Qordaı aýdany Uly Jibek jolynyń boıynda, Qazaqstan men Qyrǵyzstan memleketteriniń shektesken tusynda ornalasqan. Ol alǵash ret 1928 jyly aýdan bolǵanda Almaty oblysynyń quramynda bolǵanymen 1939 jyly Jambyl oblysyna qosylǵan. Jer kólemi 9 myń sharshy shaqyrym, halqynyń sany 140 myńǵa jýyq.
Qordaı óńiri qazaqtyń halyq aqyny, ánshi Kenen Ázirbaevtyń ómirimen tyǵyz baılanysty. Keńekeń osy aýdan aýmaǵynda ómirge kelgen. Sondaı-aq, bul aýdannan sońǵy jyldary da kásipqoı boksshy Marat Mázimbaı, ánshiler Aıgúl Imanbaeva, Saıat Medeýov, jazýshylar Nesipbek Dáýtaıuly, Maral Ysqaqbaı, ǵalym Muhtarbaı О́telbaev sııaqty ataqty adamdar shyqqan.
Sońǵy kezderi Qordaı aýdany ekonomıkalyq jaǵynan jedel damyp keledi, ol baı ınfraqurlym men adamı áleýetke ıe. Aýdannyń ekonomıkalyq kórsetkishteri joǵary órlep, agroóndiris keshenderi men ónerkásip, kásipkerlik damý ústinde. Jyl saıyn bilim berý men densaýlyq saqtaý, mádenıet, sport, aýyl sharýashylyǵy, shaǵyn jáne orta bıznes nysandary jóndeýden ótip, iske qosylýda. Jeke úı qurylystary úlesi esebinen turǵyn úı qurylysy damýda. Jańa jumys oryndary ashylýynyń arqasynda áleýmettik sala jaqsaryp, jumyssyzdyq sany azaıyp keledi.
Sondaı kásiporynnyń biri «Qordaı bylǵary kombınaty». Ol kezinde elimizge aty belgili bolǵan óndiris oryndarynyń biri edi. Syrt kózge tynysh qana tirligi bardaı bolyp seziletin bul kásiporynnyń tarıhy tereńde jatyr. Búgingi tańda «Yrys-Baqyt» bolyp qaıta qurylǵan bul kásiporynnyń kúzet qoıylǵan qaqpasynan ishke enseńiz, ár túkpirde ártúrli sehqa bólingen, árkim óz isimen álek bolǵan jandardy kóresiz. Bir jerde kıiz basyp, bir jerde teri ılep, bir jerde ton tigip, atqa er jasap, turmystyq kıim-keshek jasap jatqan qym-qýyt tirlik. Úlken suranysqa ıe bolyp otyrǵan kózdiń jaýyn alatyn áskerı kıimder, qazaqy naqyshpen qasqyr terisinen tigilgen, quny birqararlyq qasqyr ishikter...
Adam ómirge kelgennen keıin artyna iz qaldyrýdy, urpaǵyna mıras syılaýdy maqsat etedi. Sanaly adamnyń ómiri de sapaly bolmaq. Keńeshan Ahaev ta ómir boıy eńbekten jalyqpaǵan, halyq múddesi úshin qyzmet jasaǵan azamattarymyzdyń biri. Kezinde túrli baspaldaqtardan ótken, eńbek maıdanynda shynyqqan Keńekeń búginde «Yrys-Baqyt» JShS basshysy bolyp eńbek etedi.
