Bútin el bolyp memleketimizdiń jarqyn bolashaǵy úshin úlken iske qyzý kirisetin sát týdy. Ol – Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń álemdik daǵdarysqa qarsy birtutas bolyp kúresýde balamasy joq, keýdeli, dáleli tujyrymdy, ustanymy kesimdi 5 halyqtyq baǵyttan turatyn Ult jospary. Bul – táýelsizdiktiń az ǵana jylynda kóptegen memleketter jete almaǵan bıik belesterdi eńsergen Qazaqstannyń álemniń aldyńǵy qatarly 30 eliniń qataryna qosylý úshin jasaǵan ǵasyrlyq mejesi.
Ulttyq jospar – ult pen ulystardy uıystyratyn, birikken saýsaq pen ılikken ıneniń kózinen ótetin ótkir de utqyr ıdeıaǵa qurylǵan ortaq is ekenine eshkimniń shúbási joq. Ondaǵy kórsetilgen 100 qadam – Kók týymyzdaǵy tarmaqtalǵan sáýle sekildi ár tarapqa nuryn tókken Máńgilik Eldiń aspandaǵan adymy. Nursultan Nazarbaevtyń nurly joly, máńgilik taqyrypqa qurylǵan naqty ıdeıasy. Ult josparyna qatysty Memleket basshysy: «Bul 100 qadam jahandyq jáne ishki syn-qaterlerge jaýap bolmaq, sonymen bir mezgilde jańa tarıhı jaǵdaıda 30 damyǵan eldiń quramyna ený josparyna aınalady. Al reformalardy júzege asyrý – aldaǵy 10 nemese 15 jylǵa negizdelgen jalpyulttyq nómiri birinshi maqsat-mindet bolyp tabylady», – dedi.
Elbasy usynǵan 5 ınstıtýttyq reforma jalpyjurttyq deńgeıde birden qoldaý taýyp, halyqtyq reforma degen laıyqty atqa ıe boldy. Bul jańa ulttyq jospardyń kókjıegi keń, mańyzy men nátıjesi orasan zor ekenin aıǵaqtaıdy. Qazaq eli kún sanap kórkeıip, damyp kele jatqany aqıqat. Elbasynyń reformalyq baǵdary jáne onyń oryndalý jolyndaǵy tııanaqty 100 qadamy elimizdiń ósip-órkendeýindegi tezdetkish katalızator ispetti. Osy júıeli josparda memleket tarapynan halyqtyń rýhanı-mádenı damýyna da basa nazar aýdarylǵan. «Qazaqstan-2050» Strategııasymen qosa, atalmysh reformalar arqyly birtindep Qazaq eliniń ulttyq ıdeologııasynyń quraǵy quraqtalyp, oıý-órnegi naqyshtalyp, qanyq boıaýy sińe túspek. Jer kartasyndaǵy ózinshe dara memleket, Azııanyń qaq ortasyn jaılaǵan, batysynda Eýropamen shektesken, Qazaqstannyń ustanymy men damýy da ózgelerden erek. Bizdiń kúsh – halyqta, onyń – birliginde!
Álemniń iri alpaýyt elderi osyndaı uzaq merzimdi strategııalyq damý júıeleri arqyly úlken jetistikterge qol jetkizgen. Bul – ekonomıkalyq ósýdegi birden-bir qaǵıdat. «Máńgilik El» Tuńǵysh Prezıdenttiń jyl saıyn Qazaqstan halqyna jasaǵan Joldaýlary – jarqyn bolashaqqa, damyǵan elderdiń qataryna enýge, qarqyndy damyp, álemniń ozyq tehnologııalaryn ıgerip, jahandaný muhıtynda básekege qabiletti bolyp, salt-dástúr men ulttyq qundylyqtarymyzdy saqtap, eldigimizdi tanytý jolyndaǵy baǵdarsham ekeni anyq. «Eger el óz baǵyty men baratyn aılaǵyn bilmese, eshqandaı jel ońynan soqpaıdy. «2050» Strategııasy aıqyn shamshyraq sekildi basty maqsatymyzdan kóz jazbaı, azamattarymyzdyń kúndelikti tirshiliginiń máselelerin sheshýge múmkindik beredi. Bul bizdiń 30-50 jylda emes, jyl saıyn halyq turmysyn jaqsartatynymyzdy bildiredi», dedi bul týraly Elbasy.
