý jáne ulttyq qaýipsizdikke tónetin qaterdi bolǵyzbaý úshin engiziledi, – dedi depýtat.
Qarýly prank qoǵamdy mezi qyldy
Májilis depýtaty Elnur Beısenbaev quqyq qorǵaý organdarynyń arnaıy kıimin kıip alǵan adamdardyń prank uıymdastyryp, oıyna kelgenin isteıtin erkelikteri úshin jaýapkershilikti kúsheıtý týraly másele kóterdi.
– Áleýmettik jelide quqyq qorǵaý organdarynyń formasyn kıgen, qarýlanǵan beıtanys azamattar tosynnan týǵan kún keshine, mereıtoılarǵa kirip baryp, sondaǵylardyń qoldaryn qaıyryp jatady. Sońynan baryp munyń bári prank ekenin aıtady. Bul áreketter rasynda bizdiń qoǵamda tártiptiń joqtyǵyn kórsetedi. Oǵan qosa olar sottyń, prokýratýranyń, antıkordyń áldebir sanksııasyn oqyp, psıhologııalyq soqqy berip, jurttyń záresin alyp júr. Bizde mundaı ázil pranktyń artynda kúzet kompanııalary tur degen de aqparat bar. Iаǵnı olar qosymsha tabys taýyp júr. Qoǵam qazir áleýmettik jelide bulardyń áreketine narazylyq bildirip, qyzý talqylap jatyr. Sebebi olar qarý qoldanýǵa, osyndaı operasııalarǵa ábden mashyqtanǵan kánigi kásibı qyzmetkerler ekeni kórinip tur. Qysqasy, olar arnaıy formany qalaı alǵan? Olarǵa qandaı jaýapkershilik júktelgen? Mundaı prankter boıynsha zań aıasynda qandaı da bir sharalar júrgizilip jatyr ma? – dep depýtat suraǵyn Ishki ister mınıstriniń orynbasary Igor Lepehaǵa qoıdy.
Degenmen mınıstrlik ókili olardyń áreketin asa bir kásibı deńgeıde dep aıtýǵa kelmeıtinin atap ótti. Ekinshiden, polıseılerdiń arnaıy formasy kez kelgen áskerı kıimder satatyn dúkenderde erkin satylyp jatqanyn aıtty.
– Ras, kezinde biz qyzmetkerlerdi formamen qamtamasyz ete almaǵan jyldary dúkenderden satyp alatynbyz. Al qazir bizde ondaı problema joq. Biraq dúkenderde áli satylyp jatyr. Eger formalardy paıda tabý maqsatynda qoldansa, onda jaýapkershilikke tarta alamyz. Árıne, siz aıtyp otyrǵan máselede quqyqtyq nemquraıdylyq bar ekeni ras. Biz osy baǵytta máseleni birlese talqylaýǵa daıynbyz. Eger de prank kezinde qandaı da bir buzaqylyq áreketter tirkelse, biz shara qoldanýǵa ázirmiz, – dedi I.Lepeha.
Saqtansań – saqtaıdy
Májilis depýtaty Baqytjan Bazarbek elimizde kúnnen-kúnge órship kele jatqan sıfrlyq alaıaqtyq máselesine nazar
aýdaryp, elimizdiń Bas prokýrory B.Asylov pen Qarjy naryǵyn retteý agenttiginiń tóraǵasy Mádına Ábilqasymovaǵa depýtattyq saýalyn joldady.
– Búgingi tańda jalpy qylmys qurylymynda alaıaqtyq jetekshi orynǵa shyqty. Onyń ústine barlyq jaǵdaıdyń jartysy ınternette bolyp jatyr. Keıingi 5 jylda alaıaqtyq áreketter sany 1,5 esege ósken. 2024 jyly ınternet-alaıaqtyqtyń 22 myńnan asa oqıǵasy tirkelip, odan kelgen shyǵyn shamamen 45 mlrd teńgeni qurady. Bul rette onlaın-alaıaqtyqty anyqtaý kórsetkishi nebári 36%-dy quraıdy, – degen depýtat adamdardyń qujattaryn qoldy qylyp, túrli alaıaqtyq jolmen nesıe alý jaǵdaılarynyń kóbeıýi erekshe alańdaýshylyq týdyryp otyrǵanyn jetkizdi.
Al Edil Jańbyrshın elimizdiń ishki saıasatyna tikeleı aralasqan syrtqy kúshterdiń jumysyna qatysty máseleni Premer-mınıstr Oljas Bektenovtiń qaperine saldy. Onyń aıtýynsha, keıingi on jyldyqta Qazaqstannyń ishki saıasatyna yqpal etý úshin USAID-ten 150 mln dollardan asa qarajat bólinipti.
– Bizde sheteldik grant «emizigine» otyryp alǵan keıbir úkimettik emes uıymdar kóbinese túımedeıdi túıedeı qylyp, negatıvti terip-jınap, kýratorlaryna ótirik esep berip, «oıbaı bul elde adam quqyǵy taptalǵan», «sóz bostandyǵy shektelgen», «sizder aralaspasańyzdar qurdymǵa ketýdiń aldynda turmyz» dep baıbalam salady. Olarǵa Qazaqstannyń jaqsarǵany emes, shaıqalǵany paıdaly. Sebebi jeke basynyń paıdasyna, ıaǵnı «gýmanıtarlyq bıznesterine» qarjy kerek, – degen E.Jańbyrshın Úkimet tez arada qolǵa alýǵa tıis sharalardy tizip berdi.
Depýtat Janarbek Áshimjanov Býrabaıda ótken Ulttyq quryltaı otyrysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń halyqaralyq úkimettik emes qorlar men uıymdar kóptegen eldiń ishki isine negizsiz aralasqanyn atap ótkenin jetkizip, ózekti máselege toqtaldy.
– Rasynda da, keıingi jyldary áleýmettik jelilerde ulttyq qundylyqtarymyzǵa jat qubylystardy, LGBT-ny nasıhattaıtyn uıymdardyń belsendi áreketi ımanymyzdy úıirip, janymyzdy shúberekke túıýde. Ásirese olar TikTok, ózge de platformalar arqyly óskeleń urpaqty azǵyndyqqa úgittep jatyr, – degen ol saýalyn Premer-mınıstrdiń orynbasary Ermek Kósherbaevqa joldady.
Sondaı-aq depýtat Ermurat Bapı «Memlekettik týdy qorlaý – búkil halyqty, tutas memleketti qorlaý!» dep qor bolǵan memlekettik rámiz máselesin kóterdi. Jýyrda ǵana Atyraýda bet-aýzyn tumshalap, qara jamylǵan tórt qyz muzaıdynynda ótken sporttyq jarys kezinde elimizdiń kók týyn ustap túsken sýret áleýmettik jelilerge keńinen tarap ketti. Olardyń qolyndaǵy memlekettik týdyń betine arab jazýy men arabı qylyshtyń sulba-sýreti salynǵan. Atyraýda bolǵan osy oǵash oqıǵa qoǵamda úlken rezonans týǵyzyp, azamattardyń ashý-yzasyn týdyrǵanyn aıtqan depýtat Bas prokýror Berik Asylovqa saýalyn joldap, ony uıymdastyrýshylarǵa qatań jaza qoldanylýǵa tıis ekenin jetkizdi.