Jańa joba jemisin berdi

– Eraly Luqpanuly, aýylda jumys orynyn quryp, halyqty turaqtandyrý isi qalaı júrip jatyr?    

– Máseleni túpkilikti sheshýge arnalǵan «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy bar. Ol Prezıdent baqylaýynda. Baǵdarlama men ondaǵy utymdy jobalardy múltiksiz iske asyrýdy Úkimet basshysy Oljas Abaıuly jiti qadaǵalap otyr. Tapsyrma oryndalsa aýyl men qalanyń kóp máselesi óz sheshimin tabady.

Áýeli aýyl adamynyń ál-aýqatyn kóterý lázim. Jumys orynyn ashyp, aýyl múmkindigine qaraı ónim shyǵarý kerek. Aýyl sharýashylyǵy óniminiń kóp bóligin syrttan ákelemiz. Shetelden ımporttap júrmiz. О́zge ekonomıkaǵa jumys istep, bóten elde jumys oryny qurylýyna, ekonomıkasyn kóterýge kómektesip otyrmyz. Azyq-túlik óndirýdi durys jolǵa qoımasaq, aýylymyzda aınalýǵa tıisti aqsha ózge elge kete beredi. Budan kim utty? Eń árisi, basty qaýisizdik – azyq-túlik qaýipsizdigin qalaı qorǵap otyrmyz?

Bir ǵana Aqtóbe oblysynda jyl saıyn 150 mlrd teńge syrttan azyq-túlik satyp alýǵa jumsalady. Tizimge qarasaq, kúndelikti taǵamnyń 65 túrin  65 taǵamnyń ishinde 100 paıyz qamtylǵany 15-ke jetpeıdi. Keıingi 50 túrli taǵamnyń kóbiniń qamtylýy 20% bolmaıdy. Demek el tutynatyn taǵamnyń 80%-dan astamy tys elden keledi. Esepke zer salsaq, jyl saıyn ımport taǵamǵa 3 trln teńge jutylady.

Bizdiń el qııar men qyzanaq, taǵy basqa baqsha ónimin ósirýdi bilmeıdi me? Joq álde, ata kásip – tórt túlik maldy órgize almaıdy ma? Ejelden eńbekqor elmiz. Jónin tapsań jumys isteıtin azamat ár aýylda bar. Mysaly, Aqtóbe óńirinde Jumaǵalıevter otbasyna 500 taýyq alyp berdik. Taýyq bir aıda 360-qa jýyq jumyrtqa tabady. Bir jumyrtqa 50-60 teńge turady. Sonda 500 taýyǵy bar adam kúnine 20-25 myń teńge aqsha isteıdi. Ol bir aıda 600-650 myń teńge bolady. Mundaı jalaqyny qalada da bere qoımaıdy. Úıde otyryp osy tabysqa qol jetkizý...

Oblystyń Baıǵanın aýylynda Qutym Qasenoa atty jasy 80-ge taıaǵan aqsaqal bar. Jylyjaıdan jyl saıyn 15 mln teńge paıda tabady. Jumyskerlerimen birge 7 tonna qııar, 2 tonna qyzanaq, sondaı-aq 100 shaqty qaz ósiredi. Qaz baǵýynyń mánisi bar. «Qııardyń paıdasyn kórip, pálegin nege tastaımyn degen oı keldi. Surastyrsam qııar japyraǵy qazǵa jaqsy azyq eken. Endi qaz baǵyp, onyń da ıgiligin kórip jatyrmyz», deıdi aqsaqal. 

Eń bastysy aýylda óndirilgen ónimdi ózimiz satyp alsaq, aqsha syrtqa shyqpaıdy. Aqsha aýdanda aınalyp jańa jumys orny paıda bolady. Sóıtip halyqtyń turmysy túzeledi. Mysaly, Táńirbergen aýylynda Medet Bekjanov degen azamat bir jylda 30 shaqty ónim túrin shyǵaryp 368 mln teńge tabys tapty. Tabysty aýyldyń qajetine istetip jatyr.  

Qazir birqatar aýylǵa osy júıe engizilgen. Aýylda jumys ornyn quryp, aqshany óz aýdanynda aınaldyrady. Jergilikti bılik júıe jasap, baǵdarlama túzip, ony júzege asyrýǵa atsalysyp, ár isti kúndelikti qadaǵalýy tıis. Ony jasaı almaǵan ákim, ol orynǵa laıyqty emes. Bilgenge, ıgi jobalardy iske asyrýdyń arqasynda Aqtóbe oblysynda jumyssyzdyq bir jylda 24%-ǵa qysqardy. Járdemaqyǵa qol sozǵandardyń sany 18%-ǵa azaıdy.

