El qurmetine bólengen Atymtaı jomart kásipker marqum Danııar Moldııaruly atyndaǵy qor qurylyp, jumysyn bastaıdy. Úlken ujymnyń basshysy, otbasynyń qamqory bolǵan Danııar Moldııaruly Nurbaevtyń kindik qany Jetisý oblysynyń Aqsý aýdanynda tamǵan. Dese de ol Jambyl aýdanynda, aqyndar men batyrlar elinde ómirdegi óz ornyn tapqan abyroıly azamat edi. Sol jyldary ol azamattyq jaqsy nıetimen sońyna jaqsy sóz, izgilikti iz qaldyrdy.
Atymtaı jomart jannyń Almaty oblysy Jambyl aýdanyn tabıǵı gazben qamtamasyz etip, aldyna kelgen jerlesteriniń jaı-kúıine qarap, məselesin sheshýde azamattyq tanytqanyna jurtshylyq ár kez rıza boldy. Sum taǵdyr, qatygez ajal kimdi aıaǵan? Aıaýly jan 2024 jyly dúnıe saldy. Əkesi men anasynyń, jarynyń júrekteri qan jylady. Aımaqtaǵy halyqty «kógildir otynmen» qamtýdy birge bastaǵan əriptesi Janjigit Baıjigituly zamandasy Moldııardyń sol kezdegi jaıyn áńgimelegen edi.
«Qurdasym 1992 jyldan jeke kəsipker retinde jemisti eńbek etti. Moldııar alǵashqylardyń biri bolyp turǵyndardy tabıǵı gazben jabdyqtaıtyn joǵary, orta qysymdaǵy gaz tartý jelileriniń qurylysyn qolǵa aldy. Bul nartəýekelge barýmen teń. 2001 jyldan beri uıymdastyrǵan jumysyn jolǵa qoıǵan «Təýekel-T» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń quryltaıshysy jəne dırektory boldy. Onyń basshylyǵyndaǵy seriktestik 2001–2012 jyldary Almaty oblysynyń Qarasaı, Jambyl aýdandarynyń, Almaty qalasyndaǵy Naýryzbaı aýdanynyń turǵyndaryn tabıǵı gazben jabdyqtaýdy jeke ınvestısııa esebinen júzege asyrǵan jankeshti eńbegine kýá boldyq.
Jalpy, Moldııar bəsekege qabiletti, izdengish ekenin dəleldedi. Saladaǵy tabysy órge basqan kəsipker 2013 jyly «Almaty oblysy gaz sharýashylyǵy» qaýymdastyǵy zańdy tulǵalar qoǵamyn uıymdastyrdy. Osy eńbegi úshin ordendermen, Alǵyshattarmen marapattaldy. Erekshe jomarttyǵymen tanylyp, ásirese əleýmettik jaǵynan jetkiliksiz qamtylǵan otbasylarǵa, balalar úıine aıryqsha qoldaý kórsetti. Qaıyrymdylyǵy úshin «Altyn júrek – Zolotoe serdse» respýblıkalyq jobasynyń jeńimpazy bolyp, arnaıy marapat ıelendi.
Kóp jylǵy eńbeginiń zeınetin kórdi. Keıin kompanııa jumysyn uly Danııarǵa tapsyrdy. Buǵan deıin ol əkesi basqarǵan kompanııada qatardaǵy sheber bolyp eńbek etip, təjirıbe jınaqtady. Keıin ony ózi basqardy. Danııar əkesi qurǵan seriktestiktiń jumysyn birden dóńgelentip əketti. Buǵan ótken jyldardaǵy jumysy dəlel.
Danııardyń muqtaj jandarǵa jərdem bergeniniń ózi erekshe əńgimege arqaý bolǵandaı. Oǵan ózim de kýə bolǵanym bar. Uzynaǵash aýylyndaǵy soǵys jəne eńbek ardagerlerine, «Altyn alqaly» analardyń shańyraǵyna, basqa da eldi mekenderdegi jetkiliksiz qamtylǵan otbasylarǵa gaz qubyryn tegin kirgizdi. Arnaıy eseptegende tórt júzden astam otbasy onyń qoldaýymen shańyraqtaryna jylýdy sý tegin kirgizip, azamattyń jan jylýyn sezingen.
Dál qazir ony alǵash kezdestirgen kez esime túsip otyr. Sonaý jyldary jyr súleıi Súıinbaı babanyń basyna bir top əriptespen bara qaldyq. Zırat janynan qurylys jumystary qyzý bastalypty. Ártúrli tehnıka qaptap tur. Onyń basy-qasynan Danııardy kezdestirdik. Kishipeıil qalpymen aqyn-jazýshylardyń qolyn alyp, bəıek boldy. Ədettegi jón-joralǵymen amandyq-saýlyq surastyq.
