Astana jurty úshin dástúrge aınalǵan «Eurasian Book Fair-2025» Eýrazııalyq halyqaralyq kitap kórme-jármeńkesi bıyl Ulttyq kitap kúniniń qarsańynda ótti. Júzdegen baspa, myńdaǵan kitap, burysh-buryshta avtorlarmen kezdesý, avtograf-sessııalar, tusaýkeserler Prezıdent ortalyǵyndaǵy kórme alańyn azan-qazan rýhanı bazarǵa aınaldyryp jibergendeı. Árıne, jylyna bir ret bolatyn mádenı mereke – oqýǵa qumar jandarǵa taptyrmas múmkindik. Ybyraısha aıtsaq, «tilegeni aldynan izdemeı-aq tabylatyn» kórmeden kim qur qalsyn!
Ataýly kúngi aıryqsha shara
El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq kitap kúnin engizgen III Ulttyq quryltaıdyń otyrysynda «Biz, eń aldymen, jastardy kitap oqýǵa baýlýymyz kerek. Sonda jappaı kitap oqıtyn ultqa aınalamyz. Táýelsizdik kezeńinde elimizde kitaphana isi kenjelep qaldy. Toqsanynshy jyldardaǵy alasapyran ýaqytta myńdaǵan kitaphana jabyldy. Mıllıondaǵan kitap qorynan aıyryldyq. Keıingi jyldary jaǵdaıdy túzeý úshin áreket jasalyp jatyr. Kitaphana – memlekettiń, ulttyń negizgi jady. Elimiz úshin qundy tarıhı derekter men materıaldardyń deni kitaphanada saqtalady. Sondyqtan kitaphana isin damytýǵa beıjaı qaraýǵa bolmaıdy. Kitap oqyrmanǵa qoljetimdi bolýy kerek», degen edi. Kitaptyń qoljetimdi bolýyna halyqaralyq deńgeıdegi kitap kórmeleriniń áser eteri sózsiz.
Mádenı merekege aınalǵan aýqymdy is-shara «Folıant» baspasynyń uıymdastyrýymen osymen segizinshi ret ótkizilip otyr. Jármeńkege qatysý úshin Qazaqstan, Qytaı, Reseı, Túrkııa, Iran, Ispanııa, Portýgalııa, О́zbekstan elderinen baspa, kitap satý, tanymdyq-ǵylymı bilim berý jáne polıgrafııalyq ónimderin usynatyn 70-ke jýyq kompanııa ótinim bergen.
Kitap oqýdy nasıhattaý, oqý mádenıetin qalyptastyrý, áleýetti oqyrman men satyp alýshylarǵa jetekshi baspalardyń kitap ónimderiniń zamanaýı úzdik assortımentin, kitap shyǵarý men polıgrafııa salasyndaǵy jańa tehnologııalardy usyný, dúnıejúzilik kitap basyp shyǵarý men polıgrafııa ındýstrııasynyń tájirıbesin zerdeleýdi, sondaı-aq baspa salasyndaǵy jetistikterdi kórsetýdi maqsat etken aýqymdy kórme barysynda túrli is-shara uıymdastyryldy. Eresekterge de, balalarǵa da birdeı qyzyqty bolatyn bes kúndik baǵdarlama mádenı jáne iskerlik taqyryptardan turady. Atap aıtsaq, otandyq jáne sheteldik jetekshi baspalardyń balalar, kórkem oqý jáne ǵylymı-kópshilik ádebıetiniń jańalyqtarynyń tusaýkeseri, belgili jazýshylar men aqyndarmen qoltańba sessııalary, kitap shyǵarýdyń ózekti máseleleri talqylanatyn dóńgelek ústelder ótti. Balalar alańynda kitap oqýlary, tasqa sýret salý, kitaptarǵa betbelgi jasaý jáne basqa da sheberlik sabaqtary júrgizilip jatty.
Avtorlar sóıleıdi
«Eurasian Book Fair» aıasynda Ahmet Baıtursynuly mýzeı-úıiniń dırektory, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Raıhan Imahanbettiń «Ahmet. Alash ardaqtysy» atty kitaby tanystyryldy. «Almatykitap» baspasynan jaryq kórgen eńbek ult ustazy Ahmet Baıtursynulynyń ómir jolyn, tarıhı mıssııasyn, Alash ıdeıasyn tereńnen tolǵaıdy. «Meniń Qazaqstanym» serııasymen jaryq kórgen týyndyda Ahmet Baıtursynulynyń kóptegen shyǵarmasynyń orys tilindegi aýdarmalary alǵash ret usynylyp otyr. Sondaı-aq tulǵanyń ómiri, qyzmeti, Ult ustazy kelbetindegi azamattyǵy men ultsúıgishtigi týraly shynaıy estelikter berilgen.
