Agrosalanyń aýqymy artyp keledi. Bul degenimiz – aýylǵa betburys bar degen sóz. О́ńirimizde qomaqty qarjy quıylyp jatqan iri keshender kóp. Osakarov aýdanynyń Rodnıkov aýylynda «Eurasia Invest» kompanııasy 6000 sıyrǵa arnalǵan zamanaýı sút-taýar fermasyn salyp jatyr. Bul – elimizdegi 30 mlrd teńgeden asatyn iri ınvestısııalyq jobalardyń biri.
Qurylysy júrip jatqan sút fermasynyń qýaty – jylyna 70 myń tonna sút. Qurylysy aıaqtalyp, kásiporyn tolyq iske qosylǵan soń 180 jańa jumys orny ashylady.
«Evrazııa Invest LTD» JShS quryltaıshysy Ivan Georgıadı jobanyń kezeń-kezeńimen iske asyrylatynyn, birinshi kezek bıyl iske qosylatynyn atap ótti. Kásipkerler golshteın asyltuqymdy sıyrdyń alǵashqy legin satyp alypty.
– Jemshóp bazasy menshikti bolady. Bıylǵy maýsymda myń gektarǵa jýyq júgeri men jońyshqa egildi. Aýyl sharýashylyǵy salasynda bıyl úshinshi jyl jumys istep kelemiz. Alǵashqy jyly zamanaýı tehnıkalar, ekinshi jyly tamshylatyp sýarý jobasyn qolǵa aldyq. Jeńildetilgen nesıeniń kómegine júginip, sharýamyzdy ilgeriletip otyrmyz, – deıdi I.Georgıadı.
Kásiporyn sýarmaly jerleriniń aýmaǵyn 10 myń gektarǵa deıin ulǵaıtyp jatyr. Joba boıynsha 120 jańbyrlatyp sýaratyn mashına ornatylady. Bul ónimdilikti arttyrýǵa mol múmkindik beredi. Budan basqa, 12 myń tonnaǵa arnalǵan kókónis qoımasyn salýdy josparlap otyr.
О́ńirde alǵashqy «aqyldy» sút fermasy Nura aýdany, Kóbeteı aýylynan salynyp, búginde sátti jumys istep jatyr. Eki-aq jylda boı kótergen fermadaǵy 1 100 bas sıyrdan kúnine 25-30 tonna sút saýady. Prezıdenttiń iri sút fermalaryn salý jónindegi pármeninen soń, kóp uzamaı Kóbeteı aýylynan ashylǵan taýarly sút fermasy tabysty arttyryp, aýdan ekonomıkasyn eseleıdi.
Buǵan deıin tek dándi daqyl ósirýmen aınalysyp, yrysyn eselep kelgen «Chernıgovskoe ı K» JShS men «Ramadan MF» JShS taýarly iri sút fermasyn salyp, tabysyn ulǵaıtýǵa umtylady.
– Sút-taýar fermasyn salý arqyly qyzmetimizdi ártaraptandyraıyq dep sheshtik. Biz – ósimdik ósirýshilermiz. Jasyratyny joq, jyl saıyn mono dán egýmen aınalysý qıyndap barady. Sol sebepti «Ramadan MF» JShS-men birigip, Qaraǵandy oblysy men Astana shaharynyń sút óńdeý kásiporyndaryn shıkizatpen qamtamasyz etetin zamanaýı taýarly-sút fermasyn salý týraly sheshim qabyldadyq. Basa aıta ketetin dúnıe, eki jyl ýaqyt ishinde mundaı zamanaýı ferma salý ońaıǵa soqpaıdy. Úkimet bul jobany bastan-aıaq qoldap, úlken kómegin tıgizdi, – deıdi «Ramadan» sút fermasy dırektorynyń orynbasary Arman Nurjanov.
Sonymen jaqynda ǵana ashylǵan «aqyldy» sút fermasynyń qarjysy da qomaqty. Joba quny 4,8 mlrd teńgeni qurapty. Onyń 2 mlrd 70 mln teńgesi keshenniń qurylys jumysyna jumsalǵan. 1 mlrd 292 mln qarajaty fermanyń zamanaýı jabdyǵyna ıgerilip, 1 mlrd 463 mln teńgesine asyltuqymdy sıyr alynady. Úkimet fermanyń tolyq jabdyǵy men maldaryn sýbsıdııalap jatyr. Ferma jańa agroónerkásiptik keshenderge jeńildikpen nesıe berýdiń memlekettik baǵdarlamasy boıynsha salynǵan.
Mundaı alpaýyt jobalar aýyldy jarylqaıdy. Mysalǵa, Kóbeteıdegi aǵaıyn «eki qolǵa – bir kúrekti» osy fermadan taýyp otyr. Salynyp jatqan keshenniń basshylary aýyl turǵyndaryn barynsha jumyspen qamtyp keledi. Qazirdiń ózinde fermada 30-ǵa jýyq adam eńbek etip júr. Kásiporyn tolyq iske qosylǵan soń, qyzmetkerlerdiń sanyn 70-ke jetkizemiz dep otyr.
Negizinen basshylyq básekege qabiletti eńbekaqy tóleýge nıetti. Bul degenińiz, dıplomy bar kóp jas aýylǵa qaıta oralady degen sóz. Mysalǵa, Marlen Sherkenov osy ýaqytqa deıin Kóbeteı aýylynyń malyn baǵyp kelgen. Ferma ashyla salysymen, osynda jumysqa ornalasqan.