«Shyraqshy Úsen aǵanyń bir ótinishin oryndap jatyrmyz. Babamyzdyń basyna alys-jaqynnan zııarat etip keletinder qyraýly qysta jylynyp, Quran baǵyshtaıtyn baspana qajettigin aıtty. Mine, qurylysty bastap kettik. Muny «qatymhana» dese de bolar. Alla qalasa, tez arada qurylysty bitirip, paıdalanýǵa beremiz. Arnaıy dastarqan jaıyp, Quran baǵyshtalady. Bes shaqyrymǵa jýyq jerden arnaıy gaz qubyry tegin tartylady. Qalamgerler qaýymy ekensizder, kelińizder», dedi aqjarqyn minezimen. Bitken kezde bir qaýym jurt jınaldy. Aqyn baba jaıly estelik aıtyldy. Kelgender «Bərekeldi, Danııar!» dep alǵystaryn jaýdyrdy. Ol Uzynaǵash aýylynda turatyn kópbalaly, jalǵyzbasty ana Sarqyt Baıbatyrovanyń otbasyndaǵy qaıǵyly jaǵdaıdy estigen eken. Barsa, balalar sýyq úıde tumaýratyp, jaǵdaılary bolmaǵanyn kóredi. Birden baspanaǵa jylý júıesin júrgizip, tegin gazǵa qosady. Kópbalaly ana rızashylyǵyn bildirip, alǵysyn jaýdyrdy. Mundaı jaqsylyǵyn tize bersek jetkilikti.
О́z mamandyǵyn jetik meńgergen Danııar birneshe irgeli oqý ornyn bitirgen. Joǵary bilimdi zańger, ekonomıst edi. Almaty qalasyndaǵy Qazaq memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtetiniń munaı-gaz fakýltetin gaz sharýashylyǵy mamandyǵy boıynsha bitirdi.
Etken eńbek elenbeı qalmaıdy. Saılaýshylar senim bildirip, Almaty oblysy məslıhatynyń depýtattyǵyna birneshe mərte saılady. Merekelik medaldarmen, oblys, aýdan əkimderiniń Alǵyshattarymen, Maqtaý qaǵazdarymen marapattalǵan. Budan basqa da alǵan syı-marapattary jeterlik. Rýhanı salany qoldaýy eskerilip, Halyqaralyq Jambyl atyndaǵy syılyqqa da ıe bolypty. Al halyqtan alǵan «Rahmet, balam Danııar» degen sóz bərinen qymbat, bərinen joǵary. Danııardyń jary Leıla – Altynsaradaı anadan tərbıe alǵan aıaýly jar. Qazirgi kezde uly Daryn ekeýi marqum otaǵasynyń jaqsy isin jalǵastyryp, bastalǵan jaqsy isti damytyp keledi.
Myna beskúndik jalǵan ómirdegi tókken teri, jarqyn beınesi, qaldyrǵan izi kópshiliktiń jadynda qalatyn jandar bar. Sol qatarda Alataýdyń bókteri men Jetisýdy mekendegen jurtshylyq Danııar Moldııarulyn da umytpaıdy. Ul-qyzynyń jaqsy isin jalǵaıdy, shańyraǵyn shattyq pen baqytqa bóleıdi. Bul – ómirsheń zańdylyq, urpaq sabaqtastyǵy.
Eń qýanyshtysy, alystaǵy Aqsýdan kelgen myna bastama meni eleń etkizdi. Taǵy da jaqsynyń aty óshpeıdi, estelik eshqashan eskirmeıdi degenniń shyndyǵyna kóz jetti. Endi soǵan toqtalaıyn.
Danııar Moldııaruly – naǵyz elge qyzmet jasaıtyn 49 jasynda jasyndaı jarq etip, máńgilik ómirin jalǵaǵan abyroıly azamat. Ol jaıly áli de tebirenip, jaqsy sóz aıtatyndar kóp. Baspasóz betterinde estelikter jazyldy. Ár adamnyń ózine ǵana buıyrǵan ǵumyr joly, tirshilik baıany bolady ǵoı. Etken eńbek, tókken ter, alǵan asý, shyqqan bıik árkimniń ómirinde árqıly. Syrt kóz ózinshe baǵalaıdy ony. О́ıtkeni olardyń kórgisi, sezgisi, bilgisi keletini, árıne, kisilik kelbeti, azamattyq bıik tulǵasy ekeni sózsiz. Osy adamı qasıetke qanshama ǵumyr keshkenimen jetken de, jetpeı ketkender de bolady-aý. Sondyqtan elýdi eńsermeı ketken Danııardyń myna tirshilikte alǵan asýy, shyqqan bıigi búgingi urpaqqa ónege bolýǵa ábden laıyq. Bul pikirime Jetisý jerinen jetken myna bir jaqsy jańalyq qoldaýǵa ábden laıyq. Onda «Mataı Bóribaı batyr» rýhanı qory 2020 jyly Jetisý oblysy, Aqsý aýdanynda qurylǵany aıtylady. Qordyń maqsaty – el men jer tarıhyn, aýdandaǵy tarıhı tulǵalardy, óner men ádebıetti, mádenıetti nasıhattap, rýhanııat álemine múmkindiginshe úles qosý. Ultymyzdyń damýy men rýhanııatyna qosqan úlesin óńirden shyqqan daryndy ul-qyzdary arqyly nasıhattaýdy alǵa qoıypty.
