Kólik tańdaýdyń qyry men syry

Mashaqat

Endigi saýal bireý: sur ımport pa, resmı dıler me? Syrt­taı qarasańyz, Qytaıdan kólik aldyrý – óte tıimdi usy­nys. Jurt BYD, Haval, Geely sııaqty brendterdi arzan baǵa­men alyp jatady. Kóz qyzyǵady. Biraq munda basqa da máseleler bar. Te­mir tulpardyń zaýyt­tan shyq­qanynan bastap, eli­mizdegi tirkeýge deıingi joly uzaq. Táýekeli de birshama. Osy úde­risti búge-shigesine deıin biletin «Cars Market» arna­synyń júrgizýshisi, avto sarapshy Nıkolaı Tatarenko paıdaly aqparat aıtty.

– Adamdarda qate túsinik bar. Qytaıda avtosalonnan jańa kólikti alyp, birden Qa­zaq­stanǵa aıdap kelýge bolady dep oılaıdy. Shyn máninde, olaı emes. Jańa kólik aldymen eksport kompanııasynyń atyna tirkelip, qaǵaz júzinde «ekin­shi naryqtaǵy» kólikke aı­­­nalady. Sonda ǵana syrtqa shy­­ǵarýǵa ruqsat beriledi. Al bul – alǵashqy «bıýrokratııalyq aı­nalma joldyń» basy», – deıdi ol.

Sarapshynyń aıtýynsha, Qytaıda kólikti «ózdiginen júrý» tásilimen jetkizý – eń keń taralǵan ádis. Júrgizýshi kólikti aıdap ákelip, arnaıy brokerler men deklaranttar shekarada kútip turady. Biraq bul jerde de abaı bolý kerek. «Brokerińiz kim? Qaı jerde tirkel­gen? Qujatyn kórsete me?» osy suraq­tardan bastaý kerek. Kólik «Qorǵas» shekara beketi­nen ótkennen keıin birden zerthanaǵa túsýi tıis. Ańǵar­maı qalǵandar kólikti ýaqyt­sha saqtaý qoımasyna jiberedi. Ol kezde, keshirińiz, ábden sharshaısyz. О́ıt­keni kólik zerthanaǵa barmaıynsha, qaýip­sizdik sertıfıkaty berilmeıdi. Ol joq bolsa, keden de joq», – dep túsindirdi Nıko­laı.

Sarapshynyń sózinshe, keden baǵasy da óz aldyna shytyrman. Mysaly, kólikti 30 myń dollarǵa satyp alsańyz, keden ony 50 myń dollar dep baǵalap, soǵan sáıkes QQS eseptep jiberýi múmkin.

«Kedenniń 6 túrli baǵalaý ádisi bar. Tek bireýi ǵana naqty satyp alý shotyna súıenedi. Qalǵany – «baza bo­ıynsha», «analog boıynsha», «saraptama negizinde» degen syltaýlar. Keden qyzmetkerleriniń qolynda osyndaı úlken qural bar. Sol úshin kóliktiń óz baǵasyna senýdiń ózi qazir naǵyz táýekel. Sońǵy saty – elektrondy tehpasport alý. Bul qujatsyz tirkeý júrmeıdi. Al ony alý taǵy bir «lotereıa». Keıde bir aptada keledi, keıde eki aı kútesiz. Nelikten ekenin eshkim túsindirmeıdi. Bul jerde de «aınalmaly esikter kóp», deıdi maman.

Avtoaıla

Qazaqstanǵa Qytaıdan ákelinetin kólikterdiń arasynda erekshe bir sanat qalyptasyp úlgerdi. Buryn paı­dalanylǵan kólik, biraq tipti áli júrip te úlgermegen. Iаǵnı qujat jú­zinde «qoldanysta bolǵan», al is júzin­de zaýyttan endi shyqqan jańa temir tulpar. Bul paradoks Qytaı avtona­ryǵyndaǵy júıelik aıla-sharǵymen tikeleı baılanys­ty eken. Qytaılyq «CarNewsChina» basy­lymynyń málimetinshe, keıingi jyldary QHR-da 0-50 km aralyǵynda jol júr­­gen kólikter «ekinshi naryqtaǵy» tehnıka retinde satylymǵa jappaı túsip jatyr. Osy avtoaılanyń aınasyn otandyq avto­sa­rapshy Edýard Edokov aıshyqtap berdi.

