Sot Tóraǵasy Aslambek Merǵalıevtiń tóraǵalyǵymen ótken keńeıtilgen otyrysqa Memleket basshysynyń quqyqtyq máseleler jónindegi kómekshisi Erjan Jıenbaev pen Joǵary Sot Keńesiniń Tóraǵasy Dmıtrıı Malahov qatysty, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Sot otyrysynda alqa tóraǵalary Nurserik Sháripov, Nazgúl Rahmetýllına, Aslan Túkıev jáne Sot ákimshiliginiń basshysy Naıl Ahmetzakırov sholý baıandamalar jasady. Keıin A.Merǵalıev jańadan qurylǵan kassasııalyq sottardyń burynǵy kezeńderde jiberilýi múmkin sot qateleriniń tıimdi súzgisine aınalý mindetin belgiledi.
Azamattyq sot óndirisinde ister sany arta túskenimen, sot tóreliginiń sapasy saqtalǵan. Bıylǵy bes aıda tatýlastyrý rásimderiniń úlesi 46,9%-ǵa jetip, ótken jylǵy 41,6%-ben salystyrǵanda eleýli ósim kórsetken. Medıasııa men balamaly tásilder arqyly 220 myńǵa jýyq talap-aryzdyń jartysy sheshilgen.
«Birinshi satydaǵy sottardyń jumysy oń nátıje kórsetti: apellıasııalyq tártipte qaralǵan sheshimderdiń sany 2,5%-ǵa (14 791-den 14 421-ge deıin) azaıdy. Kassasııalyq tártipte kúshi joıylǵan jáne ózgertilgen sot aktileriniń sany shamamen úshten birine, ıaǵnı 263-ten 185-ke qysqardy. Jalpy alǵanda, azamattyq ister boıynsha túzetilgen sot aktileriniń úlesi 1,7%-dan 1,4%-ǵa tómendedi. Bul respýblıka boıynsha birkelki praktıkany saqtaýdyń jaqsy belgisi.Qylmystyq sot isin júrgizýde aqtalǵandardyń sany 49%-ǵa (90-nan 134-ke), al jeke aıyptaý isterin esepke almaǵanda – 128%-ǵa, ıaǵnı eki eseden astamǵa (26-dan 58-ge) ósti. Aqtaý úkimderiniń bulaısha kóbeıýi sottar jumysyndaǵy aıyptaý jaǵynyń azaıǵanyn kórsetedi. Tergeý organdarynyń qamaýda ustaýǵa sanksııa berý týraly ótinishhattaryn qanaǵattandyrý kórsetkishi aıtarlyqtaı tómendedi. Eger 2024 jyly sottar ótinishhattardyń 76,6%-yn qoldasa, bıyl – 63,5%-y ǵana», delingen habarlamada.
Tóraǵanyń aıtýynsha, bul 2018 jyldan beri sýdıalardyń táýelsizdigine qol jetkizýdegi eń joǵary kórsetkish.
Sottar sotqa deıingi satyda elektrondy bilezikterdi belsendi qoldanady: 2025 jyly – 1740 kúdiktige qoldanylǵan. Bul búkil 2024 jylmen salystyrǵanda eki ese derlik kóp (954).
«Ol qylmystyq qýdalaý organdarynyń áreketterine shaǵymdardy qaraýdaǵy sottardyń oń praktıkasy týraly baıandap, sottar qanaǵattandyrǵan shaǵymdardyń úlesi 31,8 paıyzdan 36 paıyzǵa deıin óskenin atap ótti. Bul sot baqylaýynyń jaqsarǵanynyń kórsetkishi bolyp sanalady. Sonymen qatar, sottar qamaýǵa alýdyń balamaly sharalaryn tańdaýda oń nátıje kórsetýde. Máselen, esepti kezeńde sottar tergeý organdaryna qaraǵanda 6 ese kóp (sottar – 1842, organdar – 304) úıqamaqqa alýdy tańdady», delingen Joǵarǵy Sottyń habarlamasynda.
Joǵarǵy Sot Tóraǵasy sottalǵandar úshin jazany almastyrý ınstıtýttaryn qoldaný praktıkasy bóligindegi oń dınamıkaǵa toqtaldy: esepti kezeńde shartty túrde merziminen buryn bosatý (ShMB) týraly ótinishhattardyń qanaǵattandyrylýy 32,4%-dan 37%-ǵa deıin ulǵaıǵan, jalpy alǵanda jazany aýystyrý (JA) jáne ShMB qoldanylý kórsetkishteri turaqtylyǵy sottar jumysynyń turaqty montorıngisine yqpalyn tıgizedi.