«Ult ustazynyń 150 jyldyǵy qarsańynda osy kitapty shyǵarýdy josparlap edim. Biraq araǵa birneshe jyl salyp sáti bıyl túsip otyr eken. Únemi úsh aǵartýshy aıtylady: Abaı, Shoqan, Ybyraı. Arasynda Ahmet qalǵan saıyn júregimiz aýyryp otyrdy. Aǵartýshylyqty ulttyq bolmysta jasaǵan tulǵalardyń dúnıesi bir bólek te, Ahmet bir bólek dep aıtqandar bar eken. Eshkimge uqsamaıtyn kemeńger, eshkimge uqsamaıtyn esil er. Táýelsizdik alǵannan keıin de Ahmet Baıtursynulyna qatysty jekelegen eńbekterdiń shyǵýynyń joly aýyr bolatyn. Soǵan qaramastan Almaty qalasyndaǵy mýzeı-úıi de memleketke ótip, barlyǵy qaz-qatar keldi. Demek, Alash arystarynyń esimi oralǵannan bólek, jasaǵan muratynyń tirilip, bizben birge jasaýyna qyzmet etýimiz kerek», deıdi Raıhan Imahanbet.
Kitap kórmesinde qazaq tilinde jaryq kórgen túrik jazýshysy Nıhal Atsyzdyń «Kókbóriler» tarıhı romany kópshilikke usynyldy. Áıgili shyǵarmany tárjimalaǵan – Dosym Zikirııa. Tusaýkeser barysynda tarıhshy-aýdarmashy túrik avtorynyń shyǵarmashylyǵy týraly baıandap, romannyń qurylymdyq mazmunyna, keıipkerler galereıasyna toqtaldy. Budan bólek kórme aıasynda Sultan Raevtyń «Janjaza», Saýytbek Abdrahmanovtyń «Korıfeı», Esenǵalı Sadyrbaevtyń «Otyrar kópesi» (aýdarǵan – О́ten Ahmet), Mereı Qarttyń «Aspanǵa qulaý», basqa da zamanaýı avtorlardyń kitaptary resmı tanystyryldy.
Kórmeniń endigi bir buryshynda balalar Baıanǵalı Álimjanovtyń «Meıirimdi Asqar» ertegisin ózara qyzý talqylap jatty. Qos tilde jaryq kórgen ertegide avtor keıipkeri sıqyrly mekenge saıahattap, Altyn balyqpen, baron Mıýnhaýzenmen, Shoıyn soldatpen jáne Taýsoǵar syndy keıipkerlermen kezdesedi. Jazýshynyń aıtýynsha, ertegi – jas oqyrmannyń boıyna ádilettilik sezimin uıalatatyn, meıirimge, dostyqqa tárbıeleıtin rýhanı qural.
«Búginde baspalarymyz otandyq qana emes, álemdik klassıkany oqyrmanǵa qoljetimdi etý baǵytynda belsendi jumys istep jatyr. Bizge sheteldik áriptesterimiz de kómektesip otyr, olardyń kitap ónimderi kórmede keńinen tanystyryldy. Qonaqtar qazaqstandyq, reseılik, qytaılyq, ıspan, túrik, portýgal jazýshylarynyń shyǵarmalarymen tanysyp, avtorlar hám aýdarmashylarmen júzdesti. Kórmeniń qazirgi qazaq ádebıetin nasıhattaýdaǵy úlesi zor boldy. Ásirese balalar ádebıetine degen qyzyǵýshylyq erekshe. Bul – jas urpaqtyń kitapqa degen qurmetpen ósip, oqýǵa degen joǵary mádenıetke ıe bolaryna sendiredi», dedi «Folıant» baspasynyń dırektory Jeńis Qazanǵapov.
Iran baspasynan bazarlyq
Sondaı-aq kitap jármeńkesi aıasynda Iran ádebıetiniń álemge tanylǵan kórnekti ókilderi Omar Haııam men Fırdoýsıdi ulyqtaý jáne Irannyń baspa isine sholý maqsatynda keleli kezdesý ótti.