Bes halyqtyq reformada kórsetilgendeı, «Kásibı memlekettik apparat qurý» – barshaǵa birdeı osy zamanǵy memlekettiń eń qymbat qazynasy – adam bolyp sanalatyn el úshin aldymen halyqtyń jaǵdaıyna, halyqtyń ál-aýqatynyń turaqtylyǵyna qyzmet etetin memleketshil ortany qalyptastyrýdy bildiredi. Otanshyl psıhologııasy myǵym naǵyz patrıottardy somdap shyǵarýdaǵy alǵyshart bolmaq. Al «Zańnyń ústemdigin qamtamasyz etý» arqyly azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý, sot júıesiniń táýelsizdigi kóptegen daýly máselelerdi sheshpekshi. Osy turǵyda quqyq qorǵaý men saqtandyrý jumystary kúsheıedi dep josparlanyp otyr. Sondaı-aq, «Indýstrııalandyrý jáne ekonomıkalyq ósim» qazirgi turaqtylyqty saqtaı otyryp, jańa belesterdi baǵyndyrý, áýe, teńiz, temirjol jáne avtokólik qatynastaryn jaqsartý, eýrazııalyq transqurlyqtyq dáliz qurý, aýyl sharýashylyǵyn damytý, energııa kózderin ońtaılandyrý, qurylys salasyn ındýstrııalandyrý ispetti baǵyttar da nyǵaıtylmaq.
«Birtektilik pen birlik» reformasy – «Máńgilik El» patrıottyq aktisi men «Úlken el – úlken otbasy» jobasyn júzege asyrady. Imenbeı aıtýǵa múmkindigimiz bar, bolashaǵy birtutas ult qurý – bizdiń eń basty qarýymyz. Elbasy saıasatynyń arqasynda biz birligimizben maqtana alamyz. Kópultty elimizde tatýlyq, rýhanı kelisim, bir-birimen úndesken múdde jasampaz bolashaqqa kedergisiz jetelep keledi. Halyqaralyq qaýymdastyqqa úlgi bolyp otyrǵan el ishindegi tatýlyq, dostyq qarym-qatynas, dinı túsinistik úlken mánge ıe. «Birlik – bizdiń barsha tabystarymyzdyń kilti» dep Elbasy aıtqandaı, aırandaı uıyp otyrǵan eldiń keleshegi kemel bolmaq. «Tilegi birdiń – júregi bir», maqsaty men isi bir jerden shyqqan dúıim jurt tosynnan kelgen qıyndyqty jeńip, kez kelgen belesti baǵyndyrary sózsiz.
«Esep beretin memleket qalyptastyrýda» Elbasynyń kózdep otyrǵan nysanasy – halyq múddesi. Elmen sanasý, kez kelgen memlekettik sharýany, máseleni sheshýde qarasha halyqpen aqyldasý, halyqqa esep berý, boıamasyz naqty atqarylǵan jumystar, bolashaqqa baǵdar keleshekte búge-shúgesine deıin eldiń nazarynda bolmaq. Bul tańdalyp otyrǵan baǵyt ishki saıasat qurýdaǵy tyń tásil, naǵyz demokratııaǵa qaraı qarymdy qadam bolmaq.
Prezıdent N.Nazarbaev 5 ınstıtýttyq reforma negizinde júzege asyrylatyn memleketti ári qaraıǵy damytýdyń 100 naqty qadamynan quralǵan Ult jospary Qazaqstannyń jahandyq jáne ishki shaqyrtýlaryna, sondaı-aq, jańa tarıhı sharttar boıynsha dúnıe júziniń ozyq elderiniń qataryna qosylý josparyna jaýap beretindigin basa aıtqanyn atap ótkenimiz jón. Osy jolda joǵary oqý oryndaryna arnalǵan naqty 7 qadam bar. Bul Elbasynyń bilim-ǵylym, tárbıe salasyna beı-jaı qaramaıtynyn aıǵaqtaıdy.