Bul kásiporynnyń jumysy júrip, baıaǵy dáýreni qaıta oralady degenge keshege deıin eshkim senbegen. Biraq adamnyń emes, Allanyń aıtqany bolady emes pe? Isker adamdar kez kelgen qıyndyqtan shyǵatyn jol tabady. Mine, kásipker Keńeshan Ahaev burynǵy bylǵary kombınatynyń tars jabylǵan esigin qaıta ashyp, nebári 11-12 adammen jumysty qaıtadan bastaǵanda óziniń iskerligine senim artqany anyq. Qordaı aýdanyndaǵy bul bylǵary óńdeý fabrıkasynda bir kezderi 1000-1200 adam jumys istedi. Aıaq kıimderi óte sapaly tigilgendikten bolar, ónimderimen alys-jaqyn shetelge deıin tanymal boldy. Biraq el táýelsizdiginiń alǵashqy jyldarynda kóptegen kásiporyndar sııaqty yrǵaǵynan jańylyp, aqyrynda jabylyp tynǵan-dy. Tek 2005 jyly ǵana bul kásiporynnyń áldeqashan sýyp qalǵan oshaǵyna ot jaǵyldy. «Árıne, jumysty qaıtadan bastaý ońaıǵa túsken joq. Fabrıkanyń esiginde qulyp turǵan jyldary kóptegen mamandar jan-jaqqa ketip qaldy. Shynyn aıtý kerek, bul kásiporynda buryn kóbinese orys, nemis aǵaıyndar jumys isteıtin. Olardyń kóbi kóship ketti. Sondyqtan, eń aldymen, maman daıyndaý isin qolǵa aldyq. Sosyn óndiriske ózgeris engizý kerek dep sheshtik. Jańa zaman, talap ta basqasha ǵoı qazir… Árbir túsken tabysty tıimdi paıdalanyp, 3 jyldyń ishinde qural-jabdyqtardy birsypyra jańaladyq. Naqtyraq aıtsam, osy jyldar ishinde jańadan 11 jabdyq satyp aldyq. Qazir qorǵanys, temirjol, shekara, quqyq qorǵaý salasynyń qyzmetkerlerine aıaq kıim, basqa da qajetti kıimder tigemiz. Suranys kóp. Odan qala berdi er toqym, jeńil kıiz, taǵy da basqa zattar shyǵaramyz. Bizdiń óndiriste eshqandaı qaldyq qalmaıdy. Terini de, júndi de tolyq iske jaratamyz. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń arqasynda ónimderimizdi Reseıge shyǵarýǵa múmkindikter mol», deıdi «Yrys – Baqyt» JShS-niń bas dırektory Keńeshan Ahaev. Mine, jaqynda bul bylǵary óńdeý fabrıkasy janynan qoıdyń júnin jýyp tazalaıtyn seh iske qosyldy. Qazir kásiporynda 250-deı adam jumys istep jatyr. Jańadan ornatylǵan quraldardyń qýattylyǵy bir maýsymda osy tóńirektegi elden jınalatyn 600 tonnadaı júndi túgel jýyp, tolyq óńdeýge múmkindik beredi. Al jýylǵan júnge álemdik naryqta suranys óte joǵary. Jáne jańa qondyrǵylardyń arqasynda eńbek ónimdiligi joǵary bolyp tur. О́ıtkeni, jartylaı avtomattandyrylǵan. Kásiporyn táýlik boıy tynymsyz jumys isteıdi. Sondaı-aq, quraldar júndi taza jýady. Bul sapaly taýar óndirýge múmkindik berip otyr. Qordaı aýdanynyń Jambyl aýylynda ornalasqan bul kásiporynnyń jumysymen Keńeshan Sábdenuly keńinen tanystyrdy. Jalpy alǵanda, fabrıkada munan ózge taǵy 5 seh jumys isteıdi. Bylǵary óńdeý jelisi de zamanǵa laıyq ozyq tehnologııalarmen jabdyqtalǵan. Kásiporyn jumysshylary Túrkııadan kelgen bilikti mamandardan óz kásipteriniń qyr-syryn úırenip jatyr. Al jumysqa jańadan kelgender bıyl shetelde oqyp, tájirıbe jınap qaıtpaq. Bir aýyldyń jandaryn jumyspen qamtyp otyrǵan bul fabrıka ónimderi Reseıden bólek Anglııa, Qytaı, Ýkraına, Túrkııaǵa da jiberiledi. Bul, árıne, kásiporyn jumysshylarynyń qoly altyn, ismer, óz isteriniń naǵyz mamany ekenin dáleldese kerek. Osylaı dep «Egemenniń» tilshisi O.Dáýit jazǵan edi.