Alqaly jıynǵa Iran Islam Respýblıkasynyń elimizdegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi Alı Akbar Djoýkar, Iran ıslam Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy elshiliginiń mádenı ister jónindegi keńesshisi Alı Akbar Talebı Matın, Irannyń kallıgrafııa salasynyń úzdigi, álemdik kallıgrafııa sheberleri saıysy, ırandyq jáne sheteldik husnıhat saıystarynyń birneshe dúrkin jeńimpazy, kórkem jazý kitaptarynyń avtory Hamıd Nırýmand, Tegeran qalasyndaǵy «Djangal» halyqaralyq baspa kesheniniń bas dırektory Modjtaba Sadjad qatysyp, sóz sóıledi.
Iran Islam Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Alı Akbar Djoýkar eki el arasyndaǵy mádenı baılanystardyń tarıhı tamyry tereńde ekenin atap ótti.
«Ár saladaǵy túrli ekonomıkalyq kórmelerge jıi qatysyp jatamyz. Desek te kitap kórmesiniń ózindik keńistigi bar. Rýbaıattardy kallıgrafııamen jazyp alyp kelgen Nırýmand myrzaǵa erekshe rahmet aıtamyn. Bul qoljazbanyń tusaýkeserin basqa elde emes, dál osy Astana tórinde ótkizip otyrǵanymyz da bir qýanysh. Eki eldiń tarıhı-mádenı baılanysy táýelsizdik jyldarynan emes, sonaý myńdaǵan jyl buryn bastaý alǵan. Eki halyqtyń tilinde de, mádenıeti men ónerinde de, tarıhynda da uqsastyq kóp. Ulystyń uly kúni Naýryz merekesin Iran jurtshylyǵy da keń kólemde atap ótedi», dedi Elshi.
Irannyń kallıgrafııa salasynyń úzdigi Hamıd Nırýmand Omar Haııamnyń rýbaıattaryn eki jyl boıy bar sheberligin salyp kallıgrafııalyq jazýmen jazyp shyqqan. Qundy qoljazbany tanystyrýǵa elimizge arnaıy alyp kelip otyr.
«Bul rýbaılardyń sany shamamen 140 qyta. Qaıtalanbas rýhanı tereńdigi men kópshiliktiń Omar Haııam shyǵarmashylyǵyna degen zor qyzyǵýshylyǵyn eskere otyryp, osy rýbaılardy eki jyl boıy neı qalammen, nastalıq jazýymen jazyp shyqtym. Búgin, Jaratýshynyń qalaýymen, osy qoljazbanyń tusaýkeserine kýá bolyp otyrmyz. Iran elshiligine jáne elshilik janyndaǵy mádenı ókildikke osy rásimdi uıymdastyrǵany úshin alǵysymdy bildiremin. Sondaı-aq osy jınaqqa alǵysóz jazyp, eńbegimizge rýhanı qoldaý kórsetken qurmetti ǵalym, doktor Mır Jalalýddın Kazazıge rızashylyǵymdy bildiremin», dedi Hamıd Nırýmand.
Sondaı-aq «Djangal» baspa kesheniniń bas dırektory Modjtaba Sadjad atalǵan óndiristegi jetistikterimen bólisti.
Búginde Iranda kitap shyǵarý isi qarqyndy damyǵan. Iran Islam revolıýsııasy jeńisinen keıingi qyryq jyl boıy shamamen bir mıllıon jeti júz myń kitap jazylyp, basylyp shyqty. Qazirgi tańda 5 myńnan astam baspager men 27 myńnan astam avtor osy salada qyzmet etip júr. Irannyń baspa isiniń jetildirilgen ınfraqurylymy men tolyǵymen jabdyqtalǵan baspahanalary jylyna 110 myń kitap basyp shyǵarady.
Sondaı-aq kórme aıasynda dástúrli túrde «Jyldyń úzdik kitaby» baıqaýy qorytyndylanyp, «Jyl kitaby», «Úzdik debıýt», «Úzdik kórkem ádebıet», «Non-fıkshn janryndaǵy úzdik kitap», «TÚRKSOI»-dyń Gran-prı atalymdary boıynsha jeńimpazdar anyqtalyp, marapattaldy.