I
Dastarqan basynda, bir úıdiń eren jaqyndary — otbasy, jary, balasy, qart shesheı jáne at sabyltyp kelip jetken qonaq toqaılasa qalypty.
Otbasynyń qabaǵy qatý, unjyrǵasy un túbinde... Bunyń búıtip búrisip-tyrysýynyń sebep-qısaby bireý-aq... Shyrmaýyqsha taratylǵan esep-qısap-aq qajytyp bitirdi. Tekserý tikeńdep tilersek qıyp ol otyr. Negizi, jarty mıllıon jetpeı jelke qasyp, iriden irep almaı-aq ish-qazany bosqa buzylaıyn dep tur... Ne as ótpeıdi, ne oı ilgeri ketpeıdi, ıaǵnı, dastarqan basyndaǵy myj-tyj keıpiniń túr astary osy.
Otbasynyń bul kelispegen keskin-kelbetin toqaılasa qalǵan tórt pende shama-sharqylarynsha shartarapqa shashyratady.
* * *
Jan degendegi jalǵyz jarynyń oıy:
«E, esersoq neme, bilem búıtip búrisip otyrǵanyńdy, otasqanymyzǵa on jyldan asty... zerigip-záńgip otyrǵan shyǵarsyń. Ajar ketti, ájim basty, Qudaı qalasa, birer jylda beli túzý «babýshka» bop basylyp qalamyz. Oıyńda — erkindik. Áıda, bas bostandyǵy tıer me edi... áıda, qyz-qyrqyn, jas ıis... oıyńdy, bilem, bilem, anaý jas ıis qushyp qulap jatqan Qudys qurdasyń... esil-dertiń, «Qudysta ne arman bar eken» ǵoı. Biz saǵan — tusaý, temir kisen... Tomaǵańdy kıgizip torda ustap otyrmyz... Bilem, bilem, tomaǵańdy sypyryp quldyq uryp qoıa bersek, búıtip búrispeı áńki-táńki kúı keshpeı, áıda aqpa-tókpe kúı kesher ediń-aý!..».
* * *
Eseıip er jetken balasy basylyp otyr:
«Úılengenimdi qalamaıdy. Shash-etekten bolar shyǵyndy oılap shıryǵyp otyr...».
* * *
Shesheniń jóni bólek desek te, oı qurǵyr oısyratyp barady:
«E, ıt-aı. Qaıtsin, men de bir shıki ókpe, óz qolyn ózi qaıtip kessin. Otyrsam – opaq, tursam — sopaq, ekenimdi bilem de...».
* * *
Dastarqandaǵy besinshi pende — qonaq óz-ózinen qybyjyqtaýly:
Iá, «Qonaq bir qonsa — qut, eki qonsa — jut» dep otyrǵanyńdy bilem. «Dúnıedegi keremet — týys-jekjatyńnyń jaǵalamaǵany, áýre-sarsańǵa salmaǵany» degen qaǵıdanyń baryn estip-bilgenmin...».
II
Ertesinde de dastarqan basynda kúni keshegi bes pendeniń bas biriktire qalǵanyn aıtsańshy.
...Oıpyr-aı, búgingi úı ıesiniń shalqyp-shattanǵan kóńil kúıin, áı, aıtyp jetkize almaspyz... Kózi kúlimdep, tanaýy deldıip, janary jalt-jult... ájimderi qumǵa sińgen sýdaı, izi de iz-túzsiz... Daýsy da jarqyn-jarqyn, árkimdi bir nysana etip hal-ahýalyn, taǵy basqany surap tarpyp-aq otyr. Sondaǵysy, atańa nálet, keshegi jegenin jelim, ishkenin iriń etken jarty mıllıonnyń myqynynan ustaǵan... Iаǵnı rettelgen, jón-jobasy jazylǵan isqaǵazyn taýyp, táýbasyna kelgen.
* * *
Jan degendegi jalǵyz jarynyń oıy:
«E, ıt, aram, bir jónin tapqan da... Ajyrasyp aldyn ashyp almasa da, tar etektilerden qoly shyǵyp, kúpsip, jipsip otyr, omalǵyr neme... Armanyńa jetipsiń, degeniń bop terezeń teńelgen eken, ıt saıqal! Kórdiń be, kóńili — kóktem, jaǵasy jaılaý, dúnıeni jalpaǵynan basyp otyrýyn».
* * *
Baýyr eti balasy da bir nárse bilip myrs etti: «Qandaı eken, quda-qudaǵı... «Qatyn alma — qaıyn al» dep úıretken ózińiz. Baılyq – barlyǵyn bylaı qoıyp, qudanyń quryǵyn, myqty kreslosyn, tóbe-bı ekenin bilip alǵan-aý-á... Áı, bizdiń ákeıge sóz bar ma, keshe búk, mine búgin shik... buǵanda qudaıǵa shúkir delik».
* * *
Shesheniń jóni bólek, oıy on tarap:
«E, týra ákesi, kóp nárseni alystan boljap, ishindegini seze qoıady... bar ǵumyrymyzdaǵy jıǵan-tergenimizdi óziniń atyna aýystyryp jaza qoıaıyn degen oıymdy oqyp qoıǵanyn aıtsańshy...».
* * *
Qonaq ta etek-jeńin erkin tastap eńseli otyr:
«Sezgishtigin... aýylǵa «Túsken úıime úıitip qoı jetkizińder» degen telegramma salǵanymdy bilip otyr-eı...».
«E, ıá, ıt dúnıe-aı deseńshi...».
Berik SADYR