Astana, Almatyda taksı júrgizýshileri, kýrerler jumysqa ábden mamandanǵan. О́ziniń, otbasynyń qamy úshin kúni-túni eńbek etýden sharshamaıtyndar platformadaǵy jumysyn negizgi tabys kózine aınaldyryp úlgerdi. Osy úrdis qoǵam, jol qaýipsizdigine, sodan soń eńbek naryǵyna belgili bir dárejede áser etip otyr.
Kýrer, taksıst bolý ermek emes
«Iаndeks Global» kompanııasynyń platforma arqyly jumyspen qamtý jobasy nátıjesinde 65 myńnan astam avtokólik júrgizýshisi «Iаndeks. Taksı» seriktesi retinde áleýmettik jaǵynan qorǵalǵan. Byltyr kompanııa elimizge 29,5 mıllıard teńge kóleminde salyq tólegen. 2016 jyldan beri el ekonomıkasyna 225 mıllıard teńgeden astam ınvestısııa quıǵan.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Iаndeks Global» kompanııasynyń bas dırektory Danııl Shýleıkony qabyldap, «Yandex Qazaqstan» kompanııasy qyzmetiniń negizgi baǵyttary men josparlaryn talqylaǵan edi. Onyń ishinde ınternet-platforma arqyly halyqty jumyspen qamtý, jasandy ıntellekt tehnologııasyn damytý bastamalary týraly áńgime órbidi. Kezdesýde Prezıdent kompanııanyń sıfrlyq transformasııaǵa, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa, azamattardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa qosqan úlesine joǵary baǵa berip, mádenı murany ozyq tehnologııalarmen ıntegrasııalaý máselesin aıtty. Jasandy ıntellekt qarqyndy damyp jatqan kezeńde mádenı biregeılikti saqtaýdyń, qazaq tili men mádenıetin sıfrlyq keńistikte ilgeriletýdiń máni joǵary ekenin alǵa tartty. Demek platformaly jumyspen qamtýda salmaǵy bar iri kompanııa alda jumysshylardy áleýmettik qoldaýǵa, qaýipsizdikke basymdyq berýmen shektelmeı, qazaq tili men mádenıetin tanytatyn jańashyldyqtarǵa basymdyq beredi.
Medısına, bilim, ǵylym, IT, ekonomıka, áleýmet, mádenıet, ónerkásip, qurylys, qaı sala bolsyn bilimdi, epti, básekege qabiletti mamanǵa zárý. Qazir kýrerlikte, taksıde júrgenderdiń basym kóbi mamandyqqa, jalaqyǵa, jumys rejimine kóńili tolmaı qoldy bir-aq siltegender desek, jańylmaımyz. Basshymen kelispeı, arazdasyp, mamandyqtan kóńili qalǵandar da kezdesedi. Aıta bersek, jekelegen adamdardyń tańdaǵan kásipten alystaýyna sebep-saldar jetedi. Taksıde kúndelikti tabysyń qolǵa tıedi. Kýrerler de solaı, ár tapsyrysynyń aqysy sol mezette túsedi. Jalaqyny aılap kútpeı, tapqanyn kúndelikti alyp otyrǵan jumysshynyń kóńili toq.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligine resmı saýal joldap, platforma arqyly jumys isteıtin jastardyń sany, olardyń jumysshy mamandyqtardyń ishindegi úlesi týraly surap bildik.
«Platformalyq jumys eldegi kóptegen adamnyń naqty tabys kózine aınalyp keledi. Bizdegi platformalyq jumyspen qamtýdyń eń keń taralǵan túrleriniń biri – taksı qyzmetteri: «Iаndeks. Taksı», «Uber», «InDrive», taǵysyn taǵy. Sol sekildi kýrerlik jetkizý qyzmetinde «Glovo», «Wolt» sekildi kompanııalar bar. Alaıda ınternet-platformalar arqyly jumyspen qamtylǵan adamdardyń sanyna qatysty resmı statıstıkalyq derekter qalyptastyrylmaıdy. Sarapshylardyń baǵalaýy boıynsha, elimizde ártúrli ınternet-platformalar arqyly shamamen 1 mıllıonǵa jýyq azamat qyzmet kórsetedi», dep jazylǵan mınıstrliktiń bizge usynǵan qysqa habarlamasynda.
Saladaǵy kemshilik rettelip keledi
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Oljas Anafın ınternet-platformalarda jumys isteıtin otandastardyń sany jyldan-jylǵa kóbeıip kele jatqanyn aıtady. Degenmen olardyń basym kópshiliginde zeınetaqy jınaqtary joq. Sol sebepti ýaqytsha eńbekke jaramsyzdyq jónindegi járdemaqy, tegin medısınalyq kómek sekildi áleýmettik kepildikterden qaǵylǵan. Búginde dál osy kemshilikti retteý turǵysynda zańnamaǵa ózgerister engizilip jatyr. Onyń ishinde salyq, áleýmettik tólemder mólsherlemesi tómendegeni platforma arqyly jumys isteıtinderdiń oń jambasyna keletin sheshim. Bul týraly vıse-mınıstr bylaı deıdi:
«2023 jyly Áleýmettik kodekske ınternet-platformalarǵa qatysty uǵymdar, sondaı-aq jeke tulǵalardyń taksı tasymaldaýshysy retinde tanylýyn retteıtin avtomobıl kóligi týraly zańǵa túzetýler engizildi. Memlekettik kirister komıtetimen, «Iаndeks. Taksı» kompanııasymen birlesip, ınternet-platformalar arqyly qyzmet kórsetetin tulǵalarǵa salyqtyq ákimshilendirýdiń balamaly tártibin qoldanýǵa qatysty qanatqaqty joba iske asyryldy. Osy tásildi synaqtan ótkizýdiń nátıjesinde 2024 jylǵy 1 shildeden bastap zańnamaǵa birqatar túzetý engizildi. Atap aıtqanda, mobıldi qosymshany paıdalana otyryp, jeke kásipkerlerge arnaıy salyq rejimin qoldaný sharttary jeńildetildi. Salyq jáne áleýmettik tólemder mólsherlemesi 4%-ǵa deıin tómendedi. Osydan keıin ınternet-platforma operatorlary salyq agentteri retinde tanyldy».