Máselen, 78-qadamda kórsetilgendeı, «Nazarbaev Ýnıversıtet tájirıbesin eskere otyryp, JOO-lardyń akademııalyq jáne basqarýshylyq derbestigin kezeń-kezeńimen keńeıtý. Kommersııalyq emes uıymdardaǵy jekemenshik JOO-laryn halyqaralyq tájirıbege sáıkes transformasııalaý» máseleleri urpaq múddesi úshin asa qundy. Sondaı-aq, 79-qadam naqtylaǵandaı, «Bilim berý júıesinde – joǵary synyptar men JOO-larda aǵylshyn tilinde oqytýǵa kezeń-kezeńmen kóshý. Basty maqsaty – daıarlanatyn kadrlardyń báskelestik qabiletin arttyrý jáne bilim berý sektorynyń eksporttyq áleýetin kóterý. Osy baǵytta Qyzdar ýnıversıteti barynsha qyzmet atqaratyn bolady.
Degenmen, qalǵan qadamdar bizge qatysty emes dep aıta almaımyz. Sebebi, olardyń ishinde tikeleı ári janama túrde ýnıversıtetterge mindettelgen júktemeler óte kóp. Bul JOO-lardyń básekege qabiletti kúshti memleketterdiń qataryna kirýde basty rólde oınaıtyndyǵyn bildiredi. Sondyqtan, halyqtyq reformanyń adam kapıtalyna, bilim berý máselesine, ult áleýetin arttyrýǵa tıgizetin áseri ólsheýsiz deýge tolyq negiz bar.
Kez kelgen memleket úshin bilimdi jastar – ult bolashaǵy. О́skeleń urpaq – ómir jalǵasy retinde kemel keleshektiń tizginin ustar azamattar emes pe?! Osy oraıda, bolashaǵy birtutas ult qurýda shańyraq shyraqshylaryn tárbıeleıtin Qyzdar ýnıversıtetiniń atqaratyn róli orasan zor dep esepteımin. Qasıetti qarashańyraq ulttyq salt-dástúr, rýhanı qundylyqtarmen qunarlanǵan pedagogıkalyq baǵyt arqyly ult tárbıeleýshilerin daıarlaýda biregeı bilim ordasyna aınaldy. Arýlar áleminiń aq jaılaýy sanalatyn 70 jyldyq tarıhy bar bilim oshaǵynda túrli ult ókilderi tálim alýda. Qazaqtyń ǵana emes, qyrǵyz, ózbek aǵaıyndardan bastap, uıǵyr, tájik, kúrd, orys, ýkraın, káris sekildi 480-nen asa ózge ult ókili bilim alyp jatqan tilegi bir qyzdarǵa Qyzdar ýnıversıtetiniń úlken tirekke aınalǵanyn maqtanyshpen aıta alamyz.
Ult josparynyń 87-qadamynda «Azamattyq birtektilikti nyǵaıtýdaǵy «Meniń elim» ulttyq jobasyn ázirleý týraly aıtylyp, árbir azamatqa jáne sheteldik týrıske el týraly bilýge kómektesý» jóninde aıtylǵan. Osy oraıda, biz sheteldik qonaqtarmen baılanys jasaýda elimizdiń árbir azamaty Qazaqstan týraly óte jaǵymdy ári nanymdy kózqaras qalyptastyrý baǵytynda jumys isteýimiz kerek dep esepteımin.
Elbasy atap ótken búginde iske asyrylyp kele jatqan úsh tuǵyrly til baǵdarlamasy elimizdiń polımádenıet pen kóptildilik keńistiginde utqyrlyǵymyzdy, zııatkerligimizdi, birligimizdi ushtaı túsetin quralǵa aınalmaq. Osy turǵyda ýnıversıtetter jastar aldynda úlken múmkindikterdi ashýy qajet. Aǵylshyn tilinde dárister oqylyp, shákirtterimizdiń mektepke deıingi jáne orta mektepte aǵylshyn tilin úıretýge degen qulshynysyn arttyrýdy maqsat tutý kerek. Belsendi stýdentter úshin mindetti úsh tilmen qosa, bútin shyǵys áleminiń fılologııasy men negizgi Eýropa lıngvıstıkasyn úırený de basty maqsat bolmaq.