 

– Taýarlyq nesıe jobasy el arasynda tez taralyp, óz-ózinen salalanyp birqatar baǵytta damı bastady. Joba maqsaty týraly aq aıdyn aıtyp berseńiz.

– «Aýyl amanaty» qaǵıdasymen aýyl adamdaryna 2,5%-ben  nesıe berip júrmiz. Ony alýǵa adam qolynda birneshe qujat bolýy tıis. Aldymen kepilge qoıatyn múlik kerek. Odan keıin nesıelik tarıhyna qaraıdy. Shynyn aıtqanda, keıbir azamatta osy jaǵdaı da joq. Múlki bar, biraq nesıelik tarıhy durys emes, áıtpese kerisinshe. Aýyldyqtardyń 70-80%-y túrli nesıege kirip, sodan shyǵa almaǵan soń «Aýyl amanaty» baǵdarlamasyna qatysa almaı otyr.

Sondyqtan «Taýarlyq nesıe» jobasyn oılap taptyq. Azamatqa eshbir kepilsiz, paıyzsyz múmkindik jasaýdy qarastyrdyq. Áýeli adamdar durys túsinbedi. Ekonomıkanyń eshbir zańyna sáıkes kelmeıtin ne tirlik dep qarady. Eshbir kepilsiz, paıyzsyz qandaı nesıe dep túsinbedi. Biraq aýyl halqynyń 70-80%-y «Aýyl amanatynan» syrtta qalǵandaı bolǵanda kreatıvti ıdeıalyq jobaǵa muqtaj edik.  

Aýyl-aýdandaǵy kásipker-fermerdiń basyn qostyq. Memleketten kómek alyp, osy jaǵdaıǵa jetkenin, áli de sýbsıdııa men jeńildetilgen nesıeleri baryn aıttyq. Endi aýyldasqa kómektesetin kez keldi. Talaby bar, qolynan is keletin azamatqa kepilsiz, paıyzsyz mal taratyp berýge qalaı qaraıtynyn suradyq. Árıne, belgili bir merzimde mal basyn qaıtarady. Kásipkerler qaıtarymy qalaı bolatynyn táptishtedi. Oǵan memleket kepil bolatynyn uqtyrdyq.

Bul jaǵdaıda mal berip otyrǵan fermerde eshqandaı táýekel bolmaýǵa tıis. Eki jaq kelisim jasaǵanda jergilikti aýyl ákimi 3-shi jaq retinde qol qoıady. Yqtımal jaǵdaıda oblys ákimdigine negizdeme bolýy úshin. Máselen qarǵyn sý tasqyny kóp sharýany shyǵynǵa uryndyrdy. Ámise aýyl adamdary da bir qoldyń salasyndaı emes. Kimniń múmkindigi qandaı, pıǵyly qaı tusta ekenin bilý qıyn. Memlekettik kepildik, ákimdik jaýapkershilik osy keleńsizdikterdiń aldyn alýǵa kerek.

Aýyl ákimi kimniń kim ekenin jaqsy biledi. Shartqa ózi qol qoıǵan soń istiń durys júrýin kúndelikti qadaǵalaıdy. Aýyl adamy oblys ne aýdan ákimi aldynda jaltarýy múmkin, al jergilikti aýyl ákimin eshqashan sazǵa otyrǵyza almaıdy. Aýylda bir-birine týystyq, jekjattyq, kórshilik baılanysy taǵy bar. Sondyqtan, basty jaýapkershilikti aýyl ákimi alǵany durys. Árıne ony aýyl ákimi jeke dara sheshpeıdi. Aýyldyq keńespen birge barlyq jaǵdaıdy zerttep, zerdelep baryp bir sheshimge keledi. Osynyń bári eskerilgende mal alǵan adam tutas aýyl keńesin aldaýǵa dáti barmaıdy. О́ıtkeni olar aýylda, aýmaqta ne bolyp jatqanyn túgel kórip, bilip júr.

