Saıajaılarǵa deıin qoǵamdyq kólik qatynaı bastaǵaly baý-baqsha dese, ishken asyn jerge qoıatyn turǵyndar ózderine tıesili 6 sotyq jerlerin retteýdi qolǵa alyp jatyr. Degenmen Ertis boıynda jyl ótken saıyn kánigi baǵbanbardyń qatary azaıyp barady.
Raısa Bogomolova ózine tıesili 6 sotyq jerde ala jazdaı bel jazbaıdy. Baqshasynda kartop, sábiz, qııar, qyzanaq, qulpynaı men alma egip qana qoımaıdy, júıekterden órik aǵashy men shabdalyny da kezdestirýge bolady. Aıtýynsha, keıbir tanystarynyń baqshalarynda kókjıdek, múkjıdek, qyzyl yrǵaı, qyzyljıdek te ósedi. Baǵban álgindeı ónimderdi jaıqaltyp otyrǵandardyń eńbegi zor dep biledi.
– Baqshalarda ekologııalyq jaǵynan taza kókónister, jemisjıdekter ósiriledi. Dámdik sapasy jaǵynan alǵanda bizdiń baqshalarda ónip shyqqan ónimder ońtústikten jetkizilip, satylyp jatqandardan ondaǵan ese artyq. Onyń ústine fermerler óz egistikterinde kókónis ósirý kezinde aramshóp shyǵarmaý maqsatynda túrli gerbısıd seýip tastaıtyny da belgili. Biz gerbısıd degendi qoldanbaımyz, aramshópti qolmen julamyz, – deıdi baǵban.
Raısa ájeı úshin baý-baqsha sapaly azyq ónimderin alatyn jer ǵana emes, ómirin uzartýǵa sebep bolatyn paıdaly ermek. Kóptegen qarııalar júrip-turýdyń qıyndap bara jatqanyna qaramastan, saıajaıǵa kelip eńbektenedi.
Degenmen baǵbandar baý-baqsha ustaý jyl ótken saıyn qymbatqa túsip bara jatqanyn aıtady. Tuqymdar men kóshetterdiń, quraldardyń baǵasy ústi-ústine ósip keledi. Saıajaılardaǵy tarıfter men múshelik jarnany da ulǵaıtyp jatyr. Negizinen ol kooperatıv qatysýshylarynyń sanyna baılanysty, qazirgi tańda jarnanyń mólsheri 6500 teńgeden bastalyp, 9000 teńgege deıin jetip tur. Keıbir baǵbandar baý-baqshasyna tónetin qaýipke qaramastan, saıajaıdy baqylaýshylar men kúzetshiler qyzmetinen bas tartyp, múshelik jarnany arzandatýǵa umtylatyny da belgili.
– Aqshaǵa shaqqanda baý-baqshamyz ózin aqtamaıdy. Jol shyǵynyna, jalǵa tóleımiz. Bıyl baǵa taǵy kóterilgenine baılanysty kóbi baqshalaryn tastap ketýge sheshim qabyldady. Adamdarǵa qymbatshylyq unamasa da amalsyzdan tólep, óz jer telimderine keledi. Elektr jaryǵyna qatysty da másele bar. Elektr júıesin tartyp berýge 300 myń teńge suraıdy, bul óte qymbat. Jumystan shyǵyp baqshaǵa keletinderge sýarýǵa ýaqyt tapshy. Qarańǵyda barlyq júıek pen jemis aǵashyn jerine jetkizip sýarý múmkin emes. Onyń ústine baqshamyzǵa qubyr boıymen aǵyp keletin sý keıde toqtap qalady. Eger jazdyń aptap ystyǵynda sý kelmeı qalsa, qanshama ýaqyt baptaǵan ónimderimiz qýrap qalýy múmkin, – dep qynjylady baǵban Gúljanat Tabyldına.
Onyń aıtýynsha, baý-baqsha ustaýshylarda táýekel kóp. Qazir órt qaýipti kezeń bastaldy. Iesiz turǵan saıajaılar órttiń tez taralýyna negiz bolady. Ondaǵan jyl boıy ózderi ekken kóshetteriniń jemisin jep kele jatqan baǵbandar onyń zardabyn tartady. Sol turǵyda bul máseleni jergilikti ákimdik óz baqylaýyna alýy kerek dep esepteıdi zeınetker. Iаǵnı bos turǵan 6 sotyq jerdi qala turǵyndaryna tegin taratyp berse bolar edi. Esesine bılik órt oqıǵalarynyń aldyn alady ári turǵyndardyń ózderin sapaly kókónispen, jemis-jıdekpen qamtamasyz etýine múmkindik týady.
