Osydan týra bir jyl buryn Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev elimizde týrızmdi damytý týraly arnaıy keńeste: «Búginde álemdik jalpy ónimdegi týrızmniń úlesi 9 paıyzdan asty. Iаǵnı pandemııaǵa deıingi deńgeıge qaıta keldi deýge bolady. Dúnıejúzindegi jumys oryndarynyń shamamen 10 paıyzy týrızmge tıesili. Árbir tórtinshi jumys orny osy salada ashylyp jatyr. Kórsetiletin qyzmetter boıynsha álemdik eksporttyń 30 paıyzy, ınvestısııanyń 7 paıyzy, salyq túsimderiniń 5 paıyzy týrızm arqyly túsedi. Qazaqstanda týrızmniń barlyq túrin damytýǵa mol múmkindik bar, ekologııalyq týrızmnen bastap bıznes týrızmine deıin damytýǵa bolady», degen edi.
Osyǵan oraı Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy týrızmniń búgingi jaı-kúıin saralap kórgen edik. О́ńirdiń kórkem tabıǵı landshafty, tarıhı-mádenı muralary týrısterdi tartýǵa qolaıly. Oblysta qonaqtardy qabyldaı alatyn 125 oryn bar. Árıne, olardyń sapasy ártúrli, degenmen osy oryndar bir mezgilde 2 045 adamdy qabyldaýǵa qaýqarly. Bul byltyrǵy sáıkes merzimmen salystyrǵanda 3,2%-ǵa artyq. Búginge deıin týrısterge 461 mln teńgeniń qyzmeti kórsetilipti, bul kórsetkish te byltyrǵydan 22,9%-ǵa ósken.
Oblystyq kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasynyń basshysy Darhan Ámirın óńirdiń barlyq aýdandarynyń týrısterdi qabyldap, olarǵa usyna alatyn tarıhı oryndary, kıeli mekenderi bar ekenin aıtty.
«Bir ǵana Esil aýdanynda 540 kól bar, sonymen birge osynda «Krasnyı bor» ańshylyq sharýashylyǵy uıymdastyrylǵan. Qyzyljar aýdanynda qysqy, jazǵy týrızmdi, túrli týr uıymdastyrýǵa múmkindik beretin demalys bazalary bar», dedi ol.
Tarıhı-mádenı turǵydan saıahatshylar men serýendeýshilerdi qarsy alyp, týrıstik demalys usynýǵa Aıyrtaý aýdanynyń múmkindigi barynsha zor. Aýdandaǵy Qarasaı men Aǵyntaı mýzeı kesheni ortalyǵy, Shoqan Ýálıhanov mýzeıi, Aıǵanym qonysy – ulttyq týrızmniń naǵyz qaınar kózi. Adamzat balasy arasynan jylqyny alǵash ret qolǵa úıretýdi bastaǵan «Botaı qonysy» tarıhı tanymǵa boı urǵan týrısterge taptyrmaıtyn oryn. Tek solarǵa bastap baratyn joldardyń jóndelýi áli de jetkilikti dárejede emes. Aýdan ákimi Meıram Meńdibaevtyń aıtýynsha, jóndelmeı jatqan joldar kóp. Osy másele on jyldan beri sheshilmeı keledi. Tek jekelegen týrıstik oryndarǵa aparatyn qysqa, kireberis joldarǵa jóndeý júrgiziledi. Mysaly, byltyr Shalqar kóliniń jaǵalaýyndaǵy 8,5 shaqyrymdyq tórt avtojol ǵana jóndelgen. Bıyl uzyndyǵy 12,1 shaqyrymdyq taǵy da sondaı bes jol jóndelmekshi. «Botaı» mýzeı-qoryǵyna aparatyn 2,2 shaqyrymdyq, «Aıǵanym qonysynan» Sh.Ýálıhanov mýzeıine aparatyn 4,2 shaqyrymdyq joldardy jóndeýge jobalyq-smetalyq qujattar jasalyp, qarajat suralǵanymen, áli bekimegen.
«Joldardan bólek, ınternet, baılanystyń basqa túrlerimen qamtýǵa da tolyq qol jetkizilmeı tur. Byltyr «Kókshetaý memlekettik ulttyq tabıǵı parki» RMK telekommýnıkasııalyq baılanystyń baǵanalaryn ornatýǵa 6 ýchastok bólgen. Biraq merdiger mindettemesin oryndamady. Qazir sol «Transtelekom», «Kontent» fırmalarymen kelisimshartty buzý sharalary júrgizilip jatyr», dedi aýdan ákimi.
Osy ýaqytqa deıin ınternet jelisi jumys istemeıtin óńirge qandaı týrıst barady? Qazir kez kelgen adam mobıldik baılanyssyz júre almaıdy. Sol turǵyda bul jerlerdiń mádenı-tarıhı mańyzy qansha zor bolsa da, olardyń týrısterdi tartý múmkindigi tipti tómen.