Aýyl adamdarynyń deni aq adal azamattar. Sondyqtan bul iste áli kúnge deıin birde bir keleńsizdik oryn alǵan joq. Nesıe qaǵıdasyna qaıta oralsaq, mysaly 10 sıyr berdi me, bir jyl demalys. Tek kelesi jyldan 3-4 bastan qaıtara bastaıdy. Sebebi oǵan 10 býaz mal berilse, qara kúzde qorasynda 20 mal bolady. Kelisilgen ýaqyttan bastap 4 maldan qaıtarǵanda mal ıesine 3 jylda 10 mal ornyna 12 mal qaıtady. Ol 4 jyl boıy jem-shóp daıyndamady, malshy ustamady, 10 malǵa bir tıyn shyǵyn shyǵarmaı, ósimimen qaıtaryp aldy.   Eger kelisim 5 jylǵa jasalsa 16 bas mal qaıtady. Bilgenge bul úlken paıdanyń kózi.  

Jaqsy joba jerde jatqan ba! Ol ári qaraı damıdy. Jobaǵa kirgen jurt jańa usynys tastady. Mal aqysyn basqa jolmen qaıtarsaq bolady ma dep surady. Eki tarapqa da tıimdi bolsa, árıne! Sóıtsek, 10 sıyrdyń qunyn 1,5-2 jylda sútpen-aq tólep qutylýǵa bolatyn kórinedi.

Jyltyr aýylyndaǵy Kámshat Tóleýova esimdi kásipker 120 bas iri qarany 12 kópbalaly otbasyna taratyp berdi. Alǵan tarap mal aqysyn 2 jylda sútimen qaıtarsa, mal túgel ózinde qalady. Basynda 10 mal alǵan adamnyń qorasynda 5 jyldan keıin 30-ǵa jýyq mal bolady. Bıýdjetten bir tıyn aqsha almaı, osy joba arqyly bir aýyldyń azamattary bir birine kómektesip, aıaqqa turady. Mundaǵy negizgi maqsat «Aýyl amanaty» baǵdarlamasyna nesıelik tarıhy nasharlyǵynan qatysa almaǵan adam óz kúshimen nesıeden qutylady.

 

– Kásipker-fermerler joba jumysyn qalaı baǵalap otyr?

– Kásipker-fermerler keńese kele taýarlyq nesıe arqyly úlken jobaǵa jol ashty. Sóıtip kádimgi bıznes jobaǵa aınalyp barady. Mysaly Áıtke bı aýdanynda 500 qoıy bar azamat qoıyn túgel 3 shopanyna berýge daıyn. Shopandar onyń qolynda birneshe jyldan beri jumys isteıdi. Senimdi azamattar. Shartpen 5 jylǵa 500 qoıdy beredi. Jyl saıyn 150 qozy qoıshylar menshigine ótip turady. Sonda 5 jylda 3 jigittiń 750 qoıy bolyp, qysqa merzimde bir otary bar fermerge aınalady. Al Kámshat 4 myń qoıdy 50-de 50 shartymen taratyp berdi. Oǵan solaı tıimdi kórinedi. Tórt myń qoıdy bir jyl baǵýǵa tabystyń 30%-dan astamy qoıshy eńbekaqysy men jem-shópke ketedi eken. Sondyqtan beıǵam júrip taza paıdanyń 50%-yn alyp otyrǵandy jón sanaıdy. Birinshi jyly 2000, keıingi jyly 3000 qoı paıda kóredi. Ári qaraı baspaqtap eselene beredi. 

Qazir qoıshy tabý da úlken másele. Qoı baǵýǵa eshkimniń barǵysy kelmeıdi. Sondyqtan osy jolmen úlken halyqtyq joba iske asyrylyp jatyr. Bul tek Aqtóbe oblysynda ǵana emes, taǵy birqatar óńirde júzege asa bastady. Búginde Batys Qazaqstan, Atyraý, Qyzylorda, Túrkistan oblystary joba boıynsha iske kirisken.

Memleketten bir teńge aqsha jumsamaı, aýyldyń myqty azamattarynyń múmkindigi men tájirıbesin, aqyl-keńesin, ásirese aýyldasyn maldy etýge jasaǵan jomarttyǵyn durys paıdalanýdyń arqasynda júzdegen qarapaıym adam bir qora mal aıdaǵan fermer-kásipkerge aınalyp jatyr. Jaǵdaıy tómen, kópbalaly otbasylarǵa osyndaı ıgi bastamamen talaı máselesin sheship berýge bolady.

