Tramptyń tarıf saıasaty eshkimge ońaıǵa soqpaı tur. Saýda soǵysynyń salqynyn búkil álem sezine bastady, dep jazady Egemen.kz.
AQSh prezıdenti Donald Tramptyń sońǵy birneshe apta ishinde álemdik ekonomıkaǵa ımporttyq baj salyǵyn kótergen «amerıkandyq syrǵanaqtar» negizgi shıkizat - munaıǵa aıtarlyqtaı áser etti. Qańtarda Aq úıge oralǵan Tramptyń 2 sáýirdegi «ózara» baj salyǵy týraly málimdemesi sońǵy tórt jyldaǵy eń tómengi deńgeıge deıin tómendedi.
Sońǵy kúnderi Brent barreline 60 dollar shamasynda saýda jasady, bul energııa baǵasyna qatty áser etken COVID-19 pandemııasynan beri baıqalmady. AQSh pen Qytaı arasyndaǵy saýda soǵysynyń ımporttyq baj salyǵynan jalǵasýy jahandyq ekonomıkalyq ósimge qatysty boljamdardy ózgertedi, al álemdik naryqtaǵy jalpy belgisizdik munaı baǵasyna qatty qysym kórsetedi.
OPEK + sheshiminen shok
Álemdik munaı naryqtarynda taǵy bir mańyzdy oqıǵa Tramptyń OPEK + elderi tań qaldyrǵan kezdegi málimdemesinen keıin boldy. OPEK-tiń 12 múshesi jáne munaı eksporttaýshy 10 iri memleket kiretin beıresmı alıans mamyr aıynda munaı óndirýdi kúrt arttyrýdy josparlap otyrǵanyn málimdedi.
Saýd Arabııasy men Reseı basqaratyn OPEK + joǵary baǵany ustap turý úshin sońǵy onjyldyqta «qara altyn» óndirýdi birtindep shektedi jáne kóbi bul baǵam saqtalady dep kútti. Sarapshylardyń paıymdaýynsha, bul Qazaqstan men Irak sııaqty elderge áser etý áreketi. Nahle belgilengen lımıtterden asyp ketken OPEK + músheleri biraz ýaqyt óndirýdi qysqartýǵa májbúr bolǵan «alıanstyń neǵurlym tártipti músheleriniń tózimdiligin shektedi» dep kúdik keltiredi.
Mysaly, Qazaqstan Teńiz munaı ken ornynda óndirýdi ulǵaıtyp jáne OPEK + sheńberinde belgilengen maqsatty kórsetkishterden únemi asyp túsip, Saýd Arabııasynyń narazylyǵyn týdyrdy. Irak, óz tarapynan, jaqynda óndiristi tómendetti, biraq buǵan deıingi artyqshylyqtardy óteýge ýáde etkendeı emes. OPEK + -nyń munaı óndirýdi arttyrý týraly sheshimi onyń baǵasynyń tómendeýine ákelip, Qazaqstan men Irak sııaqty elderdiń kiristerine soqtyrsa da, aqyr sońynda ol alıanstyń barlyq qatysýshylaryna keri áserin tıgizedi.
Crystol Energy bas dırektory Karol Nahleniń pikirinshe, bul onyń álemdik munaı naryqtaryndaǵy uzaq merzimdi tómen baǵa konıýnktýrasyna daıyn ekenin bildiredi.
«OPEK + onyń keıbir múshelerine, ásirese ózderiniń óndiristik qýattaryn keńeıtýge qomaqty qarajat ınvestısııalaǵandarǵa naryq úlesin saqtap qalý jaqsy bolady dep esepteıdi», - dep naqtylaıdy Nahle.
Onyń baǵalaýynsha, alıans Iranǵa qarsy sanksııalar men yqtımal áskerı áreketter sııaqty geosaıası faktorlardy eskere otyryp, mańyzdy óndirýshiler, mysaly Reseı, Venesýela jáne Iran tarapynan óndiristiń quldyraýyn boljaı alady. «Osylaısha, naryq qosymsha barreldi baǵanyń quldyraýynsyz sińire alady», dep bólisti Crystol Energy bas dırektory.
Úkimet mundaı jaǵdaıdyń aldyn alýǵa qamdanyp jatyr.
Sarapshy Aıbar Oljaevtyń aıtýynsha, qazir úkimet qara altynnyń quny tómendegen jaǵdaıǵa arnap úsh ssenarıı ázirlep otyr.
Birinshisi, munaıdyń baǵasy barreline 60 dollar kóleminde qarastyrylǵan. Sol sekildi 55 jáne 50 dollar kólemindegi baǵaǵa arnalǵan jospar bar. Negizi bıýdjetti josparlaǵanda munaı 75 dollar kóleminde satylady degen boljam jasalǵan. Biraq dál qazir, ıaǵnı 16 sáýirde «Brent» munaıynyń quny 64 dollardy kórsetip tur. Árıne, jyldyń qalǵan bóliginde naryqtaǵy baǵa osy kúıinde qalmaıtyny anyq. Túrli jaǵdaıǵa baılanysty qymbattap ne arzandaıdy. Úkimet munyń bárin eskeretini anyq. Degenmen bizdiń el úshin qara altynnyń quny kóterilgeni qajet.Bir apta buryn memleket basshysy Toqaev álemdik naryqtaǵy jaǵdaıdyń ózgerýine baılanysty jıyn ótkizip, ekonomıkalyq ahýaldy pysyqtap aldy. Jıyn barysynda álemdik jaǵdaıǵa qaramastan ekonomıkamyzdyń ósimin qamtamasyz etý, tartylatyn ınvestısııa kólemin tómendetpeý tapsyryldy.
«Qudaı betin aýlaq qylsyn, munaıdyń baǵasy kúrt quldyrap ketpese, Qazaqstan kez kelgen jaǵdaıǵa ázir deýge bolady. Keıingi jyldary birneshe iri joba iske qosyldy. Bıyl da bul úrdis jalǵasady. Munyń bári ekonomıkalyq áserin tıgizetini anyq. Onyń ústine, memleket bıznesti qoldaýǵa da erekshe mán berip otyr. Mysaly, bıyl osy baǵytta 8 trıllıon teńge jumsalmaq. Eldegi ahýaldy odan ári jaqsartýǵa munyń da yqpal etetini sózsiz» deıdi sarapshy.
Qalaı degenmen, baǵytymyz aıqyn. Qazaqstannyń damýyn qamtamasyz etý qajet.