Memlekettik rámizder – eldiń ulttyq bolmysyn, derbestigi men táýelsizdigin búkil álemge tanytatyn belgi. Qazaqstan da óz egemendigin jarııalaǵan kezde ony eń aldymen táýelsiz eldiń saıası mártebesin bildiretin Táýelsizdik deklarasııasyn qabyldaý arqyly bekitti. Sodan keıin kún tártibinde memlekettik rámizderdi qabyldaý máselesi turdy. Elimizdiń tuńǵysh rámizderi – Tý men Eltańba táýelsizdigimizdiń jarııalanýynyń dál 130-shy kúni, ıaǵnı 1992 jyldyń 4 maýsymynda qabyldandy. Al Ánuran mátini sol jyldyń 11 jeltoqsanynda bekitildi. Bıyl osy rámizderge 33 jyl toldy. Rámizderdiń memlekettik jáne etnıkalyq biregeılikti bildiretin túrli mán-mazmuny bar, dep jazady Egemen.kz.
Memlekettik Tý
Memlekettik týdyń avtory – Qazaqstannyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri Sháken Nııazbekov.
Týdyń negizgi túsi – aspan kók, ortasynda shuǵylaly kún, onyń astynda qalyqtap ushqan qyran beınelengen. Týda tik jolaq túrinde ulttyq órnek naqyshtalǵan. Kún jáne onyń shuǵylasy, qyran jáne ulttyq órnek beınesi altyn tústes.
Geraldıka dástúrinde aspan kók tús – adaldyq, senim jáne minsizdikti bildiredi. Qazaqstannyń memlekettik týynda ol ashyq aspan, beıbitshilik pen bereke, al bir tústi fon elimizdiń birligin beıneleıdi.
Geraldıkalyq qaǵıdalarǵa súıensek, kún ómir men energııany jáne molshylyqty beıneleıdi. Sondyqtan el týyndaǵy kún sáýleleri astyq túrinde beınelengen, ol – baılyq pen órkendeýdiń sımvoly. Kúnniń beınelenýi elimizdiń jalpyadamzattyq qundylyqtardy qasterleıtinin dáleldeıdi jáne jas memlekettiń jasampazdyq kúsh-qýaty men yntymaqtastyq úshin álemniń barlyq eline ashyq ekenin aıǵaqtaıdy.
Búrkit beınesi – kóshpelilerdiń dúnıetanymynda bostandyq, órlik, erlik tárizdi uǵymdarmen ushtasqan. Kún astynda qalyqtaǵan qyran memleketimizdiń qýattylyǵyn, táýelsizdigin, bıik maqsattar men turaqty bolashaqqa umtylysyn beıneleıdi. Altyn búrkittiń aıshyqty beınesi jas memlekettiń álemdik órkenıet bıigine degen umtylysyn kórsetedi.
Memlekettik týdyń mańyzdy elementi – onyń tuǵyrynda ulttyq oıý-órnek salynǵan tik jolaq. Qazaq oıý-órnegi – túrli formalar men syzyqtardyń úndestigin bildire otyryp, halyqtyń ishki jan dúnıesin tanytady ári Qazaqstan halqynyń mádenıeti men salt-dástúrin beıneleıdi.
Memlekettik Eltańba
Memlekettik Eltańba avtorlary – belgili sáýletshiler Jandarbek Málibekov pen Shot-Aman Ýálıhanov.
Eltańba sheńber tárizdes jáne shańyraqtyń beınesi túrinde jasalǵan, odan taraǵan ýyqtar kún sáýlesi ispetti jan-jaqqa shýaq shashyp tur. Shańyraqtyń oń jáne sol jaǵynda ańyzdardaǵy qanatty pyraqtardyń beıneleri ornalasqan. Joǵarǵy bóliginde bes buryshty kólemdi juldyz, al tómengi bóliginde «Qazaqstan» degen jazý bar. Juldyz, shańyraq, ýyqtar, ańyzdardaǵy pyraqtar beınesi, sondaı-aq «Qazaqstan» jazýy – altyn tústi.
Sheńber (dóńgelek) – Uly dala kóshpelileri arasynda erekshe qurmetke ıe bolǵan ómir men máńgiliktiń sımvoly. Eltańbanyń ortalyq geraldıkalyq elementi shańyraq beınesi – kıiz úıdiń ústińgi kúmbezdi bóligi, odan ýyqtar (tireýler) jan-jaqty kún sáýlesi túrinde sáýle shashady. Shańyraq – kıiz úıdiń negizgi júıe quraýshy bóligi, pishini jaǵynan aspan kúmbezine uqsaıdy jáne kóshpelilerdiń dástúrli mádenıetindegi tirshilik qareketiniń negizgi elementteriniń biri. Shańyraq beınesi – elimizde turatyn barlyq halyqtyń ortaq úıi men birtutas Otanynyń sımvoly. Shańyraqtyń beriktigi men turaqtylyǵy onyń barlyq ýyǵynyń (tirekteriniń) senimdiligine baılanysty bolatyny sııaqty, Qazaqstannyń turaqty damýy árbir azamattyń ál-aýqatyna baılanysty.