Pavlodardyń Aqsý aýdanynda Aıgúl esimdi jalǵyz basty ana bar. Ol osy joba arqyly 11 sıyr alǵan. Sóıtip 6 aıda 8 mln aqsha tapty. Úsh balasy bar. Ári múmkindigi shekteýli sol jalǵyz ana, malǵa qaraýǵa 2 adamdy jumysqa alyp, sıyryn saýyp, qaımaǵy men maıyn jáne qurtyn Kókshetaý, Qaraǵandy, Pavlodar, Baıanaýyl qalalaryna satyp, osyndaı tabys taýyp otyr

Mańǵystaýda «7 laq» degen jeke kásipkerlik bar. Ony orys qyzy jasap otyr. Shaǵyn ǵana sharýashylyq. Sóılestim, Reseıden kóship kelgen. Bizdiń jigitke turmysqa shyqqan. Kári túbektegi kóp adamnyń oılaǵany da, aıtatyny da munaı jáne onyń kompanııalary ǵoı. Al bul áıel shóp tym sırek ósetin, tiken-jantaǵy ǵana bar taqyr jerde eshki baǵyp otyr.

«Kenje balam aýyrdy. Úlken apa bul balany eshkiniń sútimen asyraý kerek dedi. Dáriger emi qonbaǵan balamdy 2-3 aıda eshki sútimen emdep, densaýlyǵyn qalpyna keltirdim. Men úshin eshki súti qasıetti dárýmenge aınaldy. Bala saýlyǵy tolyq tiktelgende, tóten bir oı keldi. Nege ózim sııaqty analarǵa kómektespeımin? Osy isti jasap kóreıin dedim. Túp nátıjesi osy kásipker-fermerlikke ákeldi», deıdi.

Qazir orys kelinshekte 40 eshki bar. Ony Taýarlyq nesıe jobasy arqyly satyp alǵan. Bir kúnde 40 eshki 150 lıtr sút beredi. Ol jaqta eshkiniń 1 lıtr súti 1300 teńge. Sonda ol bir aıda shıki sút satqannyń ózinde 6 mln teńge tabady. Biraq ol sútti qaıta óńdep, 9 túrli taǵam shyǵaryp jatyr. Iogýrt, irimshik taǵy basqalary bar. Ol jaǵy komersııalyq qupııa.

Mańǵystaý munaıshysy bir aıda 1 mln tabatyn shyǵar. Al orys kelin mıllıondaǵan tabysynan tysqary, eń bastysy qanshama muqtaj ana men balany dárýi mol eshki sútimen qamtyp otyr. Munaıda belaýyrdan maı-maı bolyp júrgen keıbireý eshki tirligin kózine elestete de almaıdy. Biraq shyndyǵy, orys kelin bala-shaǵa qasynda otyryp-aq kóp munaıshydan 5-6 ese mol tabys taýyp otyr. Endi muny biz aıtpaı-aq, aýyldaǵy aýqatty azamattar ózderi úılestirip alyp ketip jatyr.

 

– Aıtýly joba úlken bızneske jol ashqan bolsa, qosymsha talap, tilekter paıda bolǵan shyǵar?

– Buǵan deıin kelisimge kepil retinde aýyl ákimderin tartyp otyrdyq qoı. Endi «Taýarlyq nesıe» jobasyna Saqtandyrý kompanııalary ózderi tartyla bastady. Olar berilgen 10 maldyń saqtandyrýyn biz moınymyzǵa alamyz dep otyr. Desem de, kelisim basynda ákim turýy kerek, dep oılaımyn. Bárin uıymdastyrýshy báribir ákim bolýy tıis. 

Qyzylorda da vıse-premer Tamara Qasymqyzy men Májilis tóraǵasy Erlan Jaqanuly qatysqan úlken jıyn boldy. «Aýyl amanatyna» qorytyndy jasadyq. Taýarlyq nesıe jobasy boıynsha irgeli jumys isteldi. Búkil oblys ákiminiń orynbasary qatysty. Qoldaryna Saqtandyrý kompanııalarynyń baılanys telefonyn ustattyq. Endi tek uıymdastyrý isi ǵana qaldy.

