Áleýmettik jelilerde el azamattarynyń jeke derekteri ashyq bazalarǵa shyǵyp ketti degen aqparat tarady. Bul jańalyq qoǵamda úlken alańdaýshylyq týǵyzyp otyr. Sebebi málimetter sany 16 mıllıonnan asady. Iаǵnı el halqynyń basym kópshiliginiń aty-jóni, JSN, týǵan kúni, mekenjaıy, azamattyǵy, ulty, tipti uıaly jáne úı telefon nómirleri ınternette jarııalanyp ketken. Mundaı jaǵdaıda qarapaıym azamat ózin qalaı qorǵaıdy? Derekter qaıdan shyqty? Jaýapty kim?
Alǵash bolyp bul másele jóninde dabyl qaqqan Kıbershabýyldardy zertteý jáne taldaý ortalyǵynyń prezıdenti Oljas Satıev. Onyń aıtýynsha, taraǵan aqparat burynǵy málimetter bazasynan alynǵan bolýy múmkin nemese múlde jańa derekkózden alynǵan. Ondaı jaǵdaıda bul asa kólemdi derekterdiń zańsyz jarııalanýy retinde tirkeledi. Sarapshy qazirgi ýaqytta aqparattar «Telegram»-daǵy jabyq arnalarda satylyp jatqanyn aıtty. Iаǵnı jeke derekter qylmystyq naryqqa túsip ketken.
Osy jaǵdaıǵa baılanysty Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi Aqparattyq qaýipsizdik komıteti tekseris júrgizip jatqanyn habarlady. Mınıstrlik ókili Derbes derekterdi qorǵaýdy damytý basqarmasynyń basshysy Nurbol Muqashev resmı pikir bildirdi. «Áleýmettik jelilerde azamattardyń derbes derekteri taraldy degen aqparatqa baılanysty mınıstrlik tıisti jumys júrgizip jatyr. Aqparattyq qaýipsizdik komıteti quqyq qorǵaý jáne arnaıy organdarmen birlese otyryp, usynylǵan málimetterdiń shynaıylyǵy men ózektiligin anyqtaý maqsatynda tekserýdi bastady. Alǵashqy taldaý bul derekterdiń memlekettik emes ekenin, ıaǵnı jekemenshik aqparattyq júıelerden alynǵanyn kórsetip otyr. Búgingi tańda memlekettik aqparattyq júıelerden derbes derekterdiń taralýy nemese hakerlik shabýyldar tirkelgen joq», dedi ol.
Sondaı-aq resmı ókil eger azamattyń derbes deregi taralǵan tizimde bolsa, oǵan «eGov» portaly arqyly jeke kabınetine arnaıy habarlama jiberiletinin aıtty. Mundaı tásil buǵan deıin de qoldanylǵan. Jeke kabınetke eskertý jiberý – sıfrlyq turǵyda belsendi azamattar úshin qolaıly shyǵar. Biraq kúndelikti portalǵa kirmeıtin, ásirese egde jastaǵy adamdar habarlamany múlde baıqamaýy múmkin. Bul óz kezeginde jeke derekterdiń taralý faktisi týraly azamattyń ózi bilmeı qalýyna sebep bolady.
Jeke derekterdiń jarııalanyp ketý jaǵdaıy 2024 jyly da bolǵan. El azamattarynyń deregi qytaı saıttarynan tabylǵan. N.Muqashevtyń aıtýynsha, ol kezde jeke derekter qyzmet kórsetý salalary men mıkroqarjy uıymdarynyń eski bazalarynan alynǵan. Taldaý júrzilgennen keıin «Qazaqtelekom», «AirAstana» kompanııalarynyń da qaýipsizdik erjesin buzǵany anyqtalyp, 100 AEK (369 200 teńge) kóleminde aıyppul salynǵan. Alaıda áleýmettik jeli qoldanýshylarynyń pikirinshe, alyp kompanııalarǵa az somadaǵy aıyppul salý olardyń sıfrlyq qaýipsizdikke jaýapkershilik alýyna túrtki bolmaıdy. Al bul jolǵy málimetterdiń qaıdan alynǵany áli belgisiz, biraq jaýapty mekeme derekter resmı bazadan alynbaǵan dep otyr. Mınıstrlik bul jaǵdaıdy qatań baqylaýda ustap otyrǵanyn jáne tekserý aıaqtalǵan soń qosymsha aqparat jarııalanatynyn habarlady. Ádettegideı jaýapty organdar ár oqıǵadan keıin tekseris júrgizip, málimdeme jasaýmen ǵana shekteledi.
Oqıǵanyń qaıtalanýy jıilep barady. Qoǵamda suraq kóp. Derekter memlekettik júıeden shyqpasa, ol jeke júıelerge qalaı jetken? Júıeler kimge tıesili, qandaı negizde jumys isteıdi? Eger derekter shynymen eski bolsa, onda olardyń qazir qaıta satylyp jatqany qalaı túsindiriledi? Jeke bazalarda saqtalǵan azamattardyń derekteri qandaı kelisimmen óńdelip, taratylyp júr? Ulttyq qaýipsizdik komıteti bul suraqtarǵa resmı jaýap berýden bas tartty. Sarapshylardyń aıtýynsha, bul jerde basty másele azamattyń jeke derekterin kim, qalaı jáne qandaı jaýapkershilikpen saqtaıtynynda. Al derek taralǵannan keıin tekserý júrgizý jetkiliksiz. Naqty sharalar qabyldaný kerek.