Qanatty mıftik tulparlar – negizgi geraldıkalyq element. Ejelden beri jylqy beınesi erlik, kúsh sııaqty uǵymdardy beıneleıdi. Tulparlar kópultty Qazaqstan halqynyń qýatty jáne gúldengen memleket qurý jónindegi san ǵasyrlyq armanyn bildiredi. Sondaı-aq arǵymaqtardyń altyn qanattary da júgeriniń altyn masaqtaryna uqsaıdy jáne Qazaqstan halqynyń eńbeksúıgishtigin jáne eldiń materıaldyq ál-aýqatyn bildiredi.
Respýblıkanyń Memlekettik Eltańbasyndaǵy taǵy bir ereksheligi – ol bes buryshty juldyz. Bul nyshandy adamzat erte zamannan beri qoldanyp keledi jáne adamdardyń aqıqat nuryna, barlyq uly jáne máńgilikke degen turaqty umtylysyn beıneleıdi, juldyz beınesi – Qazaqstan halqynyń álemniń barlyq halqymen yntymaqtastyq pen áriptestikke ashyq el qurýǵa degen umtylysyn kórsetedi.
Memlekettik Ánuran
Ánuran – el azamattaryn tıimdi áleýmettik-saıası turǵydan toptastyryp, etnomádenı turǵydan teńdestirý úshin negizgi mánge ıe, mańyzdy dybystyq rámiz sanalady.
Tól tarıhymyzda Ánuran eki ret qabyldandy (1992 jyly jáne 2006 jyly). Alǵashqy Ánurannyń sózin T.Moldaǵalıev, M.Álimbaev, Q.Myrzalıev, J.Dáribaeva jazǵany málim, al áýeni M.Tólebaev, E.Brýsılovskıı L.Hamıdı jazǵan nusqa.
2006 jyly qańtarda «Meniń Qazaqstanym» Ánuran retinde resmı bekitildi. Onyń áýenin jazǵan Shámshi Qaldaıaqov, sózin jazǵan Jumeken Nájimedenov. Atalǵan ánniń tarıhy 1956 jyldan bastalady. Tyń ıgerý jyldarynda marsh sarynynda dúnıege kelgen bul án qazaqtyń rýhyn kóterý, namysyn oıatý maqsatynda jazylǵan. «Meniń Qazaqstanym» 1986 jyldyń jeltoqsanynda da jańǵyrdy.
Memlekettik Gımnniń mártebesine sáıkes ózgertýler engizildi. Qazaqstan Respýblıkasy Ánuranynyń mátinin jazǵandar Jumeken Nájimedenov, Nursultan Nazarbaev.
Ol alǵash ret 2006 jyly 11 qańtarda Prezıdenttiń saltanatty túrde ulyqtaý rásiminde tyńdaldy.
Sonymen qatar 2006 jyly Gımndi tyńdaý erejeleri ózgertildi. Resmı rásimderde oryndalǵanda, jınalǵandar turyp, oń qolynyń alaqanyn keýdesiniń sol jaǵyna qoıýy kerek.
Bul kúnderi qazaq qoǵamynda ánurannyń úshinshi avtory men ózgeriske ushyraǵan sózine qarsy túrli pikir alýandyǵy bar. Dese de ony qaıtadan ózgertý nemese ornynda qaldyrý zań tártibimen ǵana júzege asady.
Qyzyqty derekter
Táýelsizdigin endi jarııalaǵan elimiz úshin memlekettik rámizderdi qabyldaý jeńil bolmaǵan. Tıisti memlekettik organdar men mekemeler asa jaýapty isti jan-jaqty izdenispen, muqııat daıyndyqpen qolǵa aldy. Áýeli 1992 jyldyń bas kezinde Joǵarǵy Keńestiń tóralqasy memlekettik sımvolıkany daıyndaý boıynsha jumys tobyn qurý týraly qaýly qabyldap, arnaıy shyǵarmashylyq komıssııa quryldy, oǵan belgili zańgerler men qoǵam qaıratkerleri múshe boldy. Kóp keshikpeı Eltańba, Tý jáne Ánuran jobalaryn jasaýǵa konkýrs jarııalanyp, oǵan qatysýshylarǵa kúrdeli ári jaýapty mindetter qoıyldy. О́ıtkeni Memlekettik rámizderdiń tarıhı, saıası jáne ekonomıkalyq sımvolızmge sáıkes bolýy kózdeldi. Memlekettik tý eskızderi beınelengen shyǵarmashylyq eńbekteri bar túsken ótinim 1200-di quraǵan. Sondaı-aq konkýrsqa bolashaq Eltańbanyń 245 sýret jobasy men 67 sýrettemesi jáne Ánurannyń 750 nusqasy usynylypty.