«Keıbir kólikter Qytaıda jaı ǵana qaǵaz júzinde tirkelip, dıler atyna ótedi de, birden shetelge jóneltiledi. «Jańa kó­lik, biraq júrilgen» dep kórsetiledi. Men ózim BYD elektromobılin Qytaıdan sa­typ aldym. Ol tolyqtaı zaýytta jasa­lyp, men tańdaǵan opsııalarmen jınaq­tal­­dy. Biraq qujatta 4 shaqyrym júrip qoı­­ǵan kólik dep tirkeldi», deıdi sarapshy.

Sonda avtozaýyttar nege mundaı ádiske barady? Aıtýynsha, munyń bári jasandy túrde satý kórsetkishin arttyryp, memlekettik sýbsıdııa alýǵa baǵyttalǵan shema. Qytaıdyń Saýda mınıstrliginiń tekserýinshe, avtozaýyttar óz dılerlerine kólikti satylǵan dep tirkeýdi talap etedi. Osydan keıin olar bul kólikterdi arnaıy onlaın alańdarda (DoCar, Xianyu) «ekinshi naryq» tehnıkasy retinde tómen baǵada usynady. Mysaly, 2023 jyly shyqqan Zeekr, BYD, Lixiang kólikteri Kolesa.kz saıtynda 100-150 km ǵana júrgen kúıi tur. Baǵasy jańa kólikterge qaraǵanda 20-30%-ǵa arzan.

Koreıa kóligi qansha turady?

Endi Koreıadan kólik aldyrtýdyń astaryna úńileıik. Avtoımportpen aınalysatyn mamandardyń aıtýynsha, eń aldymen tapsyrys berýshi Koreıadaǵy qoljetimdi marka men modeldi tańdaýy kerek. Árıne, Hyundai Santa Fe, Palisade, Kia Sorento syndy SUV-tar men nemis brendteri – BMW, Mercedes-Benz, Audi sııaqty premıým-klasstar óte tanymal. Tańdaý jasalǵan soń, avto jasyryn zaqymdary bar-joǵy, saqtandyrý tarıhy men tehnıkalyq qujattary bo­ıynsha muqııat tekseriledi. Kelesi qadam – zańdy kelisimshart. Tapsyrys berýshi Koreıadaǵy eksporttaýshy kompanııamen tikeleı shartqa otyrady. Tólem dollarmen jasalady, aqsha banktik jolmen jiberiledi. Orta eseppen bul úderis bir aptaǵa jýyq ýaqyt alady.

Satyp alynǵan kólik Koreıadan kon­teı­nermen jóneltiledi. Aldymen teńiz­ben Qytaı portyna jetkizilip, odan ári te­mir­jol arqyly bizge keledi. Barlyq kólikke GPS-treker ornatylady. Qazaq­stanǵa kelgen soń kólik tolyq kedendik rásimdeýden ótip, ýtıl alym men bas­tap­qy tirkeý tólenedi. Odan keıin ǵana nómir alýǵa múmkindik bolady. Bul – kólikke qumartqandardyń báriniń biletin júıesi.

Al shyǵyn she? «DI AUTO» men «West Motors» kompanııalarynyń málimetinshe, bir kóliktiń jetkizilý qyzmeti orta eseppen 400 myń teńge turady. Al tasymaldyń ózi 2,5 myń dollardyń (1,3 mln teńge) shama­synda. Kólik kóle­mine, markasyna, mar­shrýttyń kúrdeliligine qaraı baǵa da ózgeredi.

«Ýtıl alym da ońaı sharýa emes. Motor kólemine qaraı mólsherleme ósip otyrady. Máselen, kólemi 3 lıtr­ge deıin bolsa 983 myń teńge, 2 lıtr­ge deıingi kólikterge 688 myń teńge shamasynda shyǵyn ketedi. Eń tıimdisi – 1 lıtr­ge deıingi shaǵyn motorly mashınalar, olarǵa alym 295 myń teńge kóleminde. Sonymen qatar bastapqy tirkeýge shyqqan jylyna baılanysty qosymsha salyq alynady: eger kólik 3 jyldan asqan bolsa – 500 AEK, ıaǵnı 1,97 mln teńge tóleý kerek. Osynyń bárin eskergende, Koreıadan ákelingen kóliktiń sońǵy quny bastapqy baǵadan 20-40%-ǵa deıin artyp ketýi múmkin», deıdi kompanııa sarapshylary.