Qordyń demeýshiligimen qyrýar sharýanyń tııanaǵy keltirilgen. Máselen, 2020 jyldan bastap aýdan ortalyǵy I.Jansúgirov aýylynda «Bóribaı batyr», «Bala Ilııas», «Akademık J.Sydyqov», «Batyr E.Sıhymov», «Túımebas tulpar» eskertkishteri ashylyp, as berilgen. Aqyn Jamaý Buharbaevtyń qurmetine Esebolatov aýylynan «Aqyndar alleıasy» ashylǵan. Al óleńderi tasqa qashalyp jazylǵan. Qazirgi kezde qor jumysyn odan ári jalǵastyryp, damytyp otyr. Elden shyqqan alyp kúsh ıesi, balýan Ábilseıit Aıhanovtyń eskertkishi bitýge taıapty. Al Ilııas Jansúgirovtiń Taldyqorǵan men Aqsý aýylyndaǵy mýzeılerine aqynnyń qola músinderin syıǵa tartqany da – jaqsy jańalyq.
Ásirese jastarǵa tálim-tárbıe bolatyn kópshiliktiń qatysýymen ǵylymı-tálimdik konferensııalar, «Bóribaı batyr jolymen» ekspedısııasy turaqty uıymdastyrylyp keledi. Bul joba osy óńirde týyp-ósken, «Táýekel gaz qubyry» seriktestiginiń basshysy, atpal azamat marqum Danııar Nurbaevtyń demeýshiligimen júzege asyrylǵan.
Qýanarlyq jańalyqpen tanysyp, mereılendik. Endi osy qordyń tóraǵasy, Aqsý aýdanynyń qurmetti azamaty, eńbek ardageri Berikbol Tólegenuly Qasymovtyń bastamasymen Danııar Moldııarulyn atyndaǵy qor qurý qolǵa alyndy. Bul bastamasy týraly Berikbol Qasymov: «Biz ákeli-balaly Moldııar men Danııardyń el erteńi úshin qosqan úlesi aıryqsha ekenin atap aıtamyz. О́mirden erte ótken Danııardyń qazasy qabyrǵamyzdy qaıystyrdy. Oılana kele, bárimiz bir tujyrymǵa keldik.
Máselen, shved ǵalymy Alfred Nobel ómirden óter aldynda bar jınaǵanyn bankke salady da, odan túsken jyl saıynǵy ósimine (ósimine ǵana %) 5 túrli ǵylym salasynyń ókilderine adam ómirine tıgizer jańalyǵyna syılyq taǵaıyndaıdy. Qarap otyrsaq, sol qor áli de 130 jyl boıy jalǵasyp keledi eken. Tamasha emes pe!
Jurtty qyraýly qysta jylýmen qamtamasyz etý ońaı emes. Myńdaǵan otbasy onyń qyzyǵyn kórip keledi. Taǵy qanshama adam jumyspen qamtylyp jatyr. Ujymdaǵy júzdegen adamnyń tegin túski as, arnaıy kıimmen, avtokólikpen qamtamasyz etilýiniń ózi onyń azamattyq kelbetin ańǵartady. Sondyqtan ákesi Moldııar Nurbaev, anasy Altynsara, Danııardyń jubaıy Leıla Ádilqyzy, uly Daryn Danııarulymen kezdesip, qordyń maqsaty men mindeti jaıly bir sheshimge keldik. Olar bul bastamany qoldaǵanyn aıtqym keledi. Osylaısha, Danııardyń otbasylyq bıznestegi úlesi esebinen óz atyndaǵy qor uıymdastyrylyp, túsken dıvıdend esebinen úsh jyl saıyn eskerýsiz qalǵan babalarǵa arnap úlkendi-kishili eskertkish turǵyzý, taǵy basqa el ishindegi qaıyrymdylyq is-sharalaryna, mádenıet salasyna úles qosý. Qor jumysyn bıyl qobyzshy Molyqbaı ataǵa eskertkish turǵyzýdan bastaıdy. Oǵan ketetin bar shyǵyndy Danııar Moldııar qory kóteretin bolyp sheshildi.
Tirshiliginde áleýmettik jaǵynan jetkiliksiz qamtylǵan talaı otbasyna qaıyrymdylyq jasap, kómek qolyn sozǵan Danııardyń rýhy ómirden ótkenimen, keıin de halqyna qyzmet jasap, onyń kózin kórgenderdiń keıingi urpaq jadynda saqtalatyny aqıqat. Biz sony nıet ettik. Alla adal nıetimizdi qabyl etsin», dedi áńgimesinde.
Al marqum Danııardyń jary Leıla men uly Daryn Jambyl aýdanyndaǵy áleýmettik jaǵynan jetkiliksiz otbasylarǵa demeýshiligin áli de toqtatqan emes. Osy kóktemde Danııar Nurbaevtyń atynda sport túrlerinen týrnır ótkizýdi bastamaq. Demek azamattyń bastaǵan jaqsy isi odan ári jalǵasady. «Jaqsynyń aty óshpeıdi» degen osy.
Kúmisjan BAIJAN,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń ardageri