Árbir jaýapty orynbasar Taýarlyq nesıeni eshkimge jaltaqtamaı júzge asyrýy tıis. Halyq úshin qolyndaǵy bılikti utymdy paıdalanyp, aýyl adamyna jańa múmkindikke jol ashyp berýi kerek. Istiń múltiksiz oryndalýy úshin árbir oblys ákimi Taýarlyq nesıeniń tabıǵaty men túp maqsatyn tereń túsinýi lázim. Sondaı-aq árbir aýyl-aýdan ákimi osy ispen tikeleı aınalysýy shart.

 

– Aýyl-aýdan ákimderiniń qyzmeti nemese mindeti týraly taǵy ne aıtasyz?

– Aýyl ákimi joba boıynsha baǵdarlama jasaýy tıis. Úkimette, oblysta áleýmettik-ekonomıkalyq damý baǵdarlamasy qurylǵan, biraq aýdan-aýyl deńgeıinde damý baǵdarlamasy joq. Endi qabyldap jatyr. Baǵdarlama tizimindegi 65 taǵamnyń bárin aýdanda shyǵarýy kerek. Jyl ótken saıyn ózimizdi birtindep qamtamasyz etemiz. Jyl saıyn neshe taǵam túrin shyǵara alamyz? Importty qalaı shekteımiz? Ákim baǵdarlama boıynsha mindetteme alyp, erteń halyq aldynda jaýap berýi kerek. Osy oıdy júzege asyra alǵan ákim, qolynan is keletin ákim. Bir aýylǵa baǵdarlama túze bilmese, demek ol orynǵa laıyqty emes.

Eldegi 15 oblysty aralaǵanda aýyl ákimderine eki suraq qoıdym. Bireýi de jaýap bere alǵan joq. «Aýyl máselesin bizden artyq kim biledi dep oılaısyz. Rasynda solaı. Aýyl máselesin Sizden artyq bilý múmkin emes. Sebebi Siz sol aýylda turasyz. Aýyl adamdarymen qoıan-qoltyq ómir súresiz. Sondyqtan búkil máseleni jaqsy bilesiz.

Birinshi suraq, aýylyńyzda eki myń adam turady. Osy eki myń adam bir jylda qansha tamaq jeıdi? Jaýap joq. Sonda qalaı, óz otbasyń tutynatyn tamaq kólemin bilesiń de, nege aýylǵa qansha tamaq keregin bilmeısiń?

Ekinshi suraq, aýyldaǵy eki myń adam bir jylda neshe taǵam túrin tutynady? Buǵanda jaýap joq. Aýylǵa taǵamnyń 65 túri kerek. Turǵyndar qanshasymen qamtamasyz etilgen, qamtamasyz etilmegenniń saldarynan qansha aqsha bóten elge ketkenin bilesiz be? Osy esep-kitapty jasap shyqqan kúni aýyl máselesin jaqsy biletin ákimge, tipti aýyldyń ákesine aınalasyń. Baǵdarlamańa aýyl ılanyp, azamattyǵyńa senim artty ma, demek ákim ǵana emes, ákesindeı qamqor, qorǵany bol. Sonda ǵana aýyl gúldenedi, damý jolyna túsedi», dedim. 

Sondyqtan aýyl ákimi áleýmettik-ekonomıkalyq damý baǵdarlamasyn jasaýy kerek. Múmkin ony aýdandyq máslıhat bekitýi qajet shyǵar. Osylaı halyq aldynda mindetteme alýy tıis. Sol mindetteme boıynsha halyqqa esep beredi. Mysaly bir aýylda qııar 20%-ǵa ǵana qamtamasyz etilgen. Demek qalǵan 80%-dy da ózimiz toltyrýǵa tyrysqanymyz jón. 

Juryn degen aýylda turatyn Jadyra esimdi qaryndasymyz 20 tonna qııar shyǵarady. Almatydaǵy búkil restorandy qııarmen qamtamasyz etedi. Oıyl aýylyndaǵy bir qaryndas 18 tonna qııar ósiredi. Bir aýladan 18 tonna shyǵarǵanda, tutas aýyl qansha qııar óndire alady? Nege biz ony syrttan ákelýimiz kerek?