Eltańba kórinisi Qazaqstan azamatynyń kez kelgen qujatynda bolady. Týý týraly kýálikten bastap zeınetaqy kitapshasyna deıin Eltańbanyń belgisi qoldanylady.
Memlekettik mekeme mańdaıshalarynda Tý mindetti túrde bolýy kerek.
Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamalar jınaǵynda rámizderge arnaıy 3 bap berilgen.
Qazaqstandaǵy eń úlken tý elordadaǵy «Atameken» etnomemorıaldyq keshenindegi Memlekettik rámizder alańynda ornalasqan. Bıiktigi – 111 metr. Keshen 2009 jyly salynǵan.
1994 jyly 1 shildede Talǵat Musabaev tuńǵysh ret qazaqtyń Týyn ǵaryshqa apardy.
Monblan shyńynda (4 810 m), Pamır taýynyń Lenın shyńynda (7 134 m) jáne Everest shyńynda (8 800 m) elimizdiń Týy jelbirep, Ánuranymyz shyrqaldy.
2011 jyly alpınıster Maqsut Jumaev pen Vasılıı Levsov Qazaqstannyń Týyn Azııanyń eń kúrdeli taý shyńy — bıiktigi 8 611 metr «Qaraqorym Chogorıge» tikti.
2011 jyldyń 14 jeltoqsanynda Ońtústik Polıýske shyǵýdyń 100 jyldyq mereıtoıynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Týy Antarktıdada tigildi.
2012 jyldyń 23 aqpanynda otandasymyz Andreı Gýndarev Ońtústik Afrıkanyń eń bıik núktesi – «Ohos-del-Saladony» baǵyndyryp, QR Týy álemdegi eń bıik janartaýǵa tigilgen.
2014 jyly alpınıst Maqsut Jumaev Soltústik Amerıkanyń eń bıik taýy — «Mak-Kınlı» shyńyna shyǵyp, onda Qazaqstannyń týyn jelbiretti.
2015 jyldyń 14 sáýirinde Qazaqstannyń shańǵy ekspedısııasy QR-nyń Týyn Soltústik polıýs – Arktıkada tikti.
2015 jyly ǵaryshker Aıdyn Aıymbetovtiń ǵaryshqa sapary kezinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik Týy Jer sharyn 150 ret aınalyp ushty.
Memlekettik rámizder – el damýynyń ajyramas bóligi
Rámizder arqyly elimizdi búkil álem tanıdy. О́ıtkeni onda qazaq halqynyń bastan ótkizgen tarıhy, mádenıeti men dástúri kórinis beredi. Alǵashqy jyldardaǵydaı emes, qazirgi kezde elimizdiń Ánurany mátinin bilmeıtin jan kemde-kem, ol – nasıhattyń jemisi.
Rámizder balabaqshalarda da, mektepterde de, joǵary oqý oryndarynda da, memlekettik mekemelerdiń ǵımarattarynda da kórnekti oryndarǵa ornalastyrylǵan. Balabaqsha búldirshinderi oń qolynyń alaqanyn júrek tusyna qoıyp «Meniń Qazaqstanymdy» shyrqaǵanda erekshe bir sezimge bólenip ári jigerlenip qanattanatyny ras. Bul el bolashaǵy – jastardyń óz Otanyn, óz jerin, óz elin qorǵaýǵa degen sezimin oıatyp, senimin nyǵaıtatyny anyq.
Barshamyzǵa málim, keıde memlekettik rámizderdi qurmettemeý sııaqty keleńsiz jaılar bolyp jatady. Bir jaqsysy, ondaı oqıǵalardy ultjandy azamattarymyz der kezinde baıqap, oǵan tıisti mekemelerdiń nazaryn aýdartyp, álgilerge zańnamaǵa sáıkes shara qoldanylyp keledi.
Memlekettik rámizderimiz búginde shartarapqa keńinen tanyldy. Qazaq elin álem jurtshylyǵy moıyndady. Bizdiń kók baıraǵymyz Birikken Ulttar Uıymynyń ǵımaraty aldynda tur, Qazaqstan Respýblıkasynyń shetelderdegi Elshilikteri ǵımaratynyń mańdaıshalaryna tigilgen. Álemdik sport dodalarynda elimizdiń olımpıada jeńimpazdary Ánuranymyzben birge kók Týymyzdy bıikke kóterdi.