Ortalyq Azııa keńistiginde elimiz sıfrlyq ınfraqurylymy jaǵynan eń damyǵan memleket sanalady. Degenmen, telekommýnıkasııa naryǵyna ıelik etý qurylymy shekteýli, negizgi kompanııalardy baqylaıtyn menshik ıeleriniń sheńberi tar. Mundaı tómen básekelestik salaǵa memlekettik yqpaldyń kúsheıýine ákelip, damýdy tejeýi múmkin. Halyqaralyq Internet Society uıymy elimizdiń telekom naryǵynyń aǵymdaǵy jaı-kúıin taldaı otyryp osyndaı pikir bildirgen, dep jazady Egemen.kz
Jańa kezeńde balama oıynshylardyń, eldi ǵalamdyq ınternet ortasyna qosý týraly jetekshi ıdeıalardyń paıda bolatyny zańdy. Sońǵy jyldary Úkimet telekom-naryqty reformalaý, sonyń ishinde jeke ınvestısııalarǵa jaǵdaı jasaý men básekelestikti arttyrý qadamdaryn jasady. Baıandamada qazir basym operator – «Qazaqtelekom» ekendigi, kompanııa ishki jáne halyqaralyq baılanysty qamtamasyz etýde sheshýshi ról atqaratyny aıtylady. Sonymen qatar tarıhı turǵydan Qazaqstan halyqaralyq ınternet-trafık máselelerinde Reseımen tyǵyz baılanysta ekeni, jalǵasyp jatqan táýeldilikke qaramastan elimizdiń Eýropa men Azııa arqyly balama joldardy belsendi qarastyryp jatqany keltiriledi. Ártaraptandyrý strategııasynyń nátıjesi qazirdiń ózinde baıqalady, biraq reseılik arnalardy tolyǵymen aınalyp ótý qıyn. Reseımen baılanys únemi suranysqa ıe, seriktester sapaly jáne qoljetimdi sheshimderdi usynady, al qazaqstandyq paıdalanýshylardyń kópshiligi reseılik derekter ortalyqtarynda ornalastyrylǵan mazmundy tutynady. Bul turaqty suranysty qalyptastyryp, balama baǵyttarǵa kóshýdi qıyndatady.
Internet-kontentti ornalastyrý máselelerinde Qazaqstan óńirdiń basqa elderimen salystyrǵanda lokalızasııanyń joǵary deńgeıin kórsetedi. Degenmen elden tys jerlerde ornalasqan saıttardyń edáýir bóligi áli de Reseıde, odan keıin Eýropa men AQSh-taǵy saıttar tur. Sarapshylardyń pikirinshe, keleshegi bar múmkindikterdiń biri – Kaspıı teńizi arqyly qosylý Qazaqstanǵa Eýropaǵa tikeleı shyǵýǵa, jelilerdiń turaqtylyǵyn arttyrýǵa, tipti Shyǵys Azııa men Eýropa arasyndaǵy trafık tranzıti arqyly qosymsha tabys kózin ashýǵa múmkindik beredi. Alaıda geosaıası turaqsyzdyq jaǵdaıynda jańa marshrýttar osal bolýy múmkin.
Elimizdiń óńirlik sıfrlyq hab retindegi ustanymyn nyǵaıtý úshin Internet Society uıymy memleket basqaratyn bastamalarǵa shoǵyrlanbaı, trafık almasýdyń táýelsiz, naryqqa baǵdarlanǵan núktelerin damytý mańyzdy ekenin atap ótedi. Sol arqyly kúshti jergilikti ınternet-ekojúıeni qurýǵa jáne halyqaralyq baılanysqa táýeldilikti azaıtýǵa bolady. Sonymen qatar jelilerdiń tehnıkalyq turaqtylyǵyn arttyrý úshin operatorlardy IPv6 jáne eń jaqsy marshrýttaý, DNS tájirıbelerin engizýge yntalandyrý qajet. Rezervtik arna retinde ártúrli jetkizýshilerden spýtnıktik ınternettiń múmkindikterin zertteýdi jalǵastyrǵan jón, biraq uzaq merzimdi perspektıvada neǵurlym senimdi jáne tıimdi sheshim retinde talshyqty-optıkalyq qosylymǵa basymdyq berý kerek.
Internet-ortanyń ashyqtyǵyn arttyrý úshin shaǵyn provaıderlerdi damytýǵa qolaıly jaǵdaılar jasaý usynylady. Bul IT apparattyq quraldaryna joǵary salyqtar, lısenzııalaý qıyndyqtary jáne radıojıilikterge shekteýli qoljetimdilik sııaqty naryqtyq kedergilerdi joıý arqyly múmkin bolmaq. Jergilikti ıelerdiń halyqaralyq kompanııalarǵa mindetti kópshilik qatysýy týraly talaptardan bas tartýy jańa oıynshylardy tartýǵa jáne básekelestikti kúsheıtýge áser etedi. Sonymen qatar operatorlar arasynda talshyqty-optıkalyq ınfraqurylymdy bólisýdi yntalandyrý jáne shaǵyn provaıderler úshin ádil tarıfterdi qamtamasyz etý mańyzdy. Adal básekelestik pen naryqtyq ártúrlilik – turaqtylyqtyń qosymsha kepili. Derekter ortalyqtarynyń, sonyń ishinde operatorlarǵa beıtaraptardyń naryǵyn damytý ishki mazmundy ornalastyrýdy tartymdy etýge jáne sheteldik saıttarǵa táýeldilikti azaıtýǵa kómektesedi.
Internettiń senimdiligi men qaýipsizdigin arttyrý úshin Qazaqstanǵa spýtnıktik operatorlardy qosa alǵanda, kontentti monıtorıngteý jáne buǵattaý jónindegi provaıderlerge qoıylatyn talaptardan bas tartý usynylady, óıtkeni mundaı sharalar paıdalanýshylardyń qaýipsizdigine nuqsan keltiredi. Sondaı-aq Internetke kirýdiń biryńǵaı shlıýzi arqyly trafıkti mindetti baǵyttaýdan bas tartý arqyly jelilerdiń turaqty jumysyn qamtamasyz etýdiń mańyzdylyǵy aıtylǵan. Qazaqstan ulttyq túbirlik sertıfıkatty paıdalaný tájirıbesinen resmı túrde bas tartýy jáne ınternet-ortaǵa degen senimdi qalpyna keltirý úshin provaıderlermen birlesip ony paıdalanýshy qurylǵylarynan alyp tastaýy qajet. Shıfrlaýdy qaýip emes, Ulttyq qaýipsizdik júıesiniń mańyzdy bóligi retinde taný jáne ony kıberqaýipterden qorǵaý úshin paıdalanýdy jalǵastyrý ózekti. Internet-provaıderlerdi qaýipsizdik salasyndaǵy úzdik álemdik tájirıbelerdi engizýge yntalandyrý eldiń sıfrlyq ınfraqurylymynyń jalpy turaqtylyǵyn arttyrady.