Oblystyq mádenıet basqarmasy basshysynyń orynbasary Mafrýza Naýanova tamyz aıynda dástúrge aınalyp kele jatqan sýretshiler sımpozıýmy jóninde málim etti. «Botaı – Uly dala mádenıeti» taqyrybymen ótetin halyqaralyq festıval bıyl úshinshi ret uıymdastyrylady. Oǵan Túrkııa, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Ázerbaıjan, Majarstan, Túrikmenstan, Mońǵolııa elderimen qatar, Reseı Federasııasynyń Saha, Tatarstan, Bashqurtstan respýblıkalarynan 20 shaqty kásibı sýretshilerdi shaqyrmaqshymyz», dedi ol.
Týrızmdi damytý áleýeti zor aýmaqtyń biri – Jambyl aýdany. Segiz seri, Nııaz seri, Eseneı-Ulpannyń, halqymyzdyń eki birdeı klassık jazýshysy – Sábıt Muqanov pen Ǵabıt Músirepovtiń, Safýan Shaımerdenovtiń, jazýshy Ivan Shýhovtyń týǵan mekeni. Alaıda mundaǵy týrıstik ınfraqurylymdardyń jaı-kúıi de máz emes.
Taıynsha aýdanynda hrıstıan dininiń katolık tarmaǵyn ustanýshylarǵa saıahat jasaý múmkindigi bar. Munda «Sasyqkól» dep atalatyn jerge stalındik qýǵyn-súrgin jyldarynda polıak, nemis turǵyndary kúshpen jer aýdarylyp kelip, osy qonysty panalapty. Arasynda dindarlary da kóp bolypty. Kóldiń ataýy da «Ozernyı» degenge aýystyrylǵan. Osy óńirde zardap shekken baýyrlarynyń izin kórýdi murat tutqan týrıster jyl saıyn orta eseppen bir myńdaı bolyp, Polsha, Germanııa, Italııadan kelip turady. Alaıda mundaǵy joldar da halyqaralyq qalypqa saı emes.
Emdik týrızmdi damytyp, ekonomıkalyq tıimdilikke qol jetkizýge bolatyn oryn – Mamlıýt aýdanyndaǵy Meńgeser kóliniń jaǵasy. Shalqyp jatqan tuzdy kóldiń emdik qasıeti joǵary, ony mamandar da, halyq ta biledi. Biraq jaǵasyna emdik-demalys ornyn salý eshqashan qarastyrylǵan emes. Tek osy kóldiń bir pushpaǵyn jaılaıtyn qazirgi Májilis depýtaty Erkebulan Mámbetov basqarǵan «Mambetov ı K» JShS mańaıyndaǵy alańdy azdap jóndep qoıdy. Seriktestik tikken juqa kıiz úılerge teristiktiń sýyq túninde shydap shyǵý ońaı emes, ásirese tańǵy yzǵarda búrseń qaǵyp ketesiń. Ony óz basymyzdan ótkerip, ekinshi ret barmastaı bolǵanbyz. Zamanaýı aqshańqan, jyly úıler saldyryp, aınalasyn abattandyryp qoısa, bul kóldiń baǵy artyp júre bereri sózsiz.
Petropavldyń óz basynda týrızmdi damytý múmkinshiligi joǵary, mundaǵy ınfraqurylym da talapqa saı. Ásirese tarıhı týrızm jasaǵysy keletin adamdardyń kózaıymyna aınalatyn nysandar jetkilikti. Sonyń eń bastysy – «Abylaıdyń aq úıi» mýzeı-kesheni. Oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi, qazaq teatry, «Qalyńdyq úıi», «Maǵjan ortalyǵy», «Botaı» art-galereıasy, tarıhy tereń ortalyq serýen baǵy – qonaqtardyń súısine tamashalaıtyn oryndary.
Týrızmdi damytýdaǵy taǵy bir másele – halyqaralyq WFTGA standartyna saı keletin ekskýrsııa júrgizýshilerdiń bolmaýy. Osy kúnge deıin oblysta ondaı bes-aq maman bar eken. Sondyqtan til biletin kásibı gıdter daıyndaý da kún tártibinde tur.
Imantaý-Shalqar kýrorttyq aımaǵy boıynsha «Qundyzdy Resort» ınvestısııalyq týrıstik jobasy usynylyp otyr. Bul – jyl boıy júrgiziletin ulttyq sáýlettik, ekologııalyq týrızm jobasy. Joba aıasynda jazdyq 60 oryn, qystyq 30 oryndy jaraqtaýǵa 600 mln teńge ınvestısııa tartylmaq.
Qazirde «Vizit Tourism» sıfrlyq jobasy júzege asyrylýda, ol týrıstik baǵyttardy aıqyndap, yńǵaıly joldardy anyqtap, tarıhı oryndardy kórsetedi. Sonymen birge «Býrabaı trevel» atty ulttyq sıfrlyq týrıstik portaldy tolyqtyrý qolǵa alynyp jatyr.
Soltústik Qazaqstan oblysy