Keıbireý ózimizde ósirgen tıimsiz deıdi. Syrttan ákelingenniń quny tómen kórinedi. Keden men basqa da kedergilerdi aıtpaǵanda, syrttan ákeletin taýardyń jolyna qansha aqsha ketedi? Ol ónimniń 30-40%-y jol aqysyna jumsalady. Sondyqtan aýyldyq ónimniń baǵasy eshqashan syrttan ákelgennen qymbat bolmaıdy. Tek óndirý men staý mehanızimderin qanaǵatpen jasap, aýyldasqa baýyrmaldyqpen qarasań boldy. Aýyl ákimi osy boıynsha jumys isteýi kerek. Kooparatıv qurǵan jón. Bir aýyl – bir kooperatıv. Aýyl adamdary birigýi tıis. Bir traktordy bir otbasy alsa, 1-2 aı ǵana paıdalanǵan soń 10 aı bosqa turýy yqtımal. Al eger ony bir aýylǵa alsa, jyl boıy toqtamaı jumys isteıdi.     

 Keıbir kásipker ótirik kooperatıv qurǵan. Almatyda 43 kooperatıv qurǵan kásipker bar. Árbirinde 3 adamnan ǵana. Ol jeke bir adamnyń bıznesi. Memleket kómegin qomaǵaılyqpen qara basyna paıdalanady. Kooperatıvke 30 mln aqsha bólinedi. Jalǵan bıznesmen tóbedegi tamyr-tanys arqyly sol maıshelpekke aram qolyn suǵý úshin osy jalmaýyz júıeni jasap alǵan.

Jergilikti bılik aýyldyń shyn qamqory bolsa, mundaı jalmaýyz jónsizdikke tosqaýyl qoıǵany jón. Áıtpese jalmaýyzben aýyz jalasqan ba degen kúmán týady. Sebebi kooperatıv 3-4 nemese 7-8 adamnyń ǵana jaǵdaıyn emes, tutas aýyl turmysyn jaqsartatyn uıym bolýy kerek. О́ıtkeni oǵan arnaıy aqsha bólinedi ǵoı.

Batys Qazaqstanda Qoskól degen aýyl, bir aýyl – bir koperatıv jobasyn iske asyrdy. Birneshe brıgadasy bar. Vıse-premer Tamara Qasymqyzy da boldy. Birinshi sút óndiretin bólim isimen tanystyq. Úsh tonnalyq muzdatqysh qoıǵan. Aýyl adamdary saýǵan sútin sonda ákelip ótkizedi. Qorasynda 120 sıyry bar. Muzdatqysh basseıindegi súttiń 20%-y ǵana qoradaǵy malǵa tıesili. Qalǵan 80%-yn aýyl adamdary toltyrady. Aýylda jalqaý adam joq. Bári tynbaı eńbektenýge beıil. Tek istiń kózin tabýǵa keńes berseń boldy. Tańerteń jáne keshke tapsyrǵan sút aqysyn sol kúni alady.  

Ekinshi bólim shóp shabady. Bir deste shóp kooperatıv múshesine 3 myń teńge. Oǵan kirmegen adamǵa eki ese baǵaǵa satady. Sondyqtan bári koperatıvke qosylǵysy keledi. Úshinshi bólim kókónis, tórtinshisi etpen aınalysady. Tipti naýbaıhanada nan jaýyp jatqany bar. Aýyl ózin sútpen, etpen, basqa da qajetimen qamtamasyz etip otyr. Aýyldyń barlyq turǵyny bir koperatıvte. Biraq árbiri jeke zańdy tulǵa. Kimde tabys qalaı, soǵan oraı aýylǵa paıdasy tıedi. Memleket kómekke bergen qarjyny ortaq qajetke istetedi.

Búginde árbir aýyl ákimi kooperatıv qurýy kerek. Úlken jıynda naqty tapsyrma berildi. Otyz jyl qalyptasqan júıeni bir kúnde ózgertý múmkin emes, árıne. Biraq halyqqa túsindirý jumysyn júrgizip, osy tıimdi júıege ákelý kerek. О́ıtkeni birigip jumys istegen bárine tıimdi. Túrkistanda «Túrkistan agro» degen kooperatıvte 112 adam birikti. Nátıjesinde, jarty jylda tabysy 2 esege ósken. Kooperatıv ár aýladaǵy baý-baqsha men aýyl mańyndaǵy egis alqaptarynda óndirilgen ónimdi tıimdi satýdy uıymdastyrýy kerek. Aýdanǵa, oblysqa ónim ótkizýdiń jolyn taýyp, halyqtyń alańsyz eńbek etýine jaǵdaı jasaýy kerek.

 

– Suhbatyńyzǵa rahmet.

 

Áńgimelesken –

Nurbaı Jolshybaıuly,

«Egemen Qazaqstan»