Qysqasy, qazir mınıstrlik qolǵa alyp, úılestirgen jumystar platforma arqyly jumys isteıtin azamattardyń zeınetaqysyna, medısınalyq saqtandyrýyna qolaıly. Aýrý-syrqatty MÁMS aıasynda tegin medısınalyq kómek ala alady. Qarttyq taıaǵanda zeınetaqy jarnasynyń sharapatyn kóredi. Platformaly jumysta eńbek etetinderdiń sany mıllıonnan asyp bara jatqanyn eskersek, der kezinde qabyldanǵan zań talaı adamnyń áleýmettik máselesin ońaltatynyna senim mol.
Mopedti kýáliksiz basqara almaısyz
Taǵy bir mańyzdy habardy aıtalyq, 5 sáýirden mopedter resmı túrde mehanıkalyq kólikterge teńestirildi. Iаǵnı moped ıeleri osy merzimge deıin kóligin tirkep, júrgizýshi kýáligin alýǵa tıis. Oǵan A1, A nemese V sanatyndaǵy júrgizýshi kýáligi bolsa jaraıdy. Sosyn júrgizýshiler tehnıkalyq tekserýden, azamattyq jaýapkershilikti saqtandyrýdan ótýge tıis. Budan bylaı tirkelmegen mopedterdi paıdalanýǵa, júrgizýshi kýáliginsiz basqarýǵa tyıym salynady. Moped júrgizetinderge zań talaptaryn qatańdatpasqa amal qalmady. Iri qalalarda qaptaǵan kóliktiń arasymen zýlaǵan talaı jas, jasóspirim oqys jaǵdaıǵa uryndy. Sońy qaıǵyly aıaqtalatyn oqıǵalar jıiledi. Zań talaptary jol júrý erejelerinen habarsyz, júgensiz júrgizýshilerdi birshama tııatyny anyq. Almatyda kýrer bolyp jumys istep júrgen Baǵlan Qarlybaı áleýmettik qoldaý sharalary, mopedti tirkeýge qatysty zań qazirgi jumysyna esh kedergi keltirmegenin málim etti.
Sýretti túsirgen – Almas QAISAR
– О́zim otbasylymyn, eki balamyz bar. Moped júrgizetin kýrerlerdiń tabysy jaqsy degendi estip, aýyldan Almatyǵa barýdy jón kórdim. Alǵashynda mopedti jalǵa aldym. Aı saıyn tóleıtin páter aqysy taǵy bar. Tabysy jaqsy. Kúndelikti tynbaı jumys isteseń 35-40 myń teńgeniń tóńireginde túsedi. Mysaly, búgin tús aýa jumysqa shyǵyp, keshke deıin 20 myń teńge taptym. Jýyrda moped satyp alyp, tirkedim. Nómir aldyq. Mopedterdi tirkeýge qatysty zań kúshine engeli qalada kóliktiń osy túri azaıyp ketkenge uqsaıdy. Shyn máninde, qaýipsizdik turǵysynda bul utymdy sheshim. Salyqqa jeńildikter jasalǵany da qýantady. Buryn salyqqa aı saıyn 22 myń teńge aýdarsaq, qazir 18 myń teńge tóleımiz. Ol az deseńiz, 18 myń teńgeniń ishinen zeınetaqy jarnasy men medısınalyq saqtandyrýymyzdy ustap qalady, – deıdi B. Qarlybaı.
Baǵlannyń negizgi mamandyǵy – dánekerleýshi. Aýylda tabys az, qaladaǵy iri kompanııalar tájirıbesi joq jasty jýytpaıdy deıdi. Otbasyly adamǵa birer jyl tabysty umytyp, tájirıbe arttyramyn dep jan baǵý qıyn. Keıipkerimiz sózin túıindeı kele aýylda mamandyq boıynsha jumys isteýge 250-300 myń teńge jalaqy usynatyndar tabylsa, barýǵa daıyn ekenin aıtty. Almaty, Astanaǵa eldiń ár aımaǵynan taksı júrgizýge, kýrer bolýǵa baratyn jastar jetedi. Olar tańnan keshke deıin qala qarbalasynan qajysa da, keri sheginbeýge tyrysyp júr. Osyndaı eńbekqor jastardy mamandyǵy boıynsha jumysqa tartsaq, eńbek naryǵyndaǵy tapshy mamandardyń ornyn toltyrýǵa múmkindik týady. Taksı júrgizý sekildi kýrerlik qyzmet te jastardyń ermegi emes. Sondyqtan qazir platforma arqyly jumys isteıtinderdiń qamy úshin mańyzdy zańdar qabyldanyp jatqany qýantady. Qyzmet kórsetý sapasy ońalǵany, salada báseke kúsheıgeni bári-bári tutynýshyǵa, ıaǵnı bizge tıimdi. Áıtkenmen, ekinshi jaqta joǵary bilimi bar nemese jumysshy mamandyqty ıgergen qabiletti jastardyń turaqty jumys taba almaı sendelgeni de qynjyltady.