Baıqaǵanymyzdaı, kóptegen tutyný­shy sheteldeOtandyq dılerler pikirin arzan kólik izdep, aqyr sońynda otandyq dılerden artyǵyn tappaı qalady. Joǵaryda sur ımporttyń kópshilik úńile bermeıtin tusyna nazar salyp kórdik. Al endi «Resmı dılerler ne usynyp jatyr?» degen suraq týady. Sony baǵamdaý maqsatynda Astanadaǵy «Allur» kompanııasynyń avto ortalyǵyna bardyq. Kompanııa usynǵan 4%-dyq baǵdarlama búginde barlyq brendterge qatysty. Onyń ishinde Chevrolet, Kia, JAC, Jetour, Skoda jáne Hongqi markalary bar.

– Bizdegi jeńildetilgen nesıeleý baǵdarlamasy – tek paıyzdyq mólsher­leme emes. Munda ár klıenttiń jeke múm­kindigi esepke alynady. Qazir, ásirese 50/50 shemasy keń taralǵan. Klıent jarty aqsha­­syn tólep, qalǵanyn jyl sońyna deıin esh artyq tólemsiz jaba alady, – deıdi damý bóliminiń jetekshisi Yrysty Asenova.

Jyldyq 4% eldegi ınflıasııa aıasynda tıimdi kóringenimen, bastapqy jarnanyń 50% bolýy bárine birdeı yńǵaıly emes. Degenmen orta tap ókilderi men otbasyly azamattar úshin bul baǵdarlama naryqtaǵy biregeı usynys sanalady. «Allur» derekterine súıensek, 2024 jyly Chevrolet Cobalt pen Kia Sportage úzdik úshtikten túspegen. Jeńil kólik alǵysy kelgenderge Cobalt únemdi ári servıstik shyǵyny az kólik retinde tanylsa, krossover izdegender Sportage-di tańdaıdy.

– Halyq burynǵydaı ataqty markaǵa emes, senimdilik pen qoljetimdi baǵaǵa qaraı­dy. Sol sebepti, Jetour markasyna suranys keıingi aılarda kúrt art­ty. Máselen, sáýirde bul brendtiń kólik­te­rin 1 368 adam satyp aldy. Al Kia men Chevrolet burynnan beri servıs jaǵy­nan da, qosalqy bólshektermen qamtý jaǵy­nan da básekelesterinen ozyq tur, – deıdi Yrysty.

Trade-in tıimdi me?

Trade-in baǵdarlamasy ázirge Almaty men Astanada ǵana iske qosylǵan. Júıe – kóne kóligińdi baǵalap, sonyń ústinen jańasyna aıyrbastaýǵa múmkindik beredi. Biraq klıentterdiń belsendiligi áli ortasha deńgeıde.

– Trade-in júıesi negizinen qala turǵyndaryna yńǵaıly. Aýyl-aımaqtan kelip tapsyrý qıyndaý. Degenmen bola­shaǵy bar format. Klıentterdiń qyzyǵý­shy­lyǵy jyldan-jylǵa artyp keledi. Trade-in – qazaq tutynýshysy endi ǵana úıre­nisip jatqan júıe. Psıho­logııalyq tur­ǵy­dan óz kóligińdi baǵalatyp, onyń «shynaıy» qunyn qabyldaý da ońaı emes. Biraq naryqqa kóz júgirtsek, eki kólik ıelenip otyrǵandar sany artqan, demek, Trade-in-ge de suranys artýy – ýaqyttyń enshisinde, – dep uǵyndyrdy kompanııa ókili.

Aıtpaqshy, «Allur» kólikterdi shetelden ákelmeıdi. Qostanaıdaǵy zaýytta óndiredi. Munyń artyqshylyqtary da kóp. Birinshiden, tasymal men logıstıka shyǵyny az. Ekinshiden, CKD jáne DKD formatynda qurastyrylatyn kólikter tolyq sıkldan ótedi – dánekerleýden bas­tap boıaý men test-draıvqa deıin.

– Qazir zaýyt tolyq qýatymen jumys istep jatyr. 356 myń sharshy metr aýmaqtaǵy óndiriste jylyna myńdaǵan kólik qurastyrylady. Endigi maqsat – lokalızasııany tereńdetý. Iаǵnı shetelden bólshek ákelmeı, Qazaqstanda jasap shyǵarý. 2026 jylǵa deıin Qostanaıda avtokomponent shyǵaratyn eki ortalyq iske qosylady. Qosymsha qoımalar salynyp, 120 000 danaǵa deıin komponent óndiril­mek. Zaýytta ár kólik 59 beketten ótedi. Ár bólshek jeke-jeke tekseriledi. Sońyn­da sý kamerasy, tejeý júıesi men elektrondyq jabdyqtar synaqtan ótedi, – dedi Y.Asenova.