– «Aqyldy» ferma ashylady degende aýyl bolyp qýandyq. Osy ýaqytqa deıin óriste júrip, aýyldyń malyn ósirdik. Eńbek ettik. Endi jańa fermaǵa ornalastyq. Munda turaqty ári joǵary aılyq bar. Jumys jeńil, barlyǵy avtomattandyrylǵan. Jumystyń deni tehnıkalardyń kómegimen atqarylady. Bizdiń mindet – maldyń jaı-kúıin qadaǵalaý. Aýyldyń jastaryn da fermaǵa alyp jatyr, – deıdi fermanyń malshysy M.Sherkenov.
Fermada 30 adamǵa arnalǵan jataqhana bar. Alystan kelgen mamandar osynda turady. Tegin. Ashana da jumys isteıdi. Qyzmetkerlerge kún saıyn úsh mezgil tamaq qarastyrylǵan. Aldaǵy ýaqytta kórshi aýyldaǵy jumyskerlerdi tasymaldaý qolǵa alynady deıdi basshylyq.
Fermanyń ornalasqan jeri de kóp sharýaǵa ońtaıly bolǵaly tur. Nura aýdanynyń ortalyǵynan 25 shaqyrym, Astana qalasynan 70 shaqyrym jerde. Dál kúrejoldyń boıynda. Sút fermasynyń basshylary sút ónimin áýeli Qaraǵandy oblysyna ótkizip, artylǵanyn Astanaǵa saýdalamaqshy.
Bul arada bes fermadan turatyn keshen, sondaı-aq jemshóp óndirýge arnalǵan súrlem alańy bar. Taýarly-sút fermasynda arnaıy astyq tazartqysh qoımasy qatar ornalasqan. Munymen qosa, tamshylatyp sýarý júıesi ornatylǵan.
Taýarly-sút fermasy qajetti azyqpen ózin-ózi qamtamasyz etedi. Ol úshin sý tartý qurylysyn, sý qubyry jelilerin salý jobasy ázirlenip, qolǵa alynǵan. «Bıznestiń jol kartasy» memlekettik baǵdarlamasynan qoldaý tapqan joba súrlemge, basqa da dándi daqyldarǵa aralastyratyn jasyl júgeri otyrǵyzý josparlanǵan 700 gektar alqapty sýarady. Aýstrııalyq «Bauer» fermasynyń alty shashyratqysh mashınasy satyp alynǵan. Qazirde fermadaǵy asyl tuqymdy sıyrlarǵa byltyr ázirlep qoıǵan 15 myń tonna jemshóbin berip otyr.
«Fermaǵa jumystyń barlyq sıklin avtomattandyrýǵa múmkindik beretin zamanaýı baǵdarlama engizilgen. Iаǵnı sıyr saýatyn oryn súttiń mólsheri men sapasyn avtomatty túrde baqylap otyratyn joǵary tehnologııalyq qurylǵymen jabdyqtaldy. Mundaı tolyq «aqyldy» qurylǵyny Germanııadan arnaıy aldyrdyq. Bul baǵdarlamanyń eń bir keremeti – saýyn alańyndaǵy ár sıyrdyń kúıi, dene qyzýy, júrek qaǵysy, jemshóbi men salmaǵy, kúndik beretin sútiniń mólsheri men quramy týraly málimetter jınaqtalyp otyrady. Ár asyltuqymdy sıyrdyń arnaıy «chıpi» bar. Sol arqyly kúnine, aıyna qansha sút bergenin kórýge bolady», – deıdi fermanyń jetekshisi Janserik Seıitmuratuly.
Fermanyń eń basty artyqshylyǵy – sıfrly tehnologııasynda. Tek saýyndy avtomattandyryp qana qoımaı, tabyndaǵy ár sıyrdyń kúıine qatysty kórsetkishterdi baqylaıdy. «Aqyldy» arnaıy qondyrǵysy arqyly ortalyq basqarý pýltine túsip otyrady. Bul jerde zootehnıkke de óte tıimdi bolmaq. Kompıýtermen qaı sıyrdyń sútti ekeni, qaısysynyń súti azaıa bastaǵany, qaı sıyrdyń durys jem jemeı júrgeni týraly málimetterdi onlaın rejimde alyp, qajetti sharýasyn aldyn ala baǵamdap otyrady. Eýropanyń áıgili «Dairycomp» tehnologııasyn endi ornatady. Qazir daıyndyq jumystary júrip jatqan kórinedi.
Fermanyń mal qorasynda ishtegi aýany jeldetip, tazartyp turatyn arnaıy qondyrǵy da qoımaq. Tipti maldyń jemshóbin beretin aýyl sharýashylyǵyna paıdalanylatyn sheteldiń shaǵyn tehnıkalaryn satyp alyp jatyr. Demek munda jumys atqaratyn malshylardyń da, saýynshylardyń da jumysy jeńildeıdi.
Kásipkerler Reseıden 403 bas golshteın atty asyltuqymdy sıyrdyń alǵashqy legin ákeldi. Endi qalǵan eki bóligin shilde, qazan aıynda ákeledi. Bul sıyrlar – eń sútti tuqymdardyń biri retinde belgili. Bıyl quny qymbattapty. Teńgemen eseptegende, 1 mln – 1 mln 200 myń. Fermanyń jobalyq qýaty – 1 100 bas. Kúnine 27 tonna lıtrge deıin sút alýdy josparlap otyr. Ázirge sıyrlary buzaýlamaǵan. Aldaǵy bir-eki aıda tóldeýge tıis. Shamamen, kúz aılarynda alǵash alǵan sútterin saýdalaǵaly otyr.
Osy ýaqytqa deıin óńirimizde shıki sút tapshylyǵy sezilip kelgen edi. Endi, mine, onyń da ońtaıly sheshimi tabylyp otyr.
Qaraǵandy oblysy,
Nura aýdany,
Kóbeteı aýyly