«Biz sottalǵannyń sıfrlyq faılynyń saqtalýyn qamtamasyz etetin sıfrlyq platformanyń jumys isteý algorıtmin usyndyq, ol shartty túrde merziminen buryn bosatý jáne JA týraly ótinishhatty elektrondy túrde berýdi, robottyń kómegimen sot praktıkasyn taldaýdy, ony sotta onlaın qaraýdy qamtamasyz etedi. Bastama qoldaý tapty, óıtkeni ony iske asyrý qaraý merzimin qysqartady jáne eń bastysy, sot sheshimderiniń ashyqtyǵy men obektıvtiligin qamtamasyz etedi», dep A.Merǵalıev Joǵarǵy Sottyń ShMB jáne JA týraly ótinishhattardy qaraýǵa arnalǵan sıfrlyq ónimderdi engizý týraly bastamasyn jarııalady.
Sonymen qatar ákimshilik ádilet salasynda talap qoıýlardyń 7,3%-ǵa óskeni baıqalady. Mmúliktik daýlar, memlekettik satyp alýlar, sáýlet jáne qala qurylysy boıynsha daýlar kóbirek. Talap qoıý qaıtarýlarynyń 3%-ǵa artýy tatýlasý jáne talap qoıýdy qaıtaryp alýmen baılanysty, sońǵysy kóp jaǵdaıda daýdyń is júzinde aıaqtalýyn bildiredi.
«Talap qoıýlar boıynsha (jeke sot oryndaýshylarynyń talap qoıýlaryn qospaǵanda), azamattar men bıznestiń paıdasyna qabyldanǵan sheshimderdiń 57,8%-y, ortalyq memlekettik organdarǵa qoıylǵan talap qoıýlardyń 49%-y qanaǵattandyryldy, jergilikti atqarýshy organdarǵa qatysty bul kórsetkish 66%-dy qurady. Eń kóp qanaǵattandyrylǵan talap qoıýlar jer (73%), turǵyn úı (72%), salyq (57%) daýlary jáne qorshaǵan ortany qorǵaý (57%) boıynsha boldy. Jazbasha is júrgizýdegi ister boıynsha 16%-ǵa, bıylǵy jyldyń 1-toqsanynyń qorytyndysy boıynsha aýmaqtan tys sottylyqty qoldaný boıynsha 64%-ǵa (202 iske deıin) jáne shyǵarylǵan aqshalaı aıyppuldar 1%-ǵa ósti», delingen habarlamada.
Apellıasııada sot aktilerine túzetýler 3%-ǵa, kassasııada - 2%-ǵa azaıdy. Kásipkerlerden túsken 4 myń talap qoıýdyń jartysy sot arqyly bıznestiń paıdasyna sheshildi. Kassasııalyq saty jergilikti sottar qabyldamaǵan sheshimderdiń 33%-yn (185-tiń 61-i) túzetti.
Joǵary sot organynyń basshysy atap ótkendeı, Joǵarǵy Sot bıylǵy jyly kóptegen júıeli jumystar atqardy, sonyń arqasynda memlekettik organdardyń nazary ınvestısııalyq daýlardy sottan tys retteýge aýysty.
Nátıjesinde, astananyń MAÁS-na túsken ınvestorlyq talap qoıýlardyń sany eki esege jýyq qysqardy (92-den 54-ke deıin); kassasııalyq satyda sot 4 is boıynsha taraptardy tatýlastyrdy.
Joǵarǵy Sot Tóraǵasy 2025 jyldyń basynan beri jańadan qurylǵan kassasııalyq sottardyń materıaldyq-uıymdastyrýshylyq jumys isteýin qamtamasyz etý, respýblıka boıynsha sot ǵımarattaryn salý jáne jóndeý, sıfrlandyrýdy damytý boıynsha qabyldanǵan sharalardy atap ótti.
Sóziniń sońynda A.Merǵalıev sot júıesindegi júıeli reformalardyń oń úrdisine, quqyqtardy qorǵaýdaǵy sot bıliginiń sheshýshi róline toqtaldy. Aldaǵy mindetter retinde Prezıdenttiń sottarǵa degen senimdi arttyrý, isterdi ashyq, obektıvti jáne ádil qaraý jónindegi tapsyrmalaryn oryndaý atap ótildi. Adamnyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtarynyń múltiksiz saqtalýyn qamtamasyz etý, proseske qatysýshylardyń daýlardy sheshý sapasyna qanaǵattaný deńgeıin únemi zerdeleý basym baǵyttar bolyp tabylady.