О́ńir ómirindegi ózgeris  

V «Baıqońyr» ınvestısııalyq forýmy sátti otti

Qyzylorda oblysynda aımaqtyń ınvestısııalyq kelbetin arttyratyn, ishki jáne syrtqy týrızmdi damytýǵa atsalysatyn V «Baıqońyr» ınvestısııalyq forýmy ótti. Dástúrli forýmnyń týrızm salasyna qatysty bóligi Baıqońyr qalasynan bas­taldy. Týrıstik salany damytýdyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn tarazylaǵan forým jumysyna oblys ákimi Qyrymbek Kósherbaev qatysyp, sheteldik jáne otandyq týroperatorlar men ınvestorlarǵa óńirdegi týrızmniń bolashaǵy týraly aıtty. Basqosýda Qyzylorda oblysynyń týrıstik áleýetin saralaǵan sheteldik jáne otandyq mamandar óz usynystaryn bildirdi. Ǵarysh kemesiniń kók tósine samǵaǵan sátin tamashalaý – mıllıondaǵan saıahat­shynyń armany, kópshilik qyzyqtaǵysy keletin keremet kórinis ekeni daýsyz. Sondyqtan da, Syr topyraǵyna tabany tıgen forým qonaqtary aldymen «Baı­qońyr» ǵarysh aılaǵyndaǵy alańǵa baryp, «Soıýz» zymyranynyń kezekti ushyrylym sátin tamashalady. Qonaqtar munan keıin Juldyzdy qalashyqta uıymdastyrylǵan taqyryp­tyq seksııaǵa qatysty. Seksııa jumysyn ashqan oblys ákimi Qyrymbek Kósherbaev kóptegen memleketterdiń týrızmnen qomaqty tabys taýyp otyrǵanyn, sońǵy jyldary ony aımaqta damytý úshin úlken jumystar jasalyp jatqanyn jetkizdi. Basqosýdy Investısııalar jáne damý mınıstrligi týrızm ındýstrııasy de­­partamentiniń dırektory Tımýr Dúı­senǵalıev júrgizip otyrdy. Jıyn moderatory aldymen aımaqtyq ekonomıkaǵa tartylǵan ınvestısııa kóleminiń jyl saıyn ósip, damý qarqyny boıynsha respýb­lıkada aldyńǵy qatarda kele jatqanyn, álemdegi eń iri ǵarysh aılaǵy aımaqtyń boıtumary ekenin atap ótti. «Qyzylorda oblysy týrızm salasynyń ınvestısııalyq tartymdylyǵy» taqyry-byndaǵy seksııa jumysynda alty másele qaraldy. Shyǵyseýropalyq «FVW Median GmbN» qorynyń marketıng jónindegi dırektory Mıroslav Ronchak Qyzylorda oblysyna týrısterdi tartý úshin eń aldymen qyzmet kórsetý salasy halyqaralyq standarttarǵa saı bolýy kerek deıdi. Syr ólkesiniń tarıhı-mádenı eskertkishter men ortaǵasyrlyq eski qalalarǵa baı ekeni, buǵan qosa Aral teńiziniń de týrızm salasynda taptyrmas qural bolatyny da aıtyldy. «Eýropalyq, ásirese, germanııalyq týrısterdi Baıqońyr ǵarysh aılaǵy men Aral teńizi qyzyqtyrady. Tipti, olar Qazaqstan degen sózdi estise, eń áýeli Baıqońyrdy tilge tıek etedi», dedi Mıroslav Ronchak. Al Qazaqstan týrıstik assosıa­sııasynyń dırektory Rashıda Shaıkenova óńirdegi sońǵy 3 jylda atqarylǵan ju­mystarǵa rızashylyǵyn bildirdi. Ási­rese, týrızmniń damýyna qajetti ın­fra­qurylymnyń jetildirilip jatqanyn erekshe atap ótti. R.Shaıkenova jyl saıyn «Qorqyt ata» eskertkish-kesheninde óner festıvalin, Shıeli aýdanynda «Beı­bit atom kúnin», «Túıeler kerýeni» men «Qymyz» jáne «Kúrish» festıvalin uıym­dastyrýdy usyndy. Aıta keteıik, osyǵan deıin ótkizilgen IV ınvestısııalyq forýmnyń nátıjesinde 49 memorandýmǵa qol qoıyldy. Mysaly, Qyzylorda oblysy Eýropa qaıta qurý jáne damý bankimen (EQDB) ekinshi ınvestısııalyq forýmda kelisimge keldi. Nátıjesinde, jalpy quny 63 mıllıard teńgeni quraıtyn 8 joba júzege asyrylyp jatyr. Baıqońyr qalasynan qaıtar jolda forým qonaqtary dástúr boıynsha Qarmaqshy aýdanyndaǵy «Qorqyt ata» eskertkish-keshenine atbasyn burdy. Elbasynyń tapsyrmasymen qaıta jańǵyrǵan keshenmen tanysqan qonaqtar onyń sáýlettik kelbetine erekshe nazar aýdardy. Forýmnyń jumysy odan soń Qy­zyl­­orda qalasynda jalǵasty. Mun­da «Qyzylorda oblysynyń jańa ınves­tısııalyq strategııasy» taqyrybynda plenarlyq májilis ótti. Basqosýǵa oblys ákimi Qyrymbek Kósherbaev, Inves­tısııalar jáne damý mınıstriniń orynbasary Albert Raý, Reseı Federasııasy Kostroma oblysy gýbernatorynyń birin­shi orynbasary Ivan Korsýn, «Báıterek» UBH» basqarma tóraǵasy Qýandyq Bı­shimbaev, Ulttyq kásipkerler palatasy bas­qarma tóraǵasynyń orynbasary Rahym Oshaqbaev, EQQDB-nyń Qazaqstandaǵy ókildiginiń dırektory Djanet Hekman, Reseıdiń bilikti ǵalymy, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor Abel Aganbegıan men otandyq jáne shetel ınves­torlary, kásipkerler qatysty. Aldymen aımaq basshysy Qyrymbek Kósherbaev osyǵan deıin ótkizilgen tórt forýmnyń nátıjesin aıtyp, óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyna sholý jasady. – Ǵarysh aılaǵynda bolyp, zymy­rannyń qalaı ushqanyn tamashalap, túrkitildes elderdiń táý etetin Qorqyt ata memorıaldy keshenin kórdińizder. Bul týrıstik artyqshylyqtarymyz. Buǵan deıingi forýmdardyń nátıjesi jaman emes. Investorlardyń barlyǵy óńirge aǵylmaǵanymen, aımaqtyń artyq­shylyqtaryna kóz jetkizgender kele bastady. Bizben áriptestik baılanysta jumys jasap jatqandardyń qatary artty, – dedi oblys ákimi. Jalpy, Syr óńiri – ınvestorlar úshin qolaıly aımaq. О́tken jyly qurylysy aıaqtalǵan «Beıneý – Bozoı – Shymkent» magıstraliniń, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» avtodáliziniń boıynda oblys halqynyń 93 paıyzy turady. Sondaı-aq, Qyzylorda áýejaıy halyqaralyq mártebe alyp, alys-jaqyn shetelge qaty­nastar ashylýda. Toǵyz joldyń torabyndaǵy aımaqta ınvestorlar úshin bar jaǵdaı jasalǵan. Investısııalar jáne damý mınıstriniń orynbasary Albert Raý ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń oryndalýyna toqtaldy. Al «Báıterek» UBH» basqarma tóraǵasy Qýandyq Bıshimbaev aımaq ekonomıkasyna iri óndiris oryndaryn ashý oń yqpal etetinin jetkizdi. Bul rette, Qyzylorda qalasynda shyny zaý­yty salynatyndyǵyn jaǵymdy jańalyq retinde mysalǵa keltirdi. Zaýyt jylyna 197 100 tonna shyny tabaqshasyn óndiredi jáne óńdeıdi. Plenarlyq májiliste sóz alǵan Reseı Federasııasy Kostroma oblysy gýbernatorynyń birinshi orynbasary Ivan Korsýn byltyrǵy forýmda eki aımaq saýda-ekonomıkalyq, ǵylymı-tehnıkalyq, áleýmettik-mádenı salada baılanys ornatýǵa kelisim jasaǵanyn tilge tıek etti. Endi osy qarym-qatynasty baıandy etý kerek. Ol Reseıde aǵash ónerkásibi damyǵandyqtan, osy baǵytta qyzylordalyq kásipkerler jobalar usynýǵa shaqyrdy. Qyzylorda oblysy Eýropa qaıta qurý jáne damý bankimen baılanysyn odan ári nyǵaıta bermek. Bul týraly atalmysh banktiń Qazaqstandaǵy ókildiginiń dırektory Djanet Hekman málim etti. Al ekonomıka ǵylymdarynyń dok­tory, professor Abel Aganbegıan Qy­zyl­orda oblysynyń damý qarqyny tańǵaldyrǵanyn aıtty. – О́z basym 30-40 jylda biraz memlekette strategııalyq damý josparyn jasaýmen aınalystym. Sonyń ishinde Qyzylorda oblysyn erekshe ataǵym keledi. Úsh jyl buryn oblys respýblıkada 16 aımaqtyń sońynda turdy. Sodan bilekti túrip iske kiristik. Jergilikti bılikke rıza bolǵanym barlyǵy buǵan múddeli ekendikterin ańǵartty. Maǵan da jumys jasaýǵa yńǵaıly boldy. Nátı­jesin kórip otyrsyzdar. Qazir aımaq úzdik úshtikte. Oblys bıýdjeti aıtarlyqtaı ósken. Áleýmettik salaǵa qarjy bólý jóninen aldyńǵy orynda, – dedi Abel Aganbegıan. Sonymen qatar, Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń orynbasary Ermek Kósher­baev Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy, onyń ishinde agroónerkásip kesheni boıynsha ınvestısııalyq múm­kindikteri jóninde taldaý jasady. О́ńirdegi týrızm salasyn damytý jáne ınvestısııa tartý maqsatynda uıym­dastyrylǵan forýmǵa týrızm salasy boıyn­sha alys-jaqyn 12 shet memleketten ókilder belsendi qatysty. Osy maqsatta yntymaqtastyq memorandýmyna da qol qoıý rásimderi ótti. Atap aıtar bolsaq, Qyzylorda oblysy ákimdigi jáne FVW Medien GmbN kompanııasy arasynda kelisimge qol qoıyldy. Osyndaı memorandýmdar Syrdarııa-Túrkistan memlekettik óńirlik tabıǵı parki jáne Qazaqstan Qolóner sheberleriniń odaǵymen de jasaldy. Forýmnyń ekinshi kúninde bes seksııa jumys istedi. Atalǵan bes seksııanyń biri oblystyq kásipkerler palatasynyń uıymdastyrýymen ótken «Islamdyq qarjylandyrý. Negizgi qaǵıdattary men tetikteri» dep atalady. Oǵan oblys basshylyǵy, Islam banki men kompanııalarynyń ókilderi, sondaı-aq, qarjy ınstıtýttarynyń basshylary men aımaq kásipkerleri qatysty. Seksııa jumysyn oblys ákiminiń keńesshisi Evgenıı Kım qysqasha sóz sóılep ashyp, aımaqtyń ınvestısııalyq saıasatymen jáne ony damytý baǵytyndaǵy júrgizilgen jumystarmen tanystyrdy. Seksııa barysynda Islam banki jáne kompanııalarynyń basshylary men ókilderi ıslamdyq qarjylandyrýdyń negizgi baǵyttary men erekshelikteri jaıynda áńgimeledi. Negizinen dástúrli qarjy quraldarynyń balamasy retinde júzege asyrylatyn bul qarjylandyrý zańǵa qaıshy keletin áreketterge barmaıdy, Islam dininiń qaǵıdattaryna, sharıǵatqa saı jumys júrgizedi. Jasalǵan kelisimsharttar naqty iske qurylýy tıis, jobada qoǵam tyıym salǵan áreketter bolmaýy kerek. Saıyp kelgende, álemniń 70-ke jýyq memleketinde tolyqqandy jáne balamaly túrde jumys isteıtin ıslamdyq qarjylandyrý júıesiniń múmkindigi joǵary. Ony Syr óńiriniń kásipkerleri de tıimdi paıdalanǵany jón. Kezdesýde taraptar Syr óńirinde ıslamdyq qarjylandyrýdy damytý máselesin jan-jaqty talqylap, usynylǵan jobalar boıynsha áriptestik negizde birlese jumys atqarýǵa pátýalasty. Taǵy bir seksııalyq otyrys oblys ákimdiginiń sıtýasııalyq ortalyǵynda boldy. Onda «Bıznes progresti tıimdi basqarý úshin jańa jospar jáne birjaqty IT-ındýstrııa. IT-ındýstrııa damýdyń mańyzdy qozǵaltqyshy» taqyrybynda basqosý ótti. Jıynǵa oblys ákiminiń orynbasary Nurjan Álibaev, Reseı ǵalymy, professor Abel Aganbegıan, otandyq jáne shetel ınvestorlary men kásipkerler qatysty. Otyrysta oblys ákiminiń orynbasary N.Álibaev óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıynan habar berip, aımaqta kenje qalǵan aqparattyq tehnologııa salasyna toqtaldy. Aımaqta IT salasyn damytý kózdelip otyr. Oǵan memleket qoldaýy men qosa bilikti mamandar tartylatyn bolady. Syr óńirine alǵash ret kelip otyrǵan Reseı «Joǵary tehnologııalar IT parki» dırektory Anton Grachev, bilikti mamandar aqparattyq tehnologııanyń negizgi tiregine aınalatynyn aıtyp, Qazan jáne Naberejnye Chelnyda ornalasqan IT parkiniń negizgi qyzmetimen tanystyrdy. Rasynda, aqparattyq tehnologııalar salasyn bilikti mamandarsyz alǵa jyljytý múmkin emes. Bul týraly «Innovasııalyq tehnologııalar parki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy» AQ basqarma basshysy Nurlan Kópbosynov sóz kezeginde atap ótti. Zaman aǵymyna saı bizge joǵary tehnologııalyq óndiristerdi qurastyryp, jınaıtyn mamandar da asa qajet ekenin basa aıtty. Qysqasy, kezekti ınvestısııalyq fo­rým ózine júktelgen mindetti tolyq atqaryp shyqty deýge negiz bar. О́ıtkeni, osy basqosý barysynda óńirdi damytýǵa baılanysty birneshe memorandýmdarǵa qol qoıylyp, Qyzylorda oblysyna ınvestısııa salýǵa múddeli kásipkerlerdiń sany artty. Erjan BAITILES, «Egemen Qazaqstan». Qyzylorda oblysy.