О́ńirlik tótenshe jaǵdaılar departamentiniń mamandary baý-baqshalardaǵy órt oqıǵalary jyl ótken saıyn údep kele jatqanyn aıtady. Keıbir jyldary bir ǵana órt oqıǵasy 500-600 jer telimin jaıpap ótken oqıǵalar kezdesken.
– О́tken jyly saıajaılarda tirkelgen órtterdiń barlyǵy qaldyqty, qýrap qalǵan ósimdik sabaqtary men aǵash butalaryn órteýden paıda bolǵan. 2024 jyly saıajaılardyń 250 teliminde janý derekteri anyqtaldy. Bıyl bizdiń barlyq áreketterimiz oqys oqıǵalardyń aldyn alýǵa baǵyttalyp otyr. Qaldyq pen qýrap qalǵan ósimdik sabaqtaryn arnaıy jerlerde órteý kerek, – deıdi tótenshe jaǵdaılar departamentiniń bastyǵy Rýstambek Ámrın.
Qutqarýshylar jyl saıyn saıajaılardy aralap, erejelerdi túsindiretin paraqshalardy taratady, reıdter men baqylaý is-sharalaryn júrgizedi.
Baǵbandardyń bas aýrýyna aınalǵan taǵy bir másele – urlyq. Metaldan jasalǵan zattar, temir qorshaýlar, ala jazdaı ósirgen baqsha ónimderi jıi qoldy bolady. Pavlodarlyq polıseıler tonaýshylarmen kúresý maqsatynda birneshe jyl buryn atty patrýl qyzmetin uıymdastyrǵan. Qazir olardyń qaraýynda 15 at bar. Arnaıy patrýl saıajaı maýsymy bastalǵaly saıajaılardy baqylaýǵa aldy.
– Atty patrýl baý-baqshany baqylaýǵa yńǵaıly bolyp tur. Avtókólik júre almaǵan jerden jylqy ońaı ótip ketedi. Polısııa qyzmetkerleri saıajaılar aýmaǵynda zańsyz júrgenderdi anyqtaý maqsatynda turaqty túrde reıdke shyǵady. Sondaı-aq qurylys nysandary, salynyp jatyp toqtap qalǵan nemese ıeleri tastap ketken ǵımarattar, saıajaı telimderi tekserildi, – deıdi kavalerııalyq vzvod komandıri Berdibek Daıandah.
Qıyndyqtarǵa qaramastan Ertis-Baıan óńirindegi baý-baqsha kooperatıvteri óz jumystaryn jalǵastyryp jatyr. Zeınetkerler baǵbanshylyq isine jastar da qyzyǵýshylyq tanytatynyn aıtady. Degenmen saıajaıǵa kelip bel jazbaı eńbek etetinderdiń arasynda jastar óte az. Mysaly, Pavlodar qalasynda turatyn Denıs Trofımov jergilikti jylý-elektr stansasynda jumys isteıdi. Áıeli medısına salasynda eńbek etedi. Otbasynda bir qyz bala bar. Keıde ata-analary saıajaıǵa shaqyrǵanda Denıs olardyń kóńilin qaldyrmaýǵa tyrysady. Biraq ol 6 sotyq jerdi satyp alyp, kókónis pen jemis ósirý eshqashan ózin aqtamaıtyn, eńbegi esh, tuzy sor jumys dep esepteıdi.
– Menińshe, baý-baqsha ósirý qarjylyq jaǵynan tıimdi emes. Kólik otynyna, jolǵa, baqshany ustap turýǵa shyǵyndaný kerek. Jumsaǵan aqshańdy jınaǵan ónimińniń esebinen shyǵara almaısyń, tipti shyǵyny birneshe ese asyp túsedi. Onyń ústine baqshany baptaýǵa kóp ýaqyt jumsaý kerek, al biz sııaqty jas otbasylarda ýaqyt tapshy. Balany túrli úıirmelerge, ózge de damytatyn ortalyqtarǵa aparý kerek. Kún saıyn qarbalas tirlik bolǵandyqtan, saıajaıǵa baryp eńbektenýdi ýaqyt kótermeıdi, – deıdi D.Trofımov.
Pavlodar oblysy