Bilim ulttyń básekege qabilettiligin arttyrýdyń basty quraly bolyp tabylatyndyqtan, ýnıversıtetterdiń oqý-ádis-
temelik jumysy keshendi túrde damytylady. Bilim berý júıesinde bilim berýdiń ulttyq úlgisine ótý arqyly bilim deńgeıin halyqaralyq dárejege jetkizetin, álemdik pedagogıkanyń ozyq úlgilerin jańashyldyqpen damytatyn kásibı quzyretti ustaz daıyndaý jolǵa qoıylady.
Qazirgi zamanǵy ǵylymı-tehnıkalyq úderistiń qarqyny bilim berý júıesiniń aldyna jańa mindetter qoıyp otyr. Bilimine, biliktiligine, parasatyna paıymy saı ustaz búgingi tańda jas urpaqqa bilim berý júıesinde bolyp jatqan oń ózgeristerge baıyppen qarap, onyń zaman talabyna saı mán-mańyzyn túsinýi haq. Sondyqtan, júktelip otyrǵan asa jaýapty mindet, bilim salasyndaǵy reformalar, pedagogıkalyq ádis-tásilderdiń tyń, mándi ári sapaly bolýyn talap etip otyrǵan osy bir aıtýly kezeńde, pedagogtyń jyldar boıy jınaqtaǵan is-tájirıbesin jańa aqparattyq tehnologııaǵa ushtastyrýyn qajetti sanaıdy.
Bilim berýdi jańartý oqýshylardyń bilimin ǵana emes, olardy qoldaný daǵdylaryn, atap aıtqanda, fýnksııalyq saýattylyǵyn nemese quzyrettiligin qalyptastyrady. Búgingi tańda bilim berý isi qoǵamdy joǵary sapaly mamandarmen qamtamasyz etýmen tyǵyz baılanysty. Bul maqsatqa jetý úshin naryqtyq ekonomıka zamanynda joǵary mektep bilim berý úrdisin jan-jaqty jetildirýi, tárbıelik jumysty damytýy, stýdentterge óz betimen bilimin tolyqtyrýǵa, ǵylym men mádenıet jetistikterine baǵyttaýy qajet.
Álemdegi damyǵan 30 eldiń qataryna ený jolynan taımaıtyn naqty da nyq qadamdar josparlanyp, barlyǵy oryndalyp keledi. Osy jospardy oryndaýda elin súıgen kez kelgen azamat, ár qazaqstandyq ózin qamshylap, alǵa umtylsa, dittegen mejege der kezinde jetip, jańa belesterdi baǵyndyrýǵa, jospar qurýǵa daıyn bolatynymyz sózsiz. Ult muraty degende el bolyp, jurt bolyp atsalysý – zaman talaby. Qazaqstannyń kemel keleshegin ornatýda orasan zor eńbekteri tarıh betterinde altyn qariptermen basylatyn Elbasy – táýelsizdiktiń tiregi, ult bolashaǵynyń qamqorshysy. Sońynan ergen halyq úshin ómir súrý – bizdiń Elbasynyń basty qaǵıdasy. Dál osy qaǵıda egemen eldi jeńiske jeteleý ústinde.
Memleket basshysynyń sarabdal saıasatynyń nátıjesinde biz daǵdarystan damýǵa, ıaǵnı qıyn-qystaý ýaqytqa qaramastan kórkeıip gúldenýge beldi bekem býdyq. Bizdiń nysana – tek damý men utý tetiginde tur. Bizdiń birligimiz baıandy bolsa, biz úshin asa almaıtyn asý joq. Endeshe, osy Ulttyq josparymyz ortaq iske aınalsyn.
Dınar NО́KETAEVA,
Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq
ýnıversıtetiniń rektory.
Almaty.