Keńeshan Ahaev 1945 jyly Talas aýdany, Bostandyq aýylynda dúnıege kelgen. Ákesi Ahaı men anasy Aısha kishkene Keńeshandy betinen qaqpaı, shyndyqqa shynyqtyryp, aqıqatty aıbyn etip ósirdi. On jyldyqty bitirgen soń ol, 1962 jyly Jambyl tehnologııalyq ınstıtýtynyń ınjener-tehnolog mamandyǵyna oqýǵa tústi. Al 1967 jyly oqý ornynan ınjener-tehnolog mamandyǵyn alǵan jas maman Keńeshan Ahaev Jambyl hrom zaýytyna aýysym bastyǵy bolyp ornalasyp, 1968 jyly Qarataý ónerkásip kombınatyna dırektor boldy. 1970 jyldan 1984 jylǵa deıin «Progress» fabrıkasynyń dırektory qyzmetin atqarady. Eńbegimen, biliktiligimen kózge túsken jas mamandy 1984 jyly elimizdiń Jeńil ónerkásip mınıstrligi Almatyǵa shaqyrady. Almatyda Keńeshan Ahaev Qazaq ónerkásip kombınatynyń dırektory bolady. Keıinnen Qazaq SSR Turmystyq qyzmet kórsetý mınıstrligin basqarady.
Keńekeń 1991 jyly Odaq taraǵanda, Qazaqstandaǵy ózine qarasty kombınat – kásiporyndardyń joǵalyp ketpeı, isterin jalǵastyrýyna qatty alańdady. Sonyń biri – «Qordaı bylǵary kombınaty» bolatyn. Halqymyzda «Eńbek etseń – emersiń» degen sóz bar. Keńeshan aǵamyz qıyndyqty salıqaly, sabyrly aqylmen jeńip, búgingi kúnge jetti. Qazirgi tańda úsh júzge jýyq azamattarǵa jalaqy tólep, elimizdiń kásipkerlik salasyn damytyp otyr. О́zgeni aıtpaǵanda, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Astana qalasynda ótetin «Altyn sapa» baıqaýynda Jambyl oblysynyń atyn shyǵaryp, birneshe ret júldeger atanyp, áldeneshe kýboktardy jeńip aldy. Elbasymen bir kezdeskende Keńeshan aǵamyz «bir ógizdiń terisinen elý aıaqkıim shyǵarýǵa bolady», – depti. Sonda Elbasy: «Bul jaqsy ǵoı, jumysty jalǵastyrý qajet» dep Aýyl sharýashylyǵy mınıstrine: «Muqtaj bolsa, kómektes», – degen eken.
Keńeshan Ahaev búginde Jambyl oblysynyń qurmetti azamaty, bıylǵy jyly «Qurmet» ordeniniń ıegeri atansa, týǵan jeri Talas aýdany ákimdigi men máslıhaty, aýdannyń «Qurmetti azamaty» ataǵyn bergen. Qazir «Yrys-Baqyt» JShS-da qanatyn keńge jaıyp, órkendep keledi. Jaqynda ǵana elimizdiń Parlament depýtattary men aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi bastaǵan topqa oblys ákimi Kárim Kókirekbaev Keńeshan aǵamyzdyń qyrýar tirligin aıtyp, talaıdy tánti etti. Sóz joq, bul oblys ákiminiń zeınetke shyqsa da, tuǵyrdan túspeı, el dáýletin kóterýge erlikpen úles qosyp otyrǵan úlken eńbekti ózgege úlgi etip, nasıhattaǵany ǵoı.
Eńbegimen el qurmetine bólengen Keńeshan Ahaev Marjan jeńgemiz ekeýi 4 qyz, 3 ul ósirgen ardaqty ata-ana. Ul-qyzdarynyń barlyǵy da búginde joǵary bilimdi mamandar. Keńekeń búginde 27 nemere, 8 shóbere súıip otyrǵan ardaqty ata. Allanyń bes paryzynyń biri namazǵa jyǵylyp, el tileýin tilep, baqytty kún keship otyr. Eńbegi men yntymaǵy jarasqan balalarynyń arqasynda, tasyn Samarqannan aldyryp, týǵan aýylyna meshit saldyryp, endi qasıetti Taraz qalasynan «Áýlıeata – Túrgesh» meshitin turǵyzýdy da qolǵa alǵan jaıy bar...
Osynyń ózi keshegi tarıh, el men jer, atalar arýaǵyna degen úlken parasattylyqtyń belgisi. Parasattylyq qashanda paıymdy jolǵa bastaıtyn shyraq ekeni daýsyz.
Japar SATYLǴANOV,
Moıynqum aýdanynyń
qurmetti azamaty.